Jak założyć stowarzyszenie działkowców

Działkowcy będą mogli dowolnie zrzeszać się i nie będą musieli być członkami PZD, gdy przepisy zakwestionowane przez TK stracą moc, a więc 20 stycznia 2014 r. (18 miesięcy od opublikowania wyroku w Dzienniku Ustaw - jeśli w tym czasie nie zostaną uchwalone nowe przepisy). My już dziś podpowiadamy, jak zarejestrować niezależne stowarzyszenie.

Dlaczego nie zwykłe

Na początku rozstrzygnijmy, że przy działalności na większą skalę sens ma założenie stowarzyszenia rejestrowego, czyli takiego, które jest wpisywane do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Warto się na to zdecydować, choć w takim przypadku na początku będziemy mieć pod górkę: będzie nas czekało dużo formalności przy rejestracji, a potem będziemy musieli się liczyć z dodatkowymi obowiązkami. [Przykład 1]

Można ich uniknąć, zakładając stowarzyszenie zwykłe: ma ono bardziej nieformalny charakter, ale niewiele zalet, bo brakuje mu osobowości prawnej. Przez to nie może stać się podmiotem praw i obowiązków w sferze prawa cywilnego. A to w praktyce oznacza, że takie stowarzyszenie nie może przyjmować darowizn, spadków, zapisów, otrzymywać dotacji, korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie zwykłe nie ma też zdolności do czynności prawnych, czyli nie może być stroną umów, np. o pracę, najmu itp. Taka formuła działalności nie pozwala też na tworzenie oddziałów terenowych oraz łączenie się w związki stowarzyszeń. Stowarzyszenie zwykłe nie może prowadzić działalności gospodarczej. Może tylko utrzymywać się ze składek. Ma jedynie zdolność sądową, czyli może np. kogoś pozywać przed sądem.

Jeśli jednak mimo tych ograniczeń działkowcom będzie zależało na szybkim założeniu stowarzyszenia, mogą zdecydować się na formułę stowarzyszenia zwykłego. Jego jedyną zaletą jest właściwie to, że można je założyć naprawdę łatwo i przez jakiś okres w tej tymczasowej formie prowadzić działalność, dając sobie więcej czasu na zorganizowanie stowarzyszenia rejestrowego.

Aby założyć stowarzyszenie zwykłe, wystarczy zgromadzić trzy osoby, które na zebraniu uchwalą regulamin działalności, zdecydują o nazwie stowarzyszenia, jego celu, siedzibie i wybiorą przedstawiciela, który będzie ich reprezentował. Potem trzeba przesłać te informacje do starosty. Jeżeli w ciągu 30 dni nikt nie powiadomi tych osób o zakazie działalności, można bez przeszkód rozpocząć działalność.

Lepsze rejestrowe

Działkowcom bardziej polecamy formułę stowarzyszenia rejestrowego. Daje ono nieporównywalnie więcej możliwości niż stowarzyszenie zwykłe. Przede wszystkim ma osobowość prawną, czyli może nabywać prawa i obowiązki. Ma więc prawo podpisywać umowy najmu lokalu i zawierać umowy o pracę czy o dzieło. Ma swój NIP, REGON i konto bankowe, a więc także swój majątek. [Przykład 2]

Nie bez znaczenia jest i to, że takie stowarzyszenie jest odbierane jako bardziej wiarygodne (bo rejestrowane przez sąd). Może także zakładać terenowe jednostki, łączyć się w związki stowarzyszeń, przyjmować w poczet członków osoby prawne oraz korzystać z ofiarności publicznej i przyjmować dotacje od organów władzy państwowej i innych instytucji.

Aby założyć stowarzyszenie rejestrowe, należy zebrać chętnych do zorganizowania jego działalności. Zgodnie z przepisami potrzebne będzie co najmniej 15 osób, które zorganizują zebranie założycielskie. Jednak warto - zwłaszcza w przypadku działkowców, a więc często emerytów - do udziału w takiej inicjatywie zaprosić co najmniej kilka osób więcej. Dlaczego? Powód jest prozaiczny. Zdarzało się, że podczas kilku miesięcy zakładania stowarzyszenia, zanim załatwiono wszystkie formalności, ktoś z założycieli zmarł i okazywało się, że ustawowy wymóg zaangażowania 15 osób nie był spełniony. To cofało proces rejestracji do punktu wyjścia.

Zebranie założycielskie

Pierwsze zebranie nosi nazwę zebrania założycielskiego. Uczestniczą w nim członkowie założyciele. Stowarzyszenia mogą tworzyć obywatele polscy mający pełną zdolność do czynności prawnych (czyli osoby, które ukończyły 18 lat i nie są ubezwłasnowolnione) i niepozbawieni praw publicznych. Cudzoziemcy zameldowani w naszym kraju mogą tworzyć stowarzyszenia zgodnie z przepisami obowiązującymi obywateli polskich (art. 4 ust. 1 i 2).

