Rejestry sądowe służą nie tylko ochronie prawnej

Polska nie ma swojego reprezentanta w żadnej z organizacji międzynarodowych, które pracują nad rozwojem i zmianami w zakresie rejestrów gospodarczych i wieczystoksięgowych. Dlaczego?

Trudno ocenić, dlaczego Ministerstwo Sprawiedliwości do tej pory nie było zainteresowane uczestnictwem w projektach i pracach zespołów roboczych organizacji międzynarodowych. Być może dzieje się tak dlatego, że polskie rejestry są sądach i są traktowane całościowo jako wymiar sprawiedliwości, chociaż służą one wyłącznie ochronie prawnej. Nie są one niestety postrzegane jako czynnik usprawniający lub wręcz wzmacniający funkcjonowanie gospodarki.

Czy wszędzie rejestry są w sądach?

Nie. W niektórych państwach są poza nimi. Ponadto za granicą rejestry są inaczej postrzegane. Służą nie tylko ochronie prawnej, lecz uważa się je za ważny element rozwoju i funkcjonowania rynku.

Stowarzyszenie rozpoczęło współpracę z dwiema międzynarodowymi organizacjami. Co dzięki temu chcecie osiągnąć?

Chcemy wyjść naprzeciw nowym rozwiązaniom prawnym, które w przyszłości będą dotyczyły pracy referendarzy sądowych m.in. w wydziałach wieczystoksięgowych. Część z tych zmian jest związana z procesami legislacyjnymi zachodzącymi na poziomie europejskim. I to właśnie w tym celu szukamy możliwości współpracy z różnymi organizacjami, w tym międzynarodowymi. Efektem tych poszukiwań było nawiązanie współpracy w zakresie rejestru ksiąg wieczystych z European Land Registry Association (ELRA) z siedzibą w Brukseli i The International Center for Registration Law (CINDER).

Dlaczego przepisy dotyczące rejestrów są ważne?

Są bowiem ściśle związane z normami regulującymi prawa rzeczowe, w tym prawo własnościowe, i inne prawa dotyczące nieruchomości w danym kraju. Przy czym warto dodać, że prawa te są zakorzenione w tradycji każdego systemu prawnego, zaś prawo wspólnotowe nie przesądza systemu własności w państwie członkowskim. Tak więc rejestry nieruchomości są podstawowym narzędziem dla prawidłowego funkcjonowania podstawowych swobód wspólnotowych, takich jak swoboda przepływu osób i kapitału oraz swoboda przedsiębiorczości.

Jaką rolę odgrywa ELRA?

Promuje wzajemną wymianę informacji i doświadczeń w zakresie prowadzenia rejestru gruntów w państwach członkowskich, tworząc tym samym warunki organizacyjne dla współpracy instytucji krajowych z instytucjami europejskimi. Współpraca z Unią Europejską zaowocowała uznaniem ELRA jako oficjalnego przedstawiciela rejestrów nieruchomości w Unii, co przełożyło się na finansowe wsparcie tej organizacji przez Dyrekcję Generalnej ds. Sprawiedliwości Komisji Europejskiej. Ponadto ELRA współpracuje z organizacją EULIS, której angielskojęzyczny Europejski serwis informacyjnego ds. nieruchomości ułatwia cudzoziemcom dostęp do informacji o rejestrach nieruchomości zarówno w odniesieniu do ewidencji gruntów, jak też ksiąg wieczystych lub ich odpowiedników w różnych państwach członkowskich. Najbardziej wymiernym efektem pracy ELRA jest projekt transgranicznych umów nabycia nieruchomości nazwany CROBECO.

Jaki jest cel tego projektu?

