Jak można skarżyć się na czynności komornika i odwołać od ukarania

Aby zebrać informacje o dłużniku, prowadzący egzekucję ma prawo żądać od organów administracji, urzędów, a nawet od osób prywatnych potrzebnych mu informacji i wyjaśnień. Pomocy w tym zakresie muszą mu udzielić urzędy skarbowe, ZUS, banki, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, przedsiębiorstwa maklerskie, organy spółdzielni mieszkaniowych, zarządy wspólnot mieszkaniowych oraz zarządzający mieszkaniami i lokalami użytkowymi.

Wyjaśnienia mogą zostać złożone na piśmie albo ustnie do protokołu, w zależności od decyzji komornika, w terminie przez niego określonym.

Nieudzielenie informacji komornikowi

Zdarza się, że komornik tych informacji nie otrzyma, a odmowa organu, do którego się po nie zwrócił, jest niczym nieuzasadniona. Wtedy ma prawo na wniosek wierzyciela albo z urzędu (czyli wówczas, gdy sam podejmie taką decyzję) wymierzyć grzywnę w wysokości do 2 tys. zł osobie odpowiedzialnej za nieudzielenie mu informacji. Taką samą karę wymierza wówczas, gdy ktoś świadomie udzielił mu fałszywych informacji i wyjaśnień. To zwiększenie kar, bo w stanie prawnym przed 3 maja 2012 r., czyli przed wejściem życie ustawy z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 233, poz. 1381) wysokość grzywny sięgała maksymalnie 500 zł.

Zobowiązane do udzielenia wyjaśnień organy i urzędy nie mogą przy tym uzasadniać odmowy ochroną danych osobowych. Przy tym to komornik ponosi odpowiedzialność za ewentualne szkody, które zostaną spowodowane ujawnieniem przez niego tajemnicy bankowej lub skarbowej, a także wówczas, gdy uzyskane informacje wykorzysta niezgodnie z przeznaczeniem.

Grzywną do 2 tys. zł komornik może ukarać także dłużnika, który nie powiadomił o zmianie miejsca swojego pobytu. Takie obowiązki informacyjne ciążą na dłużniku wówczas, gdy komornik poinformował go o wszczęciu przeciwko niemu egzekucji. O każdej zmianie miejsca swojego pobytu trwającej dłużej niż miesiąc ma on odtąd obowiązek zawiadomić organ egzekucyjny. Komornik musi go o tym pouczyć przy zawiadomieniu o wszczęciu egzekucji.

Wymierzając grzywnę, komornik wydaje postanowienie o ukaraniu. Wypis tego postanowienia doręcza ukaranemu, dłużnikowi, wierzycielowi oraz prokuratorowi.

Gdy wyjaśnień albo informacji komornikowi nie udzieliła osoba prawna lub inna organizacja, wówczas grzywnę komornik wymierza pracownikowi, który był odpowiedzialny za ich udzielenie. Gdy wskazanie konkretnego pracownika, który zawinił, jest utrudnione, komornik wymierza grzywnę kierownikowi jednostki organizacyjnej. Jednakże przed wydaniem postanowienia o ukaraniu powinien go wysłuchać.

Jeżeli osoba ukarana przez komornika jest pracownikiem organu lub urzędu, wówczas może jeszcze dodatkowo zostać pociągnięta do odpowiedzialności karnej za niedopełnienie albo przekroczenie obowiązków służbowych.

Utrudnianie czynności podczas egekucji

Każda osoba, która zachowuje się niewłaściwie i przeszkadza komornikowi przy wykonywaniu należących do niego czynności, może zostać przez niego upomniana, a gdy to nie poskutkuje, to nawet wydalona z miejsca prowadzenia egzekucji. Komornik nie może jednak zastosować w stosunku do niej środków przymusu bezpośredniego. W razie oporu może wezwać na pomoc policję.

Jednak w sytuacji gdy przeszkadzający nie zastosuje się do wezwania o opuszczenie miejsca wykonywania czynności przez komornika, wówczas ma on prawo wymierzyć grzywnę w wysokości do tysiąca złotych (wcześniej, przed wejściem w życie nowelizacji, górna granica grzywny wynosiła 200 zł).

