O odsetki można walczyć, nawet jeśli ustawa ich nie przewiduje

Ustawa z 6 kwietnia 1990 r. o Policji rzeczywiście nie zawiera przepisów regulujących prawo funkcjonariusza do odsetek za nieterminową wypłatę należnego mu uposażenia i innych świadczeń pieniężnych. Nie ma to jednak w tym przypadku żadnego znaczenia.

Rozstrzygając bowiem o prawie funkcjonariusza Straży Granicznej do odsetek za czas opóźnienia w wypłacie uposażenia, w podjętej w pełnym składzie uchwale Sąd Najwyższy stwierdził, że takie prawo mu przysługuje (uchwała SN z 26 stycznia 2006 r., III PZP 1/05). A w czasie, w którym podejmowana była ta uchwała, ustawa o Straży Granicznej, tak samo jak ustawa o Policji, nie zawierała przepisów regulujących kwestie odsetek za nieterminową wypłatę uposażenia (obecnie prawo to zostało już wprost w ustawie o SG zapisane - art. 111 ust. 4 tego aktu prawnego). Dlatego stanowisko SN dotyczące prawa do odsetek funkcjonariusza Straży Granicznej ma zastosowanie również do policjanta.

Prawa majątkowe

W uzasadnieniu do uchwały SN wskazał, że choć należne funkcjonariuszowi służb mundurowych uposażenie z tytuły pełnionej przez niego służby ma podstawę w administracyjnoprawnym stosunku służbowym, to nie traci ono charakteru wierzytelności pieniężnej, do jakiej z tytułu pełnienia służby nabywa prawo funkcjonariusz publiczny wobec państwa reprezentowanego w danym przypadku przez właściwego przełożonego.

Oznacza to, że nabyte przez funkcjonariusza prawo do uposażenia ma charakter przysługującego mu prawa majątkowego, którego terminowa wypłata, stosownie do woli samego ustawodawcy, jest elementem koniecznym prawidłowego wykonania przez państwo tego obowiązku. Właśnie dlatego na podstawie art. 64 ust. 2 konstytucji z chwilą wymagalności należnego funkcjonariuszowi uposażenia podlega ono równej dla wszystkich praw majątkowych ochronie prawnej. Pod warunkiem że ochrona ta w konkretnym przypadku nie została uchylona lub ograniczona na podstawie wyraźnego przepisu ustawowego.

SN wskazał też, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie istniejącego zobowiązania niezależnie od jego źródła pociąga za sobą skutki wskazane w kodeksie cywilnym. W odniesieniu do zobowiązań pieniężnych może to być obowiązek płacenia odsetek. Będzie miał tu więc zastosowanie art. 481 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia.

Z cytowanej uchwały wynika też, że sprawa o odsetki za zwłokę w wypłacie funkcjonariuszowi uposażenia jest w takiej sytuacji sprawą cywilną, a ze względów merytorycznych właściwym do jej rozpoznania jest sąd pracy.

Dwie drogi

W opisanej w pytaniu sytuacji policjant nagrodę za 2010 r. już otrzymał. Gdyby tak się nie stało, wystąpić o nią musiałby do właściwego przełożonego, a w razie decyzji odmownej miałby prawo założyć skargę do sądu administracyjnego. Sprawa o uposażenie i inne świadczenia pieniężne jest bowiem sprawą administracyjną. Sprawa o odsetki za nieterminową wypłatę już nie. Zgodnie z cytowana uchwałą SN jest to sprawa cywilna.

Jeśli zatem nie dojdzie do uregulowania odsetek w wyniku ugody pozasądowej, o co policjant powinien jak najszybciej wystąpić do przełożonego, o ich wypłatę będzie on musiał walczyć w sądzie pracy.

W podobnej sytuacji żołnierze zawodowi mają łatwiej. Ich roszenia o wypłatę odsetek ustawowych należnych na podstawie art. 9 ust. 3a ustawy z 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy niezawodowych, a od 1 lipca 2004 r. na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych podlegają rozpoznaniu w postępowaniu administracyjnym (por. uchwała SN z 29 listopada 2007 r., III CZP 106/07). Oznacza to, że dochodzenie odsetek następuje wraz z należnością główną.

Kilka zasad

W przypadku służb mundurowych kwestia dochodzenia odsetek nie jest zatem uregulowana jednolicie.

Jednak z cytowanych orzeczeń SN wyciągnąć można wnioski o charakterze ogólnym.

I tak: jeżeli funkcjonariuszom danej służby przepisy prawa przyznają prawo do żądania odsetek z tytułu nieterminowej wypłaty, nie określając sądu, do którego należy kierować to roszczenie, ich dochodzenie następuje wraz z należnością główną. Tak jest w przypadku żołnierzy zawodowych, co potwierdził Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale z 27 listopada 2007 r.

Jeśli natomiast przepisy prawa nie przyznają funkcjonariuszom danej formacji prawa do odsetek, a tak jest np. w przypadku policjantów, ich dochodzenie następuje przed sądem pracy.

Żeby było ciekawiej, niektóre pragmatyki służbowe, przyznając prawo do odsetek, wskazują sąd właściwy do ich dochodzenia. Rozwiązanie takie znajdziemy w art. 111a ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 12, poz. 68 z późn. zm.) czy art. 97 ust. 3 ustawy z 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 163, poz. 1712 z późn. zm.).

Mając to na uwadze, funkcjonariusze chcący dochodzić odsetek od niewypłaconych w terminie uposażeń i innych należności pieniężnych zawsze powinni najpierw sprawdzić, jakie regulacje dotyczące odsetek przewiduje ich ustawa pragmatyczna. A w razie braku konkretnych unormowań należy stosować podane wyżej zasady.

WAŻNE

Zdaniem SN jeśli funkcjonariusze pozbawieni byliby prawa do odsetek za zwłokę, obowiązek państwa polegający na terminowej wypłacie uposażenia nie miałby sankcji

Małgorzata Jankowska

malgorzata.jankowska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 287, poz. 1687 z późn. zm.).

Art. 111 ust. 4 ustawy z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 116, poz. 675 z późn.zm.).

Art. 9 ust. 3a ustawy z 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy niezawodowych (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 693 z późn. zm.).

Art. 75 ust. 3 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 90, poz. 593 z późn. zm).