Charakter prowadzonej działalności a przedawnienie

Zarządzając nieruchomościami, gmina działa na własny rachunek i, co istotne, uczestniczy w obrocie gospodarczym, o czym świadczy m.in. to, iż w okresie wcześniejszym przedmiotowa nieruchomość była przedmiotem wiążącej strony umowy dzierżawy. W tym stanie rzeczy gospodarowanie nieruchomością zajmowaną przez pozwaną było działaniem w ramach działalności gospodarczej powoda.

Pozwana w okresie od 1 stycznia 2004 r. do 31 grudnia 2006 r. korzystała w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej z nieruchomości powoda, uiszczając opłatę w wysokości 11 877 zł miesięcznie, choć powód opłatę z tytułu bezumownego korzystania z tej nieruchomości ustalił na 25 371 zł miesięcznie. Powód, po zaliczeniu wpłaconych przez pozwaną należności, zażądał pozwem wniesionym 4 listopada 2010 r. dopłaty reszty w łącznej kwocie 485 791 zł tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwaną z jego nieruchomości. Sąd okręgowy oddalił powództwo, uwzględniając podniesiony przez pozwaną zarzut przedawnienia roszczeń pozwu. Wskazał, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi mienie komunalne, a dysponowanie tym mieniem i czerpanie z tego tytułu dochodów stanowi działalność gospodarczą powoda (ale już nie stanowi zadania własnego gminy). Tym samym obowiązuje trzyletni termin przedawnienia. Powód wniósł apelację od wyroku.

Sąd apelacyjny oddalił apelację. Istota sporu sprowadza się do oceny kwestii, czy dochodzone przez powoda roszczenia związane są z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej, bowiem przesądzenie tej kwestii ma decydujące znaczenie dla podniesionego w sprawie zarzutu potrącenia. Jak powszechnie podkreśla się w judykaturze, określona działalność, aby mogła być uznana za gospodarczą, musi odpowiadać kryteriom tego rodzaju działalności, posiadać jej cechy charakterystyczne, takie jak fachowość, podporządkowanie regułom opłacalności i zysku lub zasadzie racjonalnego gospodarowania, działanie na własny rachunek, powtarzalność działań oraz uczestnictwo w obrocie gospodarczym. W ocenie sądu apelacyjnego nie ma racji sąd okręgowy, przeciwstawiając działalność gospodarczą realizacji zadań własnych gminy. Zgodzić się również należy z zarzutami apelacji, iż niezasadnie sąd okręgowy uznał, że gospodarowanie nieruchomościami nie należy do zadań własnych gminy, aczkolwiek to uchybienie samo przez się nie daje podstaw do zmiany czy też uchylenia zaskarżonego wyroku. Jak bowiem wynika z utrwalonego już orzecznictwa, realizacja przez gminę zadań własnych może stanowić działalność gospodarczą. Do zadań własnych gminy należą gospodarka nieruchomościami, sprawy targowisk i hal targowych. Gospodarka nieruchomościami, w tym targowiskami i halami, obejmuje zarządzanie tymi nieruchomościami, w tym podejmowanie działań zachowawczych. Zarządzając nieruchomościami, gmina powinna dochodzić wszelkich roszczeń, w tym roszczeń windykacyjnych czy roszczeń uzupełniających. Te działania powinny być podporządkowane zasadzie racjonalnego gospodarowania. Zarządzając nieruchomościami, gmina działa na własny rachunek i, co istotne, uczestniczy w obrocie gospodarczym, o czym świadczy m.in. to, iż w okresie wcześniejszym przedmiotowa nieruchomość była przedmiotem wiążącej strony umowy dzierżawy. W tym stanie rzeczy gospodarowanie nieruchomością zajmowaną przez pozwaną było działaniem w ramach działalności gospodarczej powoda. Tezę, że gospodarowanie nieruchomościami stanowi przejaw działalności gospodarczej gminy, potwierdza dotychczasowe orzecznictwo, w którym wskazuje się, iż prowadzona w wykonaniu zadań gminy działalność jednostek organizacyjnych (np. zakładów budżetowych) lub przedsiębiorstw, polegająca na administrowaniu budynkami stanowiącymi własność gminy, jest działalnością gospodarczą. Wskazuje się także, że jeżeli jednostka organizacyjna gminy sprawy targowiska prowadzi w drodze zawierania z osobami handlującymi umów dzierżawy obiektów handlowych, to należy przyjąć, że podejmuje ona zarobkową działalność usługową, mającą charakter gospodarczy. Trzeba przy tym wskazać, że działalnością gospodarczą jest także działalność niezarobkowa, zmierzająca jedynie do pokrywania własnymi dochodami ponoszonych kosztów. W działalności, w której dominuje podporządkowanie regułom ekonomicznym, motyw zysku (zarobku) zastępowany jest motywem racjonalnego (ekonomicznego) gospodarowania, co oznacza zamiar uzyskania maksymalnego efektu - niekoniecznie zysku - przy danym nakładzie środków albo zamiar minimalnego zużycia tych środków w celu wykonania wyznaczonego zadania. Należy zaznaczyć, że w piśmiennictwie oraz w obrocie za działalność gospodarczą uważa się także tzw. działalność non for profit lub non profit, skupioną głównie na wspieraniu dobra publicznego lub prywatnego (w tym na realizacji własnych celów statutowych), oderwaną od celu zarobkowego. W tym stanie rzeczy, w ocenie sądu apelacyjnego, przyznać należy rację sądowi okręgowemu, iż dochodzone przez powoda roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie przez pozwaną z nieruchomości powoda jest związane z działalnością gospodarczą powoda. W konsekwencji trafnie sąd okręgowy uznał, iż do przedawnienia roszczeń powoda ma zastosowanie trzyletni termin, o którym mowa w art. 118 k.c. Powód dochodził w niniejszym postępowaniu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości za okres od 1 stycznia 2004r. do 31 grudnia 2006 r. Z uwagi na to, że nie ma sporu pomiędzy stronami, iż pozew w niniejszej sprawie został wniesiony 4 listopada 2010 r., uznać należy, że wytoczenie powództwa nastąpiło po upływie trzyletniego terminu przedawnienia. Wobec skutecznie podniesionego zarzutu przedawnienia zbędne było przeprowadzanie zawnioskowanych przez powoda dowodów zmierzających do wykazania zasadności samej wysokości dochodzonego roszczenia.

z 28 lutego 2012 r., sygn. akt I ACa 915/11.

KOMENTARZ EKSPERTA

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Zgodnie z art. 118 k.c. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi 10 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Powyższy przepis, dotyczący terminu przedawnienia roszczeń, nie wymaga, aby świadczący działalność był przedsiębiorcą. Dla trzyletniego terminu przedawnienia wymagane jest tylko związanie roszczeń z prowadzeniem działalności gospodarczej. Dla kwalifikacji roszczenia, jako związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej w rozumieniu art. 118 k.c., nie ma znaczenia prawny charakter leżącego u jego podstaw zdarzenia - może ono być czynnością prawną, czynem niedozwolonym lub jakimkolwiek innym zdarzeniem, nie wyłączając bezpodstawnego wzbogacenia czy korzystania z cudzej rzeczy bez podstawy prawnej - lecz jego związek z działalnością gospodarczą.