Komornik ma prawo wymierzyć tę grzywnę niewłaściwie zachowującemu się dłużnikowi, wierzycielowi, innym osobom postępowania oraz osobom trzecim. Natomiast nie może ukarać sędziego, prokuratora, adwokata, radcy prawnego, radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, którzy biorą udział w sprawie.

Gdy postanowienie komornika o ukaraniu grzywną uprawomocni się, to wówczas zostaje wykonane w drodze egzekucji sądowej. Nie trzeba go przy tym zaopatrywać w klauzulę wykonalności. Postępowanie egzekucyjne dotyczące ściągnięcia od ukaranego nałożonej grzywny toczy się odrębnie od właściwego postępowania egzekucyjnego. I dlatego, gdy na przykład to właściwe zostanie zawieszone, bo napotka na przeszkody uniemożliwiające dalsze prowadzenie, to nie wpłynie to na bieg postępowania, które dotyczy egzekucji grzywny.

Skarga dłużnika i wierzyciela

Dłużnik, wierzyciel oraz każda osoba, której prawa zostały naruszone lub zagrożone przez komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne, mają prawo złożyć na niego skargę do sądu rejonowego, przy którym on działa. Skarga przysługuje zarówno na czynności, które wykonał komornik (np. na zajęcie ruchomości, odebranie zajętej rzeczy), jak i na dopuszczenie się przez niego zaniechania. [Przykład 1]

Ma to miejsce wówczas, gdy nie dokonał czynności egzekucyjnej, do której był zobowiązany, np. nie zawiadomił dłużnika o wszczęciu egzekucji, nie oddał zajętych ruchomości pod dozór innej osoby niż dłużnik wówczas, gdy przemawiały za tym ważne przyczyny itp.

Skarżący się w swoim piśmie powinien określić zaskarżoną czynność lub czynności, której komornik nie wykonał, zawnioskować zmianę, uchylenie lub dokonanie jej. Należy także wskazać niekorzystne dla siebie skutki, które może spowodować przedsięwzięte przez komornika działanie, albo niewykonanie przez niego czynności, a także interes prawny, jaki ma autor skargi w zaskarżeniu czynności albo zaniechania. Na konieczność zawarcia tych elementów w skardze zwracał uwagę Sąd Najwyższy (m.in. uchwała z 28 lutego 1992 r. sygn. akt III CZP 5/92, OSNCP 1992, nr 9, poz. 157). [Przykład 2]

Postanowienie sądu po rozpoznaniu zarzutów

Skargę należy wnieść do sądu w ciągu tygodnia od dnia, w którym komornik dokonał czynności. Termin ten dotyczy skarżącego, który był obecny przy tej czynności, albo został zawiadomiony o terminie jej wykonania. Natomiast w innych przypadkach termin siedmiodniowy biegnie od zawiadomienia strony albo osoby, której prawo zostało naruszone albo zagrożone, o podjęciu tej czynności. Gdyby jednak osoba taka nie otrzymała zawiadomienia, to termin biegnie od dnia, w którym dowiedziała się o dokonaniu czynności.

Z kolei skargę na zaniechanie przez komornika wykonania czynności należy wnieść w ciągu tygodnia od dnia, w którym czynność powinna zostać wykonana.

Po otrzymaniu skargi sąd ma tydzień na jej rozpoznanie. Jeśli zawiera ona braki formalne, wówczas wzywa stronę do uzupełnienia ich w ciągu tygodnia. Natomiast gdy skarga spełnia wszystkie wymogi, wówczas sąd przesyła komornikowi jej odpis.

Z kolei postępowanie komornika zależy od tego, czy uwzględni zarzuty podniesione w skardze. Jeżeli uważa, że są nieuzasadnione, wówczas powinien w ciągu 3 dni na piśmie uzasadnić, dlaczego wykonał zaskarżoną czynność lub wskazać na przyczyny, które spowodowały, że jej nie dokonał. Następnie musi przekazać uzasadnienie oraz akta sprawy do tego sądu, do którego została wniesiona skarga.

