Skuteczne doręczenie nakazu zapłaty

W ostatnim czasie coraz więcej firm wpada w spiralę zadłużenia. Na porządku dziennym są zatory płatnicze, coraz częściej konieczne jest dochodzenie zapłaty na drodze sądowej. Postępowania sądowe, szczególnie te kończące się wydaniem nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym lub upominawczym, są już na szczęście szybsze. W wielu przypadkach sztuką nie jest samo uzyskanie sądowego nakazu zapłaty, lecz jego doręczenie dłużnikowi. Przedsiębiorcy, którzy wpadli w kłopoty finansowe, zaczynają się ukrywać, pod wskazanym adresem nie prowadzą już działalności lub nie odbierają korespondencji. Sąd, wysyłając nakaz lub pozew, często otrzymuje go z powrotem. W praktyce pojawia się wątpliwość, czy doręczenie takie można uznać za skuteczne. Jest to kwestia niezwykle doniosła dla wierzyciela (powoda), w obu bowiem przypadkach uznanie za doręczone będzie oznaczało dla niego istotne skrócenie postępowania. W przypadku doręczenia nakazu - chodzi o jego jak najszybsze uprawomocnienie, w przypadku pozwu - o ewentualne wydanie wyroku zaocznego z uwagi na niewniesienie odpowiedzi na pozew w ciągu 2 tygodni od dnia doręczenia pozwu.

Doręczenie zastępcze regulują artykuły 136 par. 2 i 139 par. 3 kodeksu postępowania cywilnego. Przewidują one pozostawienie pisma sądowego w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia w razie niedopełnienia obowiązku zawiadomienia o zmianie adresu lub nieujawnienia w rejestrze zmiany adresu. Wyżej wymienione przypadki doręczenia zastępczego nie dotyczą jednak pierwszego pisma doręczanego stronie, czyli wspomnianego nakazu zapłaty bądź pozwu. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że w takim przypadku podstawą do uznania doręczenia za skuteczne jest art. 139 par. 1 k.p.c. oraz rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (m. in. postanowienie SN z 8 grudnia 2010, sygn. akt: III CZP 105/10). Zgodnie z ww. regulacją nieodebranie przez adresata dwukrotnie awizowanej przesyłki prowadzi do przyjęcia fikcji doręczenia. Podobnie wypowiedział się również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 15 października 2002 r. (SK 6/02), który uznał, że instytucja ta jest konieczna dla przełamania całkowitej niemożności doręczenia przy celowej odmowie odbioru pism sądowych przez pozwanego dłużnika.

O ile w przypadku przedsiębiorców wpisanych do KRS jest bezsporne, co stanowi adres do doręczeń (adres siedziby ujawniony w KRS), to w przypadku osób fizycznych figurujących w ewidencji działalności gospodarczej występuje pewien dualizm. W ewidencji wskazane są zwykle dwa różne adresy, tj. adres zamieszkania przedsiębiorcy oraz adres, pod którym prowadzi on działalność gospodarczą. Niektóre sądy, nie mogąc doręczyć pisma lub orzeczenia na jeden z adresów, doręczają następnie na inny adres. Prawidłowym rozwiązaniem w takim przypadku powinno być jednak dokonywanie doręczeń przedsiębiorcom-osobom fizycznym według zasad przewidzianych dla osób fizycznych (postanowienie SN z 10 marca 2006 r., IV CK 287/05). Jeżeli zatem nakaz zapłaty lub pozew został wysłany pozwanemu będącemu indywidualnym przedsiębiorcą na adres zamieszkania, to przy zachowaniu rygoru z art. 139 par. 1 k.p.c. doręczenie takie może być uznane za skuteczne, bez konieczności jego doręczania na adres prowadzenia działalności. Gdyby pod tym drugim adresem nakaz został doręczony, to postępowanie sądowe i tak nie mogłoby być prowadzone z uwagi na wcześniejsze uprawomocnienie się orzeczenia. Z uwagi na daleko idące skutki procesowe wiążące się z doręczeniem zastępczym podkreśla się, że musi być ono stosowane z ostrożnością, szczególnie gdy pierwszym pismem jest orzeczenie sądu. W uzasadnionych przypadkach niekorzystne dla pozwanego skutki mogą być niwelowane np. w drodze przywrócenia terminu.

@RY1@i02/2011/056/i02.2011.056.210.002a.001.jpg@RY2@

Małgorzata Zamorska, radca prawny, partner w warszawskiej Kancelarii bnt Neupert, Zamorska & Partnerzy

Małgorzata Zamorska

radca prawny, partner w warszawskiej Kancelarii bnt Neupert, Zamorska & Partnerzy