Przedsiębiorcy nie powinni ponosić kosztów za komornika

W ostatnim czasie część pracodawców podniosła kwestię ponoszenia przez nich kosztów związanych z prowadzoną przez komorników sądowych egzekucją z wynagrodzenia za pracę. Chodzi o koszty comiesięcznych przelewów części wynagrodzenia na konto komornika oraz koszty korespondencji pocztowej z komornikiem. Zdaniem pracodawców, nie ma podstaw prawnych do tego, aby przyjmować - jak czynią to komornicy - że koszty te mają ponosić pracodawcy. Podstawą do postawienia takiej tezy jest w ich ocenie treść przepisów art. 34 pkt 5 i art. 39 ust. 2 pkt 6, 7 i 8 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (u.k.s.e.). Ponadto sprzeciwiają się temu zasady gospodarki rynkowej, w dobie której prywatne zakłady pracy nie powinny ponosić kosztów cudzej egzekucji.

Zdaniem części pracodawców koszty te powinien ponosić komornik, a ostatecznie dłużnik egzekwowany, tymczasem z zajęć komorniczych przesyłanych do pracodawców nie wynika, aby te koszty obciążały dłużnika. W mojej ocenie w obecnym stanie prawnym nie ma podstawy prawnej do zwrotu pracodawcom - wykonującym w postępowaniu egzekucyjnym określone obowiązki wynikające z zajęcia wynagrodzenia dłużników - kosztów korespondencji wysyłanej do komorników i kosztów przekazywania środków pieniężnych na ich konta. Warunkiem zaś zwrotu tych kosztów jest istnienie wyraźnej regulacji, która by to przewidywała. Podstawy do zwrotu omawianych kosztów nie mogą stanowić przepisy art. 34 pkt 5 i art. 39 ust. 2 pkt 6, 7 i 8 u.k.s.e., przywoływane przez pracodawców. Przepisy te regulują bowiem jedynie problematykę, jakie koszty działalności egzekucyjnej są pokrywane przez komorników z uzyskiwanych opłat i egzekucyjnych i jakie wydatki gotówkowe ponoszone przez nich w toku egzekucji są zwracane komornikom przez strony.

Art. 39 wskazuje pośrednio, na co komornik musi ponieść wydatki w toku egzekucji. Wymienia on katalog tych wydatków. Poza jednym wyjątkiem, uregulowanym w art. 1056 kodeksie postępowania cywilnego, według którego wierzyciel obowiązany jest wyłożyć z góry komornikowi sumę potrzebną na sprowadzenie dłużnika do miejsca osadzenia w celu wykonania aresztu i na wyżywienie go przez czas trwania przymusu, katalog wydatków przewidziany w art. 39 u.k.s.e. jest zupełny i nie może podlegać wykładni rozszerzającej.

Przepis art. 39 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy dotyczy kosztów doręczania środków pieniężnych przez komorników, np. wierzycielom egzekwującym, zaś pkt 8 tego samego artykułu i ustępu - kosztów doręczania korespondencji wysyłanej przez komorników. Chodzi o to, aby docelowo koszty te nie były pokrywane przez komorników z opłat egzekucyjnych, ale były rekompensowane przez strony postępowania egzekucyjnego poza tymi opłatami. Przepisy te nie dają podstawy do żądania od stron, aby zwracały inne opłaty, np. ponoszone przez dłużników zajętych w toku postępowania egzekucyjnego wierzytelności w związku z realizacją obowiązków nakładanych na nich przez k.p.c. Wprawdzie art. 34 pkt 5 u.k.s.e. przewiduje, że koszty niepokrywane w trybie art. 39 tej ustawy stanowią koszty działalności egzekucyjnej komornika, pokrywane - stosownie do art. 35 tej ustawy - z uzyskanych opłat egzekucyjnych. Nie znaczy to jednak, że komornik ma obowiązek z własnych środków pokrywać wszelkie koszty, których żądają od niego osoby trzecie.

Jest on do tego zobowiązany tylko wówczas, kiedy istnieje wyraźny przepis nakładający na niego taki obowiązek. Jak już wspomniano, nie ma przepisu, który nakładałby na komornika obowiązek zwracania pracodawcom dłużników, czy ogólnie poddłużnikom (np. bankom, urzędom skarbowym), kosztów przekazywania komornikowi środków pieniężnych lub wysyłania do niego korespondencji przez pocztę. Przywoływany przez pracodawców przepis art. 39 ust. 2 pkt 7 u.k.s.e. dotyczy kosztów uzyskiwania przez komornika informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Chodzi tu o ryczałtowe opłaty, jakich mogą żądać na podstawie szczególnych przepisów poszczególne instytucje za udzielanie informacji komornikowi w trybie art. 2 ust. 5 u.k.s.e. oraz w oparciu o art. 761 par. 1 k.p.c. Możliwość pobierania takich opłat przewidują następujące przepisy:

● art. 110 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe,

● art. 299 par.6 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa i par. 1 rozporządzenia MF z 30 grudnia 2008 r. w sprawie wysokości opłaty uiszczanej na rachunek organu podatkowego za udostępnienie informacji komornikom sądowym oraz trybu jej pobierania i sposobu uiszczania,

● art. 50 ust. 10 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz par. 1 rozporządzenia ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 16 stycznia 2003 r. w sprawie wysokości opłaty pobieranej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych za udzielenie informacji komornikom sądowym oraz trybu jej pobierania.