Gdy komornik postanowi skargę w całości uwzględnić, wówczas nie sporządza uzasadnienia, lecz zawiadamia o tym skarżącego oraz osoby zainteresowane, których uwzględnienie skargi dotyczy.

Sąd ma prawo skargę odrzucić wówczas, gdy została wniesiona po upływie terminu, nie była opłacona albo okazała się niedopuszczalna. Odrzuca ją również wówczas, gdy braki nie zostały uzupełnione w terminie. Przy tym skarżący ma prawo wnieść zażalenie na postanowienie sądu o dorzuceniu skargi. [Przykład 3]

Ważne

Na postępowanie komornika lub zaniechanie czynności należy wnieść skargę do sądu, a na bezczynność komornika do prezesa sądu, przy którym on działa

Ważne

Wniesienie skargi nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego ani wykonania zaskarżonej czynności. Sąd może jednak zawiesić wówczas postępowanie lub wstrzymać tę czynność.

Przykłady

1 Czy opieszałość przy prowadzeniu egzekucji można uznać za bezczynność

Tak. W razie opieszałości komornika należy złożyć skargę na jego bezczynność, a nie na jego działanie bądź zaniechanie. Skargę na bezczynność komornika czytelniczka powinna złożyć do prezesa sądu, przy którym komornik działa, albo do organów samorządu komorniczego. Jest to skarga administracyjna i w sposób istotny różni się od skargi na zaniechanie dokonania czynności. Bezczynność polega na opieszałym prowadzeniu egzekucji i niepodejmowaniu czynności, co prowadzi do przewlekłości postępowania. Natomiast zaniechanie dokonania czynności polega na niewykonaniu konkretnej czynności, którą nakazywał spełnić przepis ustawy, co z kolei narusza interesy skarżącego się. Skargę na zaniechanie składa się do sądu, przy którym działa komornik, a nie do prezesa tego sądu. Rozpoznaje ją sąd, a nie prezes sądu w trybie administracyjnym.

2 Czy ukarany grzywną przez komornika członek rodziny dłużnika może złożyć skargę

Tak. Od postanowienia o wymierzeniu grzywny ukarany może wnieść skargę do sądu na czynności komornika. Sąd rozstrzygnie ją po przeprowadzeniu rozprawy i wezwie na nią, oprócz osoby ukaranej, również strony postępowania. O skardze powiadomi prokuratora. Jeżeli czytelnik uzna postanowienie sądu za krzywdzące, bo na przykład jego skarga została odrzucona lub oddalona, wówczas może wnieść zażalenie. Na rozprawę sąd nie musi wzywać komornika, który nie ma prawa zaskarżyć postanowienia sądu.

Gdy ukarany nie wniesie skargi na postanowienie komornika o wymierzeniu mu grzywny i dobrowolnie jej nie uiści, wówczas zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne. Takie samo postępowanie zostanie uruchomione wtedy, gdy sąd nie uwzględni skargi i komornik otrzyma wydane w tej sprawie postanowienie z sądu. Komornik, który jest właściwy do ściągnięcia grzywny, przesyła wpis prawomocnego postanowienia o ukaraniu grzywną sądowi, w okręgu którego działa. Natomiast osobę ukaraną wzywa do zapłaty w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia wezwania. Po bezskutecznym upływie tego terminu zakłada nowe akta i przystępuje do czynności egzekucyjnych.

3 Czy przysługuje zażalenie, gdy sąd odrzuci skargę na czynności komornika

Tak. Wierzyciel powinien zaskarżyć postanowienie sądu, wnosząc zażalenie. Musi w nim dokładnie określić zaskarżone postanowienie oraz zawnioskować o uchylenie lub zmianę postanowienia. Należy też uzasadnić wniosek, przedstawiając argumenty, które przemawiają za uchyleniem albo za zmianą postanowienia. Natomiast jeśli wierzyciel wniesie zażalenie, to nie będzie ono miało żadnego wpływu na wstrzymanie zaskarżonego postanowienia. Natomiast taki wpływ wywrze dopiero korzystne dla wierzyciela rozstrzygnięcie wniesionego zażalenia.

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 762 - 768¹ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).