Istotne znaczenie ma przedmiot zaskarżonej uchwały

Sprawa o uchylenie, ustalenie nieistnienia oraz o stwierdzenie nieważności uchwały organów spółdzielni jest sprawą o prawa niemajątkowe, w której skarga kasacyjna jest dopuszczalna (art. 398¹ par. 1 w związku z art. 398² par. 1 k.p.c.), jeżeli przedmiotem zaskarżonej uchwały są prawa lub obowiązki o charakterze niemajątkowym.

Pierwszy prezes Sądu Najwyższego wystąpił z wnioskiem o podjęcie przez Sąd Najwyższy uchwały wyjaśniającej ujawniające się w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozbieżności w wykładni prawa. Chodziło o rozstrzygnięcie, czy sprawa o uchylenie, ustalenie nieistnienia lub o stwierdzenie nieważności uchwały organów spółdzielni stanowi sprawę o prawa niemajątkowe - i ewentualnie dochodzone łącznie z nimi prawa majątkowe - w której skarga kasacyjna przysługuje na podstawie art. 398¹ par. 1 k.p.c. w zw. z art. 398² k.p.c. bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia.

Sąd Najwyższy przypomniał, że przedstawiona kwestia pojawiła się w judykaturze i piśmiennictwie już pod rządami ustawy z 29 października 1920 r. o spółdzielniach. Pierwotnie w orzecznictwie SN prezentowany był pogląd, który wyraża uchwała z 8 lutego 1955 r., II CO 131/54. Zgodnie z nią - przedmiotowe sprawy zawsze są sprawami o prawa majątkowe ze względu na decydujący o tym cel, dla realizacji którego tworzy się spółdzielnie, polegający na prowadzeniu działalności gospodarczej. W późniejszym orzecznictwie SN zmienił jednak stanowisko i uznał, że sprawy o unieważnienie uchwał walnego zgromadzenia spółdzielni nie mają jednolitego charakteru, a o charakterze konkretnej sprawy - jako majątkowej lub niemajątkowej - decyduje w każdym indywidualnym przypadku przedmiot uchwały podlegającej zaskarżeniu.

Podobne stanowisko przyjął SN w omawianej sprawie. Uznał, że uprawnienie do zaskarżenia uchwały organu spółdzielni jest jedynie instrumentem prawnym mającym służyć ochronie praw członka spółdzielni. Korzystanie z niego zmierza do ochrony określonych interesów - sytuacji prawnej lub konkretnych praw danego członka spółdzielni. Z tego powodu właściwym punktem odniesienia dla oceny charakteru sprawy, w której powód korzysta z takiego uprawnienia, jest płaszczyzna przedmiotu uchwały. Pozwala ona na określenie, jakie prawa i interesy - o charakterze majątkowym lub niemajątkowym - stanowią przedmiot ochrony prawnej w danym postępowaniu. Skutkiem orzeczenia sądowego ma być ustanie stanu związania skarżącego daną uchwałą lub zaprzestanie jej oddziaływania na sferę jego uprawnień. Zatem ochrona prawna jest udzielana nie przez samą eliminację abstrakcyjnie pojmowanej uchwały, lecz uchwały wpływającej w określony sposób na prawa i obowiązki skarżącego, o czym decyduje jej przedmiot.

Zdaniem SN - przyjęcie, że o ocenie charakteru prawnego sprawy o uchylenie, ustalenie nieistnienia albo stwierdzenie nieważności uchwały organu spółdzielni decyduje charakter samego uprawienia do zaskarżenia uchwały, determinowany charakterem stosunku prawnego, z którego to uprawienie wynika, a nie przedmiot zaskarżonej uchwały, prowadziłoby do trudnej do zaakceptowania sytuacji, w której w sposób jednolity musiałyby być oceniane sprawy, zmierzające - przez wyeliminowanie zaskarżonej uchwały - do ochrony różnych praw warunkowanych lub niewarunkowanych względami o charakterze ekonomicznym. Ponadto sprawy, w których zaskarżone zostały uchwały o tym samym lub zbliżonym przedmiocie (np. o odwołanie ze składu członka zarządu), mogłyby być odmiennie kwalifikowane jako sprawy o charakterze majątkowym albo niemajątkowym w zależności od tego, czy zostały podjęte przez organy spółdzielni, ze względu na niemajątkowy, ewentualnie mieszany charakter stosunku członkostwa w spółdzielni, czy też przez zgromadzenia spółek kapitałowych, ze względu na majątkowy charakter stosunku spółki kapitałowej.

Oprac. Teresa Siudem

@RY1@i02/2011/153/i02.2011.153.210.007b.001.jpg@RY2@

Czesław Błażyca, adwokat

Uchwała Sądu Najwyższego rozstrzyga kwestie dopuszczalności skargi kasacyjnej w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżonej uchwały organów spółdzielni są prawa lub obowiązki o charakterze niemajątkowym. SN opowiedział się za jednakową metodologią kwalifikacji podziału spraw na majątkowe i niemajątkowe w odniesieniu do uchwał organów spółdzielni, a także innych podmiotów, w tym spółek kapitałowych i wspólnot mieszkaniowych. SN stwierdził, że o ocenie charakteru prawnego sprawy nie może decydować charakter samego uprawnienia, lecz powinien decydować przedmiot zaskarżonej uchwały, gdyż w przeciwnym przypadku mogłoby dojść do sytuacji, w których zaskarżone zostałyby uchwały o tym samym lub zbliżonym przedmiocie, a mimo to mogłyby być odmiennie kwalifikowane, jako sprawy o charakterze majątkowym lub niemajątkowym. Zdaniem SN ewentualne trudności w ustaleniu wartości przedmiotu sporu nie mogą mieć co do zasady wpływu na ocenę charakteru sprawy o prawa majątkowe lub niemajątkowe. Z powyższych względów, w każdym przypadku, w którym ustawodawca dokonuje podziału spraw na sprawy o prawa majątkowe albo prawa niemajątkowe, konieczne jest dokonanie oceny ich charakteru z wyjątkiem spraw, które ustawodawca rozstrzygnął w sposób jednoznaczny, tak jak w przypadku art. 17 pkt 4² k.p.c. Mając na uwadze powyższe, SN niniejszą uchwałą opowiedział się przeciwko uznaniu, że ocena dopuszczalności skargi kasacyjnej na podstawie kryterium majątkowego lub niemajątkowego charakteru praw, których dotyczy sprawa, ma charakter arbitralny.