Opłaty te mają rekompensować wyłącznie koszty związane z udzielaniem informacji, a w szczególności koszty wyszukania informacji i jej sporządzenia, a nie opłaty za ich przesłanie drogą pocztową lub elektroniczną. Nie ma regulacji, która umożliwiałaby pobieranie podobnej opłaty przez pracodawców za udzielanie informacji komornikom.

Odróżnić należy typową sytuację, kiedy komornik na podstawie art. 2 ust. i u.k.s.e. oraz w oparciu o art. 761 par. 1 k.p.c. zwraca się do określonych podmiotów o udzielenie informacji niezbędnych do prawidłowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, postępowania zabezpieczającego oraz wykonywania innych czynności wynikających z jego ustawowych zadań od takiej sytuacji, kiedy komornik przesyła do poddłużnika zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę lub wierzytelności pieniężnej związanej z rachunkiem bankowym i żąda od niego wykonania obowiązków wynikających z przepisów k.p.c. (w przypadku pracodawcy obowiązki te nakładają art. 881 par. 3 i art. 882 k.p.c., a w przypadku banku - art. 889 par. 1 pkt 1 k.p.c.). W pierwszym wypadku możliwe jest żądanie od komornika uiszczenia opłaty za udzielenie informacji, o czym stanowi wprost art. 2 ust. 9 u.k.s.e. Obowiązek i wysokość tej opłaty muszą wynikać jednak z odrębnych przepisów. W drugiej sytuacji nie ma podstaw do żądania od komornika opłat, gdyż dokonując zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnika (w tym wynagrodzenia za pracę), komornik nie zwraca się do trzeciodłużnika (pracodawcy) o przygotowanie, sporządzenie i przekazanie informacji stosowanie do art. 2 ust. 5 u.k.s.e. i art. 761 par. 1 k.p.c., a działając w ramach uprawnień jako organ egzekucyjny na mocy art. 881 par. 3 k.p.c. i art. 882 k.p.c. wzywa pracodawcę, aby nie dokonywał wypłat wynagrodzenia dłużnikowi poza częścią wolną od zajęcia, lecz przekazywał zajęte wynagrodzenie bezpośrednio wierzycielowi egzekwującemu lub komornikowi oraz przesłał dane dotyczące wynagrodzenia dłużnika, ewentualnie złożył oświadczenie o przeszkodach do wypłacenia mu wynagrodzenia. Inna jest więc podstawa żądania - nie przepisy ogólne o udzieleniu informacji, ale przepisy szczególne o zajęciu wynagrodzenia.

Na tle art. 881-882 k.p.c. szersze są też obowiązki pracodawcy niż przy zwykłym udzielaniu informacji. Komornik nie wzywa bowiem pracodawcy tylko do podania informacji, a jeśli nawet pracodawca udziela takowych, to czyni to nie jako główny swój obowiązek, ale uboczny - wynikający z zajęcia. W świetle art. 881-882 k.p.c. pracodawca nie odpowiada na zapytanie komornika w trybie art. 2 ust. 5 u.k.s.e. i art. 761 par. 1 k.p.c., lecz wykonuje obowiązki ustawowe wynikające z k.p.c.

Przepisy art. 881 - 882 k.p.c. nie regulują formy udzielania komornikom przez pracodawców informacji związanych z pobieranymi przez dłużników wynagrodzeniami. Wydaje się, że nie musi to być zawsze forma pisemna. Nie ma też obowiązku przesyłania tych danych przez pocztę. Pracodawcy mogą więc stosować inne formy udzielania informacji, które będą dla nich mniej kosztowne, nie wyłączając formy elektronicznej. Identyczne stanowisko dotyczące rozpatrywanego zagadnienia zajął prezes Sądu Okręgowego w Szczecinie w piśmie z 26 sierpnia 2009 r. (znak IX W 433-407/09) oraz Departament Wykonania Orzeczeń i Probacji Ministerstwa Sprawiedliwości w piśmie 4 listopada 2009 r. w sprawie DWOiP-IV-510-1203/09. Przerzucenie obowiązku pokrywania omawianych kosztów na dłużników oraz wprowadzenie możliwości zrekompensowania wymienionych wydatków pracodawcom wymaga stosownych zmian ustawodawczych.

@RY1@i02/2011/021/i02.2011.021.210.005a.001.jpg@RY2@

Andrzej Antkiewicz, sędzia Sądu Rejonowego w Grudziądzu

Andrzej Antkiewicz

sędzia Sądu Rejonowego w Grudziądzu

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 167, poz. 1191 ze zm.).