Ważna jest data wprowadzenia do obrotu nowego wzorca

Powód wniósł o uznanie za niedozwolone i zakazanie wykorzystywania w obrocie stosowanych przez pozwanych postanowień wzorca umownego pt. "Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez biuro uczestnictwa" o treści: 1) Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany ceny w wyjątkowych przypadkach takich jak: zmiany kursów walut, zmiany taryf przewozowych, cen paliwa, itp. (...) W takich przypadkach zmiana ceny nie stanowi zmiany warunków umowy.

2) O wszelkich zmianach dotyczących warunków umowy uczestnik powiadamiany jest pisemnie przez organizatora na podany do korespondencji adres. Niezgłoszenie rezygnacji w terminie 3 dni od daty zawiadomienia uważane jest za akceptację zmienionych warunków umowy.

3) Koszty szkody i straty wyrządzonej z winy uczestnika lub z winy osób niepełnoletnich, nad którymi sprawuje on nadzór lub opiekę, uczestnik pokrywa na miejscu wyrządzenia szkody lub strat.

4) Jeżeli uczestnik rezygnuje z udziału w imprezie z przyczyn leżących po jego stronie, organizator potrąca opłatę manipulacyjną w wysokości od 5 proc. do 90 proc. wartości imprezy od każdego rezygnującego, zależnie od czasu rezygnacji z imprezy.

5) Przy dokonaniu jakichkolwiek zwrotów pieniężnych uczestnikowi nie przysługują odsetki od wpłaconych kwot. 6) Uczestnik ma prawo złożyć reklamację w razie nienależytego wykonania umowy w terminie nie później niż 7 dni od dnia zakończenia imprezy. Organizator ma obowiązek rozpatrzenia reklamacji w ciągu 30 dni od daty jej otrzymania. Sąd okręgowy uwzględnił powództwo w całości. Od wyroku apelację wnieśli pozwani.

Sąd apelacyjny oddalił apelację. Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że stosowanie postanowień zamieszczonych we wzorcu umowy polega w istocie na wprowadzaniu wzorca do obrotu prawnego poprzez oferowanie go konsumentom i proponowanie zawierania umów na warunkach w nim określonych. Pojęcie to jest zatem związane z momentem, od którego możliwe jest zawarcie umowy z użyciem tego wzorca. Zbieżne z tym podejściem jest stanowisko judykatury, wskazujące, iż pojęcie "stosowania" wzorców umów w rozumieniu art. 479³⁹ k.p.c. należy wiązać z momentem zawierania umów z użyciem tego wzorca, nie zaś z samym wykonywaniem przez strony postanowień umowy zawartej z użyciem tego wzorca. Sąd okręgowy słusznie zauważył, iż momentem równoznacznym z zaniechaniem stosowania przez pozwanego wzorca umowy zawierającego zakwestionowane w pozwie postanowienia umowne jest wprowadzenie do obrotu, a zatem zastosowanie nowego wzorca umowy, z treści którego wyeliminowano zakwestionowane postanowienia umowne. Prawidłowym stwierdzeniem sądu okręgowego jest także to, iż dowód zaniechania stosowania zakwestionowanego postanowienia wzorca umowy zgodnie z treścią art. 6 k.c. obciąża pozwanego, który powołuje się na te okoliczność.

Zgodnie z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Chodzi tu o ciężar dowodzenia w znaczeniu materialnym, przy tym reguła dotycząca ciężaru dowodu nie może być rozumiana w ten sposób, że zawsze, bez względu na okoliczności sprawy, spoczywa na stronie powodowej. Dla pozwanych skutkiem, o którym mowa w art. 6 k.c., byłoby nieistnienie po ich stronie (brak możliwości zastosowania w stosunku do nich) obowiązku zaniechania, tj. zakazu stosowania niedozwolonych postanowień wzorca umownego. Zaniechanie ma charakter faktyczny. Skoro pozwani wywodzą z określonego faktu (faktu niestosowania czy inaczej ujmując - zaniechania stosowania postanowień niedozwolonych) korzystną pod względem prawnym sytuację dla siebie, winni ten fakt wykazać. W rozpatrywanej sprawie na niestosowanie postanowień wymienionych w pozwie mogłoby wskazywać, i na to się pozwani powołują, zastosowanie nowego wzorca (wzorca ze zmienionymi postanowieniami). W sposób oczywisty datę zastosowania nowego wzorca powinni udowodnić pozwani, bowiem konsekwencją stanu rzeczy, na który się powołują, byłoby oddalenie powództwa w stosunku do nich. Zarzut dokonania błędnych ustaleń przez sąd okręgowy także nie może odnieść zamierzonego skutku; zarzut ten dotyczy wyłącznie czasu zaprzestania stosowania kwestionowanych postanowień wzorca i co do tej kwestii należy zaznaczyć, iż ustalenie faktu stosowania także w terminie 6 miesięcy przed wytoczeniem powództwa przez pozwanych wymienionych w pozwie postanowień wzorca - jest prawidłowe. Pozwani nie zdołali wykazać, iż nastąpiło to odpowiednio wcześniej, tj. przed dniem 12 sierpnia 2008 r. (pozew wniesiony został 12 lutego 2009 r.).

Polemika skarżących z oceną przeprowadzoną przez sąd okręgowy nie dostarcza racji na rzecz tej strony. W szczególności nie można pomijać tego, iż przedstawione przez pozwanych warunki uczestnictwa nie noszą żadnej daty. Trudno więc uznać, że już funkcjonowały przed 12 sierpnia 2008 r. Pozwana, przesłuchiwana w postępowaniu pierwszoinstancyjnym 31 lipca 2009 r., zeznała, iż nie umie powiedzieć, kiedy nastąpiła zmiana wzorca umowy (może rok temu). Pozwany, także przesłuchiwany w postępowaniu pierwszoinstancyjnym 31 lipca 2009 r., oświadczył, iż prawdopodobnie około roku temu dokonane zostały zmiany. Około roku temu może oznaczać zarówno trzynaście, jak i jedenaście miesięcy, a to by wskazywało na zawieranie umów z użyciem starego wzorca po 12 sierpnia 2008 r.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 września 2010 r., sygn. akt VI ACa 140/10

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Zgodnie z art. 479³⁹ k.p.c. z żądaniem uznania postanowienia wzorca umowy za niedozwolone można wystąpić również wtedy, gdy pozwany zaniechał jego stosowania, jeżeli od tego zaniechania nie minęło sześć miesięcy. Ograniczenie czasowe do występowania z powództwami o uznanie postanowień wzorców umowy za niedozwolone podyktowane zostało ze względów ekonomii procesowej. Termin wskazany w art. 479³⁹ k.p.c. odnosi się wyłącznie do kontroli abstrakcyjnej wzorca, natomiast nie ma przeszkód do dochodzenia roszczeń po upływie powyższego terminu w ramach kontroli incydentalnej wzorca umowy.