Projekt CROBECO, z którym polscy referendarze sądowi mogli zapoznać się dopiero w fazie zamknięcia, oferuje zagranicznym nabywcom nieruchomości możliwość włączenia się do procesu jej zakupu z wykorzystaniem wiarygodnej ochrony prawnej kraju położenia nieruchomości zgodnie z zasadą rei sitae. I to właśnie przy wykorzystaniu CROBECO została przeprowadzona pionierską transakcję sprzedaży nieruchomości z wykorzystaniem drogi elektronicznej w sporządzeniu aktu notarialnego, łącznie ze złożeniem wniosku o wpis w księdze wieczystej. Ten alternatywny model zakupu nieruchomości zagranicznych, opiera się na dwujęzycznej czynności prawnej sporządzanej przez notariusza kraju nabywcy. Czynność ta sporządzana jest w dwóch językach - języku ojczystym nabywcy transgranicznego oraz oficjalnym języku kraju, w którym znajduje się grunt. Projekt przewiduje instrumenty współpracy pomocne notariuszowi w poznaniu prawa krajowego położenia nieruchomości, jednym z nich jest możliwość konsultacji warunków umowy za pomocą specjalnej strony internetowej z wykorzystaniem tzw. helpdesk, gdzie może on zgłaszać swe pytania i wątpliwości. Wyniki jego działania mogą pomóc w odbudowie rynku nieruchomości w krajach Europy.

Jak resort sprawiedliwości postrzega współpracę SRS z międzynarodowymi organizacjami?

Nie wiemy. Choć skierowaliśmy do resortu kilka zapytań, to nie otrzymaliśmy żadnej wiążącej odpowiedzi.

Czego dotyczyły pisma?

Pytaliśmy, czy możemy oficjalnie reprezentować stronę Polską. Z uwagi na nasze skromne finanse oraz znaczenie prac prowadzonych przez ELRA i CINDER, które dla mają bardzo duże znaczenie dla rozwoju rejestrów w Polsce, prosiliśmy też o wsparcie finansowe. Niestety, tak jak już mówiłam, na chwilę obecną nasze wystąpienia nie dały pozytywnego rezultatu. Nie wiadomo bowiem, kto w ministerstwie miałby się tym zająć i jak finansować delegacje Polski na wyjazdy robocze. Nasza korespondencja przeszła już wszystkie departament, włącznie z Krajową Szkoła Sędziów i Prokuratorów. Obecnie wystąpiliśmy do Ministra Sprawiedliwości z kolejnym pytaniem i czekamy na odpowiedź.

Dlaczego członkowstwo w międzynarodowych organizacjach jest takie ważne?

Uczestnictwo polskich referendarzy sądowych w wydarzeniu tak wysokiej ogólnoświatowej rangi daje możliwość szerszego zrozumienia poruszanych zagadnień rejestrowych i racjonalne przekazanie ich treści środowisku referendarzy sądowych w Polsce. Ponadto jest to forum, które oczekuje na zaprezentowanie zagadnień związanych z polskimi księgami wieczystymi. Stowarzyszenie jest zainteresowanie uczestnictwem w pracach dotyczących treści i jakości informacji o polskich rejestrach na stronie www.e-justice.europa.eu - europejskiego portalu internetowego, który ma w przyszłości pełnić rolę uniwersalnego i elektronicznego punktu kontaktowego w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości.

Jakie korzyści mogą odnieść uczestnicy postępowań rejestrowych i wieczystoksięgowych z tytułu członkowstwa Polski w tych organizacjach?

Ministerstwo Sprawiedliwości od lat uczestniczy w pracach mających usprawnić obrót gospodarczy w Polce. W tym celu zelektronizowano bardzo ważne dla obroty gospodarczego instrumenty jakimi są rejestry tzn. rejestr gospodarczy KRS oraz rejestr gruntowy tzn. księgi wieczyste. Jednak każde rozwiązanie potrzebuje ustawicznych zmian dopasowujących go do potrzeb rynku. Z takimi problemami spotykają się podmioty zajmujące się rejestrami (m.in. rejestratorzy, referendarze, urzędnicy) na całym świecie. Dlatego też zrzeszają się w organizacjach międzynarodowych, poprzez które w tracie wspólnych prac szukają rozwiązać dla pojawiających się problemy. Dlatego ważne jest włączenie także w ten obieg polskiego przedstawiciela. Korzyści, jakie mogą odnieść uczestnicy postępowań rejestrowych i wieczystoksięgowych oraz nasza gospodarka z tytułu członkostwa Polski w tych organizacjach, to kształtowanie prawa, które będzie dotyczyło klienta rejestrów w oparciu o polskie realia i w trosce o jego dobro.

@RY1@i02/2012/167/i02.2012.167.07000070b.802.jpg@RY2@

Iwona Skonieczna-Masłowska, referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Mokotowa, wydział ksiąg wieczystych, członek zarządu Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Referendarzy Sądowych

Rozmawiała Aneta Mościcka