Sąd polubowny rozważył wszystkie okoliczności sprawy

Dla wykazania naruszenia przyjętych przez strony reguł procesowych należy wykazać całkowite ich pominięcie przez sąd polubowny i to z takim skutkiem, że wpływa to na treść rozstrzygnięcia.

Sąd polubowny ad hoc zasądził od pozwanej spółki na rzecz powódki kwotę 1 tys. zł i oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Od wyroku tego powódka wniosła skargę o jego uchylenie w oparciu o art. 1206 par. 1 pkt 4 i art. 1206 par. 2 pkt 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.). Sąd okręgowy oddalił skargę. Powyższy wyrok powódka zaskarżyła apelacją.

Sąd apelacyjny oddalił apelację. Wskazał, że w uzasadnieniu zarzutu opartego na art. 1206 par. 1 pkt 4 k.p.c. powódka zarzuciła niezastosowanie zapisów łączących ją z pozwaną umów agencyjnych. Przewidują one, że w sprawach nieuregulowanych umową, jak również do jej wykładni, wykonania oraz ważności stosuje się przepisy prawa polskiego, a w szczególności ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.). Zapisy umów przewidują także, że sąd polubowny rozstrzyga zgodnie z prawem, zwyczajami i praktyką upowszechnioną w obrocie ubezpieczeniowym i w towarzystwie (pozwana) oraz zasadami uczciwości w obrocie gospodarczym i że każda ze stron pokrywa koszty związane z udziałem w sądzie polubownym arbitra przezeń wyznaczonego.

Sąd apelacyjny podkreślił, że naruszenie przez sąd polubowny prawa materialnego, właściwego dla rozstrzygnięcia danego stosunku, uzasadnia skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego jedynie wówczas, gdy łączy się z pogwałceniem podstawowych zasad porządku prawnego, przez które należy rozumieć nie tylko normy konstytucyjne, lecz także naczelne normy w poszczególnych dziedzinach prawa. Z kolei dla wykazania naruszenia przyjętych przez strony reguł procesowych należy wykazać całkowite ich pominięcie przez sąd polubowny i to z takim skutkiem, że wpływa to na treść rozstrzygnięcia. Zdaniem SA nie podlega kwestii, że powódka zgłosiła przed sądem polubownym roszczenie odszkodowawcze z tytułu niewłaściwego wykonywania umów przez pozwaną i nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że takie właśnie roszczenie rozpoznawał sąd polubowny ad hoc, prawidłowo je kwalifikując jako wynikające z kontraktu. Sąd polubowny rozważał ewentualną odpowiedzialność kontraktową pozwanej oraz rozważał wszystkie przesłanki tej odpowiedzialności (art. 471 k.c.), takie jak niewykonanie bądź nienależyte wykonywanie umów przez jedną ze stron, zaistnienie szkody po drugiej stronie, związek przyczynowy pomiędzy powstaniem szkody a zachowaniem strony przeciwnej. Sąd ten badał też powstanie szkody co do zasady i co do wysokości.

Sąd polubowny ad hoc nie rozpatrywał roszczeń odszkodowawczych powódki z innej niż art. 471 k.c. podstawy prawnej, zatem co do stosowania prawa materialnego z tego punktu widzenia nie może być zastrzeżeń. Od strony procesowej skarżąca zarzuciła błędną ocenę dowodów, pominięcie części dowodów, w konsekwencji błędne ustalenia faktyczne.

Nie może odnieść skutku (w ramach zarzutu niezachowania przez sąd polubowny ad hoc przy wydawaniu wyroku zastrzeżonych umową stron zasad postępowania) krytyka postępowania przed tym sądem z tej tylko przyczyny, że wydał on wyrok niesatysfakcjonujący dla strony - uznał sąd apelacyjny. Przywoływanie w uzasadnieniu skargi szczegółowo przebiegu współpracy stron stosownie do umów, realizacji tych umów, okoliczności wpływających na ich wykonywanie bądź niewykonywanie, oceny własnej faktu poniesienia szkody, jej wyliczenia, także przywoływanie wszystkich dowodów, które miałyby przemawiać za twierdzeniami powódki, i polemika z ustaleniami sądu polubownego ad hoc, który tych dowodów nie uwzględnił - stanowi w istocie próbę doprowadzenia do zweryfikowania wydanego przez sąd polubowny orzeczenia. Tymczasem skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego nie jest zwykłym środkiem zaskarżenia, takim jak apelacja, a w postępowaniu przed sądem powszechnym ze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego nie może dojść do ponownego, merytorycznego rozstrzygnięcia sporu zawisłego przed sądem polubownym.

Na uzasadnienie zarzutu związanego z art. 1206 par. 2 pkt 2 k.p.c. w apelacji podnosi się, że orzeczenie narusza zasadę ochrony praw ekonomicznych wskazaną w art. 64 Konstytucji RP oraz prawo do pełnego naprawienia szkody, wskazane w art. 363 k.c., art. 361 par. 2 w zw. z art. 471 k.c. To zapatrywanie nie jest przekonujące. Prawa ekonomiczne to prawo do pracy, prawo do własności i prawo do dziedziczenia. Przepis art. 64 Konstytucji RP zapewnia tym kategoriom prawa ochronę, która to ochrona oparta jest na równości (każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia - art. 64 ust. 1 konstytucji). Ochrona ta przejawia się również przez stworzenie mechanizmów dochodzenia wymienionych praw, m.in. na drodze sądowej. Wskazać zatem należy, mając powyższe na uwadze, że powódce tak rozumianej ochrony nie odmówiono, natomiast tylko stwierdzono, że realizacja pewnych jej praw nie jest skuteczna. Zdaniem sądu apelacyjnego przy ustalaniu nieprzysługiwania powódce odszkodowania przez sąd polubowny ad hoc nie doszło do arbitralności oraz dowolności. Skarżąca pomija, że sąd polubowny ad hoc podjął się oceny opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy, o czym świadczy uzasadnienie wyroku, w którym zawiera się m.in. dokładne wskazanie żądania pozwu i jego uzasadnienie, dokładne stanowisko pozwanej wnoszącej o oddalenie powództwa, przebieg postępowania umożliwiający zajęcie stronom stanowiska - ich dokładny opis, ustalenia stanu faktycznego z powołaniem dowodów pisemnych w postaci dokumentów, zeznań świadków, przesłuchania stron, zgodnych twierdzeń stron, ocena dowodów, ocena prawna połączona z oceną dowodów odnosząca się do kontraktu, zachowań stron i formułowanych roszczeń.

z 31 stycznia 2012 r., sygn. akt VI ACa 759/11.

KOMENTARZ EKSPERTA

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Strona może w drodze skargi żądać uchylenia wyroku sądu polubownego, jeżeli nie zachowano wymagań co do składu sądu polubownego lub podstawowych zasad postępowania przed tym sądem, wynikających z ustawy lub określonych przez strony (art. 1206 par. 1 pkt 4 k.p.c.). W myśl art. 1206 par. 2 pkt 2 k.p.c. uchylenie wyroku sądu polubownego następuje także wtedy, gdy sąd stwierdził, że wyrok sądu polubownego jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego). Przyjmuje się, że przy ocenie, czy wyrok sądu arbitrażowego jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego, należy uwzględnić jego treść, a nie prawidłowość postępowania przed sądem arbitrażowym ani prawidłowość obsady składu tego sądu. Sąd powszechny może merytorycznie badać orzeczenie sądu polubownego tylko w granicach oceny tego, czy zapadły wyrok nie narusza zasad praworządności, a więc nie narusza przepisów prawa materialnego, tak że gwałcą one zasady państwa prawa (praworządności).