Jak ustanowić zastaw rejestrowy na magazynie

Skuteczną metodą zabezpieczania wierzytelności pieniężnych, czyli np. pożyczek udzielanych sobie nawzajem przez przedsiębiorców, może być zastaw rejestrowy. Wolno go ustanowić na rzeczach ruchomych i na zbywalnych prawach majątkowych (nieruchomości obciąża się hipoteką). Podmiotem, na rzecz którego wolno ustanowić takie zabezpieczenie, może być każda osoba fizyczna, prawna lub każdy podmiot nie mający takiego przymiotu (np. spółka jawna).

W przypadku zastawu rejestrowego zastawione rzeczy lub prawa nie tylko pozostają we władaniu zastawcy (czyli osoby uprawnionej do rozporządzenia przedmiotem zastawu przed ustanowieniem zastawu), lecz także zbycie ich nie prowadzi do wygaśnięcia tego rodzaju zabezpieczenia. Zastaw obciąża bowiem rzeczy w zasadzie bez względu na stosunki własnościowe, w dodatku z pierwszeństwem praw zastawnika przed uprawnieniami wierzycieli osobistych właściciela. Ważne jest przy tym, że zastawca nie musi być właścicielem zastawianej rzeczy. Nie musi też być dłużnikiem osobistym zastawnika (np. pożyczkobiorcą). Może to być osoba trzecia, która przez zawarcie umowy zastawniczej staje się dłużnikiem rzeczowym. Poza tym zastawem rejestrowym wolno zabezpieczyć wierzytelności w dowolnej walucie, i to zarówno istniejące, jak i przyszłe lub warunkowe.

Dla przedsiębiorców ma duże znaczenie możliwość ustanowienia zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy ruchomych lub na zbiorze praw o zmiennym składzie. Taki konglomerat musi jednak stanowić funkcjonalną całość. Może więc nim być przedsiębiorstwo lub jego część, np. magazyny. Warto przy tym pamiętać, że zbycie lub wydzierżawienie przedsiębiorstwa albo ustanowienie na nim użytkowania powinno mieć formę pisemną z podpisami poświadczonymi notarialnie.

Po to, by zastaw nie blokował działalności gospodarczej, musi być zapewniona możliwość wymiany obciążonych przedmiotów (np. towarów zgromadzonych w hurtowni). Powinno to wynikać z umowy o ustanowienie zastawu na zbiorze rzeczy o zmiennym składzie. W wypadku zastawiania całego przedsiębiorstwa czy choćby tylko magazynu albo floty samochodów dostawczych ważne jest, by z opisu wynikało, iż w skład zbioru wchodzą rzeczy systematycznie nabywane i zużywane albo przetwarzane, względnie sprzedawane przez przedsiębiorcę zastawcę. Warto więc w umowie zastawniczej zapisać, że zastawnik będzie miał obowiązek stałego uzupełniania zbioru zastawionych rzeczy do wartości pierwotnie określonej w rejestrze. Gdyby bowiem tego nie czynił, potencjalna egzekucja z przedmiotu zastawu mogłaby się okazać bezskuteczna.

Umowa zastawnicza musi mieć formę co najmniej zwykłą pisemną. Trzeba ją też wpisać do rejestru zastawów, żeby można było mówić o ustanowieniu zastawu. Rejestr prowadzi 11 sądów gospodarczych (rejonowych), właściwych dla miejsca zamieszkania albo siedziby zastawcy.

Po to, by sąd mógł wpisać zastaw, potrzebny jest wniosek zastawnika lub zastawcy, chyba że przepis szczególny przewiduje wpis z urzędu. Wniosek musi być złożony na urzędowym formularzu RZ-1. Można go dostać w formie papierowej w siedzibach sądów, a w wersji elektronicznej jest dostępny na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości: www.ms.gov.pl. RZ-1A to załącznik do wniosku o wpis zastawu rejestrowego. Do wniosku dołącza się również umowę zastawniczą albo umowę, z której wynika nabycie przedmiotu zastawu wraz z zastawem. Może to być nawet umowa dotycząca nabycia udziału we współwłasności przedmiotu zastawu, albo umowa nabycia wierzytelności zabezpieczonej zastawem rejestrowym lub jej części.