Na zebraniu założycielskim trzeba podjąć uchwałę o powołaniu stowarzyszenia i jego siedzibie, w formie uchwały przyjąć statut oraz wybrać komitet założycielski. Stanowi go kilku członków (zwykle trzech), którzy odpowiadają za formalności związane ze złożeniem wniosku o rejestrację do sądu rejestrowego i zorganizowanie pierwszego walnego zebrania członków.

Wszyscy obecni na zebraniu założycielskim muszą podpisać się na liście obecności - to dokument potwierdzający, że zebrała się wymagana prawem liczba członków. Ważne, by oprócz imion i nazwisk członków na liście znalazły się dane dotyczące daty i miejsca ich urodzenia, adres zameldowania, numer dowodu osobistego oraz ich własnoręczne podpisy. Najwygodniej, gdy ta sama lista zawiera też oświadczenie członków założycieli o posiadaniu obywatelstwa polskiego, zdolności do czynności prawnych i pełni praw obywatelskich.

Zwykle, aby przyspieszyć założenie stowarzyszenia, o ile statut na to pozwala, już podczas zebrania założycielskiego dokonuje się wyboru władz stowarzyszenia: zarządu i organu kontroli wewnętrznej, np. komisji rewizyjnej. Wtedy konieczne jest podjęcie dwóch uchwał o wyborze.

Najważniejszy jest statut

Statut stowarzyszenia jest podstawowym aktem jego funkcjonowania. To w nim trzeba określić strukturę stowarzyszenia i jego cele. Stowarzyszenie musi mieć oprócz najwyższego organu - walnego zgromadzenia wszystkich członków - także organ wykonawczy (zarząd) i organ kontroli (komisja rewizyjna albo skarbnik). Stowarzyszenie działkowców np. o nazwie Stowarzyszenie Ogrodów Działkowych Region X może swoją działalnością objąć kilka powiatów i mieć bardziej rozbudowaną strukturę, podzieloną na ogrody działkowe oraz region. Na poziomie centralnym, czyli na poziomie regionu, może funkcjonować zarząd regionu, czyli władza wykonawcza, komisja rewizyjna regionu, czyli władza kontrolna, i komisja rozjemcza regionu, czyli władza rozstrzygająca spory i nakładająca kary porządkowe, np. za korzystanie z działek niezgodnie z ich przeznaczeniem.

Najwyższym organem regionu może być zjazd regionalny delegatów. Mogą w nim brać udział z głosem decydującym delegaci ogrodów działkowych wybrani na lokalnych walnych zebraniach. Ta władza może np. zmieniać statut.

Identycznie władze mogą się kształtować na poziomie ogrodów działkowych: walne zebranie, zarząd, komisja rewizyjna i komisja rozjemcza. Walne zebranie jest wówczas najważniejszą władzą w ogrodzie działkowym i prawo do udziału w nim mają wszyscy posiadacze działek. Statut musi dokładnie określać termin i zasady zwoływania walnych zebrań i tryb podejmowania uchwał. Musi też określać zasady reprezentacji stowarzyszenia na zewnątrz.

Funduszami i majątkiem stowarzyszenia zarządzają poszczególne szczeble na zasadach określonych w statucie. Ważne dla stowarzyszenia jest ustalenie, z czego będzie się utrzymywało. Stowarzyszanie może oprócz składek członkowskich otrzymywać darowizny, spadki i zapisy. Może też prowadzić zbiórki publiczne i otrzymywać dotacje od organów administracji publicznej państwowej i samorządowej. Może także prowadzić działalność gospodarczą, o ile przewiduje to statut. Dochód uzyskiwany przez stowarzyszenie może być przeznaczony wyłącznie na realizację jego statutowych celów. Nie może być więc przeznaczony na wynagrodzenie jego członków.

Sąd rejestrowy

Zarejestrowanie stowarzyszenia należy do obowiązków komitetu założycielskiego. Musi on w ciągu 7 dni od dnia zebrania założycielskiego złożyć wniosek o rejestrację do sądu rejestrowego wraz z wymaganymi dokumentami. Wniosek trzeba złożyć na formularzu KRS-W20, do którego musi być dołączona lista członków założycieli, na której będą umieszczone ich imiona, nazwiska, rok urodzenia, miejsce zamieszkania oraz własnoręczny podpis, a także informacje o zarządzie i organie kontroli wewnętrznej (jeśli władze stowarzyszenia zostały już wybrane). Do wniosku składamy też: statut stowarzyszenia i protokół z wyboru komitetu założycielskiego oraz informacje o adresie tymczasowym. Wszystkie dokumenty powinny być podpisane przez wszystkich założycieli stowarzyszenia i złożone w sądzie w dwóch egzemplarzach. Wszystkie powinny być oryginałami lub kopiami notarialnie poświadczonymi. [Przykład 3]

Zgłoszenie stowarzyszenia do Krajowego Rejestru Sądowego jest wolne od opłat. Z chwilą wpisu do rejestru stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną, a więc możliwość działania na rzecz swoich członków.

