Wierzyciel może zdecydować, kto będzie uiszczał wymaganą należność

Poręczenie jest jednym z instrumentów zabezpieczenia wykonania zobowiązań w przypadku, gdy wierzyciel nie jest pewny wiarygodności i wypłacalności swojego kontrahenta. Stosunek prawny poręczenia powstaje w wyniku zawarcia umowy, w której poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela do spełnienia zobowiązania, na wypadek gdyby dłużnik osobisty wierzyciela zobowiązania tego nie spełnił. Przy czym zobowiązanie zaciąga w rzeczywistości dłużnik wobec wierzyciela, natomiast poręczyciel odpowiada za jego spełnienie na rzecz tego wierzyciela, tak jakby sam to zobowiązanie zaciągnął. Poręczenie ma ten skutek, że pozycja wierzyciela zostaje wzmocniona przez uzyskanie dodatkowego dłużnika, od którego może on dochodzić swojej wierzytelności. Omawiana instytucja jest powszechnie stosowaną metodą zabezpieczania umów zwłaszcza w stosunkach z zakresu prawa bankowego.

Na piśmie

Stosunek prawny poręczenia, jako że jest umową, dochodzi do skutku w wyniku złożenia zgodnych oświadczeń woli przez poręczyciela i wierzyciela. Oświadczenie woli poręczyciela dla swojej skuteczności powinno mieć formę pisemną pod rygorem nieważności. Jest to spowodowane wagą tej czynności prawnej dla majątku poręczyciela, gdyż wierzyciel poprzez taką umowę uzyskuje możliwość zwrócenia się z roszczeniem do majątku poręczyciela w celu egzekwowania należnego mu świadczenia. Do zawarcia takiej umowy nie jest wymagana zgoda dłużnika i nie jest on stroną tej umowy.

Poręczenie ma charakter czynności prawnej dwustronnej, co oznacza, że dla swej skuteczności wymaga zgody dwóch stron (wierzyciela i poręczyciela), jednostronnie zobowiązującej (zobowiązany jest tylko poręczyciel) i kauzalnej (powinna istnieć przyczyna prawna jej powstania, którą jest chęć zabezpieczenia zobowiązania). Istotną cechą tej umowy jest jej akcesoryjny charakter, co oznacza, że zobowiązanie poręczyciela pozostaje w stosunku zależności do zobowiązania dłużnika głównego i dzieli jego los. Znaczy to tyle, że poręczyciel odpowiada tylko wtedy, gdy istnieje zobowiązanie dłużnika i dokładnie w takim samym zakresie, co nie wyklucza jednak ustalenia jego odpowiedzialności na niższym poziomie. Jeżeli natomiast nastąpi zaspokojenie wierzytelności przez dłużnika lub osobę trzecią albo wierzytelność wygaśnie z innych powodów z zaspokojeniem wierzyciela lub bez, wówczas zobowiązanie poręczyciela również wygasa. W związku z powyższym poręczyciel może podnosić w stosunku do wierzyciela te same zarzuty, które przysługują dłużnikowi w związku z tym, że zobowiązanie uległo przedawnieniu. Poręczyciel odpowiada również za wszelką szkodę powstałą w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania głównego, jeżeli spełnione zostaną przesłanki odpowiedzialności dłużnika głównego.

Forma świadczenia

Zobowiązanie poręczyciela może wynikać zarówno z czynności prawnej dokonanej przez dłużnika głównego, np. zaciągnięcie kredytu, jak i z innego zdarzenia prawnego spowodowanego przez dłużnika, np. czynu niedozwolonego, w sytuacji gdy poręczyciel przyjął na siebie zobowiązanie polegające na naprawie ewentualnej szkody wyrządzonej przez dłużnika głównego. Przy czym w umowie można wskazać jako przedmiot poręczenia każdą wierzytelność bez względu na źródło zobowiązania głównego. Zobowiązanie może przyjąć formę świadczenia o charakterze pieniężnym, jak i niepieniężnym. Wątpliwości budzić może zwłaszcza poręczenie świadczenia o charakterze osobistym. W takim wypadku, poręczyciel spełnić takiego świadczenia oczywiście nie może (np. namalować obrazu za malarza), jednak odpowiada on za niewykonanie zobowiązania przez dłużnika, w szczególności za wynikłą z tego szkodę. Wówczas odszkodowanie przyjmuje charakter pieniężny i poręczyciel spełnić je może. Poręczenie może dotyczyć tak długu istniejącego, jak i przyszłego, warunkiem jednak jest ścisłe określenie w pisemnym oświadczeniu poręczyciela wysokości jego odpowiedzialności.

Odpowiedzialność

Odpowiedzialność poręczyciela, co do zasady, ma charakter solidarny, zatem odpowiada on wspólnie z dłużnikiem. Oznacza to, że wierzyciel według swojego wyboru może skierować roszczenie bezpośrednio do majątku poręczyciela bez wcześniejszego podejmowania jakichkolwiek kroków w celu uzyskania świadczenia od dłużnika głównego. Względnie wiążący charakter tej normy pozwala jednak na wprowadzenie elementów odpowiedzialności subsydiarnej, czyli takiej, gdzie wierzyciel kieruje roszczenie do majątku poręczyciela dopiero po stwierdzeniu bezskuteczności dochodzenia go z majątku dłużnika.

Spełnienie świadczenia przez dłużnika skutkuje zaspokojeniem wierzyciela, a przez to wygaśnięciem zobowiązania. Identyczny skutek wywołuje spełnienie świadczenia przez poręczyciela, z tą jednak różnicą, że w tym wypadku dług główny nie wygasa. Poręczyciel bowiem wstępuje w prawa zaspokojonego wierzyciela, uzyskując względem dłużnika tzw. roszczenie zwrotne, które przysługuje mu do wysokości dokonanego za dłużnika świadczenia. Poręczyciel obowiązany jest powiadomić dłużnika o dokonanej przez siebie spłacie długu. Jeżeli tego nie uczyni, a dłużnik zobowiązanie wykona, nie może on żądać od niego zwrotu tego, co sam wierzycielowi zapłacił, chyba że dłużnik działał w złej wierze.

WZÓR

Przykład klauzuli umowy poręczenia

Poręczyciel niniejszym udziela poręczenia za zobowiązania Jana Kowalskiego, wynikające z umowy kupna-sprzedaży nieruchomości z 1 marca 2012 r., stając się tym samym dłużnikiem solidarnym tego zobowiązania, zaś Wierzyciel to poręczenie niniejszym przyjmuje. W razie niezapłacenia przez Jana Kowalskiego Wierzycielowi kwot wynikających z umowy określonej powyżej poręczyciel zapłaci te kwoty nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania przez Poręczyciela pisemnego wezwania do zapłaty od Wierzyciela. Poręczenie obejmuje całość wierzytelności głównej wraz z odsetkami i innymi kwotami należnymi Wierzycielowi od Jana Kowalskiego na podstawie powyższej umowy do kwoty 600 000 zł zgodnie z art. 878 ust. 1 kodeksu cywilnego. Poręczyciel ponosi odpowiedzialność z tytułu niniejszego poręczenia do 31 grudnia 2013 r.

@RY1@i02/2012/061/i02.2012.061.21500030a.802.jpg@RY2@

Piotr Zimmerman, radca prawny Zimmerman i Wspólnicy Sp.k.

Piotr Zimmerman

radca prawny Zimmerman i Wspólnicy Sp.k.

Podstawa prawna

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).