Dla zachowania roszczenia trzeba dotrzymać rocznego terminu

Roszczenie powoda nie zostało zachowane wskutek zaniedbania polegającego na niezłożeniu w terminie rocznym od daty śmierci ojca deklaracji członkowskiej wraz z pisemnym zapewnieniem o gotowości do zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego.

Ojciec powoda - członek pozwanej spółdzielni, któremu przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, zmarł w kwietniu 2004 r. Powód nie składał żadnych dokumentów potrzebnych do uregulowania stanu prawnego lokalu, dopiero pismem z marca 2009 r. po raz pierwszy zwrócił się do pozwanej z wnioskiem o przyznanie prawa do mieszkania. Spółdzielnia odmówiła. Powód zażądał zobowiązania jej do przyjęcia go w poczet członków oraz zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do oznaczonego lokalu mieszkalnego. Sąd okręgowy powództwo oddalił. Od wyroku apelację wniósł powód.

Sąd apelacyjny oddalił apelację. Skarżący powołał się na art. 16a ustawy z 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 188, poz. 1848, dalej: p.s.), zgodnie z którym spadkobierca zmarłego członka spółdzielni dziedziczy udziały, jeżeli jest członkiem spółdzielni lub złożył deklarację przystąpienia do spółdzielni.

Gdy spadkobierców jest więcej, powinni wskazać jednego spośród siebie, uzyskującego prawo do udziałów. Zamiast tego wolno im podzielić udziały między tych spadkobierców, którzy złożyli deklarację przystąpienia do spółdzielni. Spółdzielnia nie może odmówić przyjęcia w poczet członków spadkobierców dziedziczących udziały, o ile odpowiadają oni wymogom określonym w statucie. Do rozważenia żądań powoda w kontekście art. 16a p.s. zabrakło jednak w sprawie okoliczności faktycznych. Zgodnie z art. 187 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego powinien przytoczyć je powód. Nie trzeba podawać podstawy prawnej.

Z drugiej strony nie wydaje się wystarczające określanie tylko podstawy prawnej żądania, a więc zastąpienie nią okoliczności faktycznych. Takie podejście wynika z założenia, że sąd orzeka wyłącznie o roszczeniach wynikających z faktów przytoczonych przez powoda (podstawą orzeczenia nie mogą być okoliczności faktyczne, których powód nie objął swymi twierdzeniami). Nie może opierać się na domniemanej woli powoda co do faktów leżących u podstaw żądania pozwu. Spełnienie tych warunków jest niezbędne do podjęcia skutecznej obrony przez stronę pozwaną.

Art. 16a p.s., poza koniecznością wykazania faktu bycia spadkobiercą zmarłego członka spółdzielni, faktu bycia członkiem spółdzielni lub złożenia deklaracji przystąpienia do spółdzielni, wymaga także udowodnienia, że jeżeli spadkobierców jest więcej niż jeden, to wskazali oni jednego spośród siebie, uzyskującego prawo do udziałów.

W niniejszej sprawie powód do zamknięcia rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku w I instancji nie wykazał, iż to jemu przypadł udział, jakim dysponował jego zmarły ojciec jako członek spółdzielni. Nawet nie powołał faktu, iż z bratem, z którym nabył spadek po ojcu uzgodnili, że to jemu (powodowi) przypadnie udział ojca i że fakt ten (owo wskazanie) przekazali pozwanej spółdzielni. W końcu pełnomocnik powoda nawet nie podał podstawy prawnej roszczeń przywołanej w apelacji, co ewentualnie pozwoliłoby na dokonywanie ustaleń faktycznych w wyznaczonym żądaniami powoda zakresie.

Przedstawienie takich okoliczności na etapie postępowania apelacyjnego podlega pominięciu jako spóźnione (art. 381 k.p.c.). Niezależnie od powyższego, wskazać należy, iż określone pozwem roszczenie powoda powstało pod rządami ustawy 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 119, poz. 1116, dalej: u.s.m.) w brzmieniu obowiązującym do 30 lipca 2007 r., a także wygasło pod rządami tej ustawy. Art. 15 ust. 2 u.s.m. stanowił, iż w wypadku wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego w następstwie ustania członkostwa roszczenia o przyjęcie do spółdzielni i zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu przysługują zamieszkałym razem z byłym członkiem: małżonkowi, dzieciom i innym osobom bliskim.

Natomiast art. 15 ust. 4 przewidywał, iż do zachowania tego roszczenia konieczne jest złożenie w terminie jednego roku deklaracji członkowskiej wraz z pisemnym zapewnieniem o gotowości do zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego. Jak prawidłowo ustalił i ocenił sąd okręgowy, roszczenie powoda nie zostało zachowane wskutek zaniedbania polegającego na niezłożeniu do kwietnia 2005 r. deklaracji członkowskiej wraz z pisemnym zapewnieniem o gotowości do zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. Roszczenie powoda w dacie wytoczenia powództwa (listopad 2009 r.) nie istniało i nie istnieje dlatego, że wygasło już w kwietniu 2005 r.

W sytuacji powoda, nawet przy przyjęciu jego koncepcji przysługiwania mu roszczeń w oparciu o art. 16a p.s., trzeba zaznaczyć, iż przepis ten nakazuje spółdzielni przyjęcie w poczet członków spadkobierców dziedziczących udziały, jeżeli odpowiadają oni wymogom określonym w statucie.

Warunkiem zaś stawianym dzieciom zmarłego członka pozwanej spółdzielni, zgodnie z jej statutem, jest złożenie deklaracji członkowskiej w ciągu roku od śmierci członka wraz z pisemnym oświadczeniem o gotowości zawarcia umowy o ustanowienie lokatorskiego spółdzielczego prawa do lokalu. Wymogu powyższego powód nie spełnił.

w Warszawie z 14 czerwca 2012 r., sygn. akt I ACa 1348/11.

KOMENTARZ EKSPERTA

sędzia Sądu Administracyjnego w Warszawie

Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych, regulując skutki niezłożenia deklaracji członkowskiej wraz z pisemnym zapewnieniem o gotowości do zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, zawiera sankcję utraty (wygaśnięcia) roszczenia wskutek zaniechania tej czynności zachowawczej. Wygaśnięcie jest definitywne i nieodwracalne, bowiem roszczenie, które wygasło, nie może odzyskać bytu prawnego bez względu na okoliczności. Wygaśnięcie roszczenia o przyjęcie w poczet członków spółdzielni mieszkaniowej i zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego oznacza, że następuje bezwzględna utrata możliwości jego dochodzenia przez stronę. Art. 15 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych jest przepisem prawa materialnego. Nie stosuje się do niego przywrócenia terminu z art. 168 k.p.c., które jest instytucją procesową i ma zastosowanie wyłącznie do terminów dokonania czynności procesowych.