Warto założyć stowarzyszenie rejestrowe, bo może mieć osobowość prawną

PRZYKŁADY

1 Czy stowarzyszenie rejestrowe ma jakieś obowiązki sprawozdawcze

Stowarzyszenia nie mają obowiązku przygotowywania sprawozdania z działalności. Jednak sprawozdania takiego może zażądać np. starosta powiatu (jako organ kontroli i nadzoru stowarzyszenia). Stowarzyszenia mają obowiązek co roku składać do urzędu skarbowego zeznanie podatkowe z wysokości dochodów (formularz CIT-8 plus m.in. sprawozdanie finansowe). Stowarzyszenie prowadzące działalność gospodarczą musi też złożyć sprawozdanie finansowe do Krajowego Rejestru Sądowego. Nadzór nad stowarzyszeniem sprawują starostowie lub prezydenci miast na prawach powiatu. W ramach swoich uprawnień nadzorczych starosta może kontrolować działania stowarzyszenia, np. domagać się odpisów uchwał walnego zgromadzenia członków, a w razie stwierdzenia, że podejmowane działania są niezgodne z prawem lub naruszają postanowienia statutu, może domagać się usunięcia nieprawidłowości, wprowadzenia zmian lub nawet wystąpić do sądu o rozwiązanie stowarzyszenia. Zanim stowarzyszenie zostanie rozwiązane przez sąd, organ nadzorujący może udzielić ostrzeżenia władzom stowarzyszenia i domagać się naniesienia odpowiednich zmian w statucie.

2 Czy stowarzyszenie musi mieć NIP, REGON i konto bankowe

Stowarzyszenie potrzebuje w kontaktach z urzędami, instytucjami i kontrahentami numerów NIP, REGON oraz konta bankowego. Musi mieć też umowę świadczącą o tytule prawnym do lokalu, w którym ma siedzibę (np. umowę najmu). Musi mieć również numer identyfikacji podatkowej (NIP). Służy on do identyfikacji podmiotów prowadzących działalność i należy go mieć nawet, gdy dochody organizacji pochodzą tylko ze składek członkowskich lub przez jakiś czas nie ma żadnych dochodów. Zgłoszenie powinno być złożone nie później niż 7 dni od rozpoczęcia działalności. O NIP trzeba wystąpić do urzędu skarbowego właściwego dla siedziby organizacji. Każda zarejestrowana w KRS organizacja musi też uzyskać numer REGON. Wniosek o niego składa się w urzędzie statystycznym właściwym ze względu na siedzibę organizacji w ciągu 14 dni od daty rejestracji w KRS.

3 Czy sąd rejestrowy może odmówić zarejestrowania stowarzyszenia

Sąd wydaje postanowienie o zarejestrowaniu stowarzyszenia po stwierdzeniu, że jego statut jest zgodny z przepisami. Podczas rejestracji sam bada statut. Sąd powinien rozpatrzyć wniosek o rejestrację niezwłocznie, maksymalnie ma na to 3 miesiące. Jeśli jednak wniosek będzie zawierał uchybienia formalne, np. nie będzie wszystkich podpisów członków założycieli albo we wniosku nie będzie wskazana tymczasowa siedziba stowarzyszenia, sąd może wezwać do usunięcia tych uchybień, a wtedy termin dokonania wpisu może się wydłużyć. W procesie rejestracji uczestniczy też starosta powiatowy (lub prezydent miasta na prawach powiatu), który nadzoruje działania stowarzyszenia. Podobnie jak sąd, organ nadzorujący sprawdza, czy organizacja została założona zgodnie z prawem i czy jej statut jest zgodny z przepisami prawa. Ma na to 14 dni. Sąd nie jest jednak związany opinią organu kontrolnego - może zdecydować o odmowie dokonania rejestracji sam lub po zasięgnięciu o opinii. Dochodzi do tego w razie niespełnienia przez stowarzyszenie warunków określonych w ustawie Prawo o stowarzyszeniach. Wtedy wnioskodawcom przysługuje skarga do sądu rejestrowego w ciągu 7 dni od daty doręczenia postanowienia. Gdyby sąd nadal podtrzymywał postanowienie o odmowie rejestracji, wnioskodawcom przysługuje skarga do sądu okręgowego.

Ewa Ivanova

ewa.ivanova@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.).