Komornik nie będzie mógł sam aresztować dłużnika

Niewątpliwie jednym z najważniejszych elementów, od których zależy skuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko dłużnikowi, jest wiedza wierzyciela i organu egzekucyjnego o składnikach majątkowych dłużnika. Najlepiej, by wierzyciel dysponował nią już na etapie zaciągania u niego zobowiązania przez daną osobę. Niestety obecnie do ustalenia składników majątku dłużnika dochodzi dopiero w toku egzekucji sądowej, np. z uwagi na charakter danego zobowiązania.

Przepisy kodeksu postępowania cywilnego przewidują obecnie kilka instytucji, które pozwalają na gromadzenie informacji o majątku w toku egzekucji. Jedną z nich jest zlecenie komornikowi poszukiwania majątku. W tym przypadku ma on możliwość wystąpienia do określonych organów o podanie informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji, może też wystąpić do sądu z wnioskiem o nakazanie dłużnikowi wyjawienia majątku.

Organ egzekucyjny może również zażądać niezbędnych informacji od samego dłużnika. Przepis art. 801 k.p.c. w dotychczasowym brzmieniu stanowił, że jeśli wierzyciel lub sąd zarządzający z urzędu przeprowadzenie egzekucji albo uprawniony organ żądający przeprowadzenia egzekucji nie mogą wskazać przedmiotów służących do zaspokojenia wierzyciela, komornik wezwie dłużnika do złożenia wyjaśnień. Niestety nowelą z 16 września 2011 r. ustawodawca ostatecznie nie zdecydował się na usunięcie wskazanego zapisu z kodeksu postępowania cywilnego (co było pierwotnie planowane), wprowadził natomiast fakultatywność wezwania dłużnika w miejsce dotychczasowej obligatoryjności. Co nie jest złe, gdyż obligatoryjność była wykorzystywana przez dłużników i w rezultacie dochodziło do wydłużenia postępowania.

Niestety w praktyce rozwiązanie uregulowane w art. 801 k.p.c. nie prowadzi do pozyskania istotnych danych. Natomiast wystąpienie wierzyciela do sądu z wnioskiem o nakazanie nieuczciwemu kontrahentowi wyjawienie majątku tylko zbędnie przedłuża postępowanie egzekucyjne. Dlatego też Krajowa Rada Komornicza wspólnie z przedstawicielami wierzycieli oraz Ministerstwem Sprawiedliwości podjęła już działania w celu wypracowania takiej regulacji, która umożliwi znalezienie skutecznego instrumentu pozyskania wiedzy o składnikach majątku dłużnika.

Naszym zdaniem konieczne jest zaopatrzenie przepisu art. 801 k.p.c. w sankcję odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych wyjaśnień, o czym komornik uprzedzi dłużnika. Przy czym zostanie on pouczony, że w razie nieudzielenia wyczerpujących wyjaśnień, wierzyciel będzie mógł wystąpić do komornika z wnioskiem o poszukiwanie majątku dłużnika i to na jego koszt. Ponadto niezależnie od odpowiedzialności karnej, dłużnik by podlegał grzywnie - do 2 tys. zł - za odmowę udzielenia wyjaśnień albo za informacje świadomie sfałszowane. W razie zaś konieczności zastosowania bardziej dolegliwych środków przymusu - aresztu - komornik mógłby wystąpić do sądu o ich zastosowanie.

Chciałbym podkreślić, że przepis art. 801 k.p.c. nie ma stanowić konkurencji dla istniejącej instytucji sądowego wyjawienia majątku, gdyż będzie on dotyczył tylko takich składników majątku dłużnika, które będą miały znaczenie z punktu widzenia sposobów egzekucji realizowanych w konkretnym postępowaniu. Tymczasem wyjawienie majątku dotyczy całego majątku osoby niespłacającej zobowiązania.

Naszym zdaniem wprowadzenie instytucji wyjawienia komorniczego na podobieństwo sądowego wyjawienia majątku może okazać się szybkim i skutecznym sposobem na uzyskanie informacji niezbędnych do przeprowadzenia egzekucji i zaspokojenia należności wierzyciela. Obecnie ryzyko nałożenia grzywny, która nie ma charakteru represji karnej i w praktyce jedynie powiększa wysokość zobowiązań dłużnika, nie stanowi dostatecznego instrumentu przymuszającego. Może natomiast się nim okazać groźba poniesienia przez dłużnika odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych wyjaśnień lub groźba zastosowania wobec niego kary aresztu.

Chciałbym podkreślić, że proponowana instytucja ma na celu wyłącznie usprawnienie egzekucji, nie zaś przypisanie komornikom sądowym uprawnień przewidzianych obecnie organom ścigania czy organom wymiaru sprawiedliwości. Dlatego uważamy, że możliwość stosowania aresztu musi być zastrzeżona do wyłącznej kompetencji sądów. Tym niemniej komornik sądowy realizując polecenie wierzyciela, musi mieć możliwość skutecznego działania, co może zostać osiągnięte tylko przy odpowiedniej współpracy z wierzycielem i sądem.

Twierdzenie, że egzekucję sądową można usprawnić tylko poprzez zwiększanie liczby organów egzekucyjnych, oparte jest na błędnym założeniu, że niewydolność tych organów - wynikająca wyłącznie z dużej liczby prowadzonych spraw - powoduje bezskuteczność egzekucji. Naszym zdaniem najistotniejszym elementem warunkującym skuteczność egzekucji jest możliwość szybkiego zdobycia wiedzy o majątku nieuczciwego kontrahenta oraz uniemożliwienie mu ukrycia lub wyprzedania tego majątku.

Dłużnik musi mieć świadomość, że wszczęcie wobec niego egzekucji może oznaczać zastosowanie skutecznych środków przymusu. Niestety teraz jest to niemożliwe. Co więcej przepisy są tak skonstruowane, że zamiast chronić skutecznie interesy wierzycieli, służą dłużnikom do podważania czynności i udaremniania egzekucji. Tak więc wydaje się, że proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości rozwiązania, obok innych istniejących już instytucji, w sposób znaczący przyczynią się do możliwości sprawnego wyegzekwowania od dłużnika należności i zaspokojenia w ten sposób należności przysługujących wierzycielowi.

@RY1@i02/2012/162/i02.2012.162.07000070e.803.jpg@RY2@

FOT. ANDRZEJ WAWOK/REPORTER

Obecnie obowiązujące przepisy nie pozwalają w pełni chronić interesów wierzycieli

@RY1@i02/2012/162/i02.2012.162.07000070e.804.jpg@RY2@

Rafał Fronczek prezes Krajowej Rady Komorniczej

Rafał Fronczek

prezes Krajowej Rady Komorniczej