Koniec rodzinnych wojen o podział spadku

Nowelizacja kodeksu cywilnego, która wchodzi w życie 23 października 2011 r. wprowadza nową instytucję: zapis windykacyjny. To dzięki niej spadkodawca będzie mógł zdecydować na przykład, że dom odziedziczy po nim żona, firmę syn, a mieszkanie córka.

Teraz spadkodawca nie ma takiej możliwości. Spadkobiercy mogą dziedziczyć jedynie udział w schedzie spadkowej (wyjątkiem od tej zasady jest gospodarstwo rolne). I nawet jeśli spadkodawca zapisze w testamencie konkretne przedmioty na rzecz wskazanych osób, nie staną się oni ich właścicielami po stwierdzeniu przez sąd nabycia spadku albo po wydaniu przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia. Mogą wprawdzie żądać od pozostałych spadkobierców wypełnienia woli zmarłego, ale w praktyce nie jest to takie proste. Bardzo często spadkobiercy nie potrafią się porozumieć i sprawa trafia do sądu. Na rozstrzygnięcie czekają długo i ponoszą niepotrzebne koszty. Pojawia się też problem z zarządzaniem wspólnym majątkiem. Gdy jest to firma, może dojść nawet do jej upadłości. Takich sytuacji będzie można uniknąć po 23 października 2011 r.

Zapisu windykacyjnego, czyli przekazania konkretnej rzeczy wskazanej osobie, będzie można dokonać wyłącznie w testamencie w formie aktu notarialnego. Spadkodawca postanowi w nim, że oznaczona osoba nabywa przedmiot zapisu już z chwilą otwarcia spadku, czyli jego śmierci.

Przedmiotem zapisu windykacyjnego może być:

● rzecz oznaczona co do tożsamości (np. nieruchomość, samochód),

● zbywalne prawo majątkowe (np. majątkowe prawa autorskie),

● przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne,

● ustanowienie na rzecz zapisobiorcy użytkowania lub służebności.

Żeby osoba, na rzecz której zapis windykacyjny został ustanowiony, mogła skutecznie rozporządzać przedmiotem tego zapisu, np. sprzedać dom, podarować dziecku samochód, musi wcześniej uzyskać potwierdzenie nabycia tych rzeczy. Takie potwierdzenie w formie postanowienia wydaje sąd w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku lub notariusz sporządzając akt poświadczenia dziedziczenia. Zarówno stwierdzenie nabycia spadku, jak i poświadczenie dziedziczenia nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy). Jeśli jednak wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku, sąd będzie mógł przed upływem tego terminu stwierdzić nabycie spadku, a notariusz poświadczyć dziedziczenie.

Osoby, na rzecz których ustanowione zostaną zapisy windykacyjne, muszą się liczyć z tym, że bliscy spadkodawcy mogą się do nich zwrócić o wypłatę zachowku. Jest to roszczenie pieniężne, przysługujące najbliższym spadkodawcy: zstępnym (dzieciom, wnukom, prawnukom) i małżonkowi, jeśli zostali pominięci w testamencie jako spadkobiercy. Takie roszczenie przysługuje także rodzicom spadkodawcy, ale tylko wtedy, gdy nie pozostawił on zstępnych.

Co do zasady zachowek stanowi połowę udziału spadkowego, który by przypadł osobie bliskiej, gdyby spadkodawca nie pozostawił testamentu i dziedziczyłaby ona na podstawie ustawy. Jeśli jednak uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo uprawnionym do zachowku jest małoletnie dziecko - może liczyć na 2/3 wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym.

Obecnie osoba uprawniona do zachowku ma trzy lata na dochodzenie roszczeń z tego tytułu. Po 23 października 2011 r. będzie miała na to pięć lat.

Do chwili działu spadku wraz ze spadkobiercami solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe będą ponosiły także osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne

Teresa Siudem

teresa.siudem@infor.pl

Ustawa z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 85, poz. 458).