Kiedy dłużnik może żądać uznania umowy darowizny za bezskuteczną

Tak. Wierzycielom wolno zażądać uznania umowy darowizny mieszkania, dokonanej z ich pokrzywdzeniem, za bezskuteczną. Po to, żeby uzyskać taki stan prawny, mogą wytoczyć synowi czytelniczki proces. Chociaż uzasadnione są wątpliwości, czy tzw. skarga pauliańska (chroniąca interesy wierzycieli) jest w tym przypadku skutecznym narzędziem, to jednak orzecznictwo Sądu Najwyższego pozwala przypuszczać, że sądy powszechne orzekną zgodnie z oczekiwaniami wierzycieli. Nie ma w tym wypadku wielkiego znaczenia przepis kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z którego wynika, że wierzyciel nie powinien sięgać do majątku wspólnego dłużnika i jego żony, skoro nie wyraziła ona zgody na zaciągnięcie pożyczki.

Sąd Najwyższy, orzekając w podobnej sprawie w uchwale z 12 maja 2011 r. (III CZP 19/1) stwierdził, że ochronny cel skargi pauliańskiej przemawia za tym, by dopuścić tego rodzaju powództwo także wtedy, kiedy nielojalne wobec wierzyciela rozporządzenie majątkiem zostało podjęte choćby tylko z udziałem małżonka-dłużnika.

Nie jest konieczne, by w takiej sytuacji i mąż, i żona mieli status dłużnika. Wierzyciel musiałby tylko wykazać swe pokrzywdzenie, zestawiając wartość całego majątku dłużnika z wartością podarowanego mieszkania. Oznacza to dla czytelniczki tyle, że w praktyce nie ma znaczenia, czy wyraziła zgodę na zadłużenie się przez męża czy nie. Wystarczy, że mąż brał udział w darowiźnie na rzecz syna, która to czynność całkowicie uniemożliwiła wierzycielom zaspokojenie się z majątku męża dłużnika. Może się więc okazać, że nie będzie miał tym razem zastosowania argument (często powtarzany w komentarzach do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), że niedopuszczalna jest w takich razach skarga pauliańska, ponieważ wierzyciel ma możliwość żądania ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej małżonków, nawet w trakcie małżeństwa. Musi tylko uprawdopodobnić, że zaspokojenie z wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga takiego podziału. Pozwoliłoby bowiem zaspokoić się wierzycielom z majątku osobistego dłużnika powstałego po podziale, w dniu oznaczonym w wyroku.

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

dobromila.niedzielska@infor.pl

Art. 41 par. 1 i 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Art. 527, 530 i 531 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Uchwała SN z 12 maja 2011 r., sygn. akt III CZP 19/11.