W postępowaniu sądowym dotyczącym ustanowienia zastawu pobierane są opłaty od wniosku o wpis do rejestru zastawów - 200 zł, od zmiany wpisu - 100 zł i od wniosku o wykreślenie zastawu z rejestru - 50 zł.

Kwoty te wnosi się na rachunek bankowy sądu lub do jego kasy. Trzeba przy tym pamiętać, że wniosek nieopłacony prawidłowo jest zwracany, i to bez wcześniejszego wezwania przez przewodniczącego wydziału do uzupełnienia braku.

Wpis zastawu rejestrowego obejmuje:

● datę złożenia wniosku o wpis,

● dane zastawcy, zastawnika oraz - jeżeli zastawca i dłużnik to różne osoby - dłużnika niebędącego zastawcą,

● oznaczenie przedmiotu zastawu, a także sposób jego oznakowania, gdy umowa zastawnicza to przewiduje,

● oznaczenie najwyższej sumy zabezpieczenia i waluty, w której jest wyrażona (w ten sposób pozostali wierzyciele dowiadują się, jak wysokie jest rzeczywiste zadłużenie zastawcy),

● określony umową zastawniczą sposób zaspokojenia zastawnika, o ile przewidziany jest przepisami ustawy,

● ewentualne zastrzeżenie, przez które zastawca zobowiązuje się względem zastawnika, że przed wygaśnięciem zastawu rejestrowego nie zbędzie ani nie obciąży przedmiotu zastawu.

W przypadku zastawu rejestrowego (w przeciwieństwie do zastawu zwykłego) możliwy jest wybór sposobów zaspokojenia wierzyciela (zastawnika), poza oczywiście sądowym postępowaniem egzekucyjnym. Jeżeli więc przedmiotem zastawu rejestrowego są rzeczy powszechnie występujące w obrocie towarowym, możliwe jest przejęcie ich na własność przez zastawnika. I jeśli umowa to przewiduje - niewykluczone jest zastosowanie klauzuli waloryzacyjnej. Zachowanie zaś rzeczy w należytym stanie może być badane w trakcie umowy. Poza tym, kiedy umowa zastawnicza nie stanowi inaczej, zastaw rejestrowy obejmuje przysługujące zastawcy roszczenia odszkodowawcze z tytułu utraty, zniszczenia, uszkodzenia, względnie obniżenia wartości rzeczy.

Zaspokojenie zastawnika może również nastąpić przez sprzedaż przedmiotu zastawu w przetargu publicznym. Prowadzi go notariusz. Jeśli natomiast zastaw ustanowiono na zbiorze rzeczy lub praw stanowiących całość gospodarczą, a umowa zastawnicza dopuszcza zaspokojenie zastawnika z dochodów przedsiębiorstwa zastawcy, to przedsiębiorstwo to może być przejęte w zarząd. Wolno go powierzyć zastawnikowi. Wykluczone jest natomiast sprawowanie zarządu jedynie nad częścią przedsiębiorstwa. W razie wystawienia zbioru rzeczy na przetarg, powinien on być sprzedawany w całości, chyba że zastawca i zastawnik postanowią inaczej.

Zbiór rzeczy i praw, który może być przedmiotem zastawu rejestrowego, należy kwalifikować biorąc pod uwagę cel gospodarczy takiego zbioru, wynikający z prowadzenia określonej działalności zastawcy. Nie można przy tym wymagać, by zbiór był ściśle zorganizowany

Postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 2010 r., sygn. akt II CSK 209/10

@RY1@i02/2011/157/i02.2011.157.210.0007.001.jpg@RY2@

Wzór

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

dobromila.niedzielska@infor.pl

Ustawa z 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 67, poz. 569 ze zm.).