Stroną postępowania jest gmina, a nie reprezentujący ją organ

Wniosek użytkownika wieczystego gruntu, skierowany do samorządowego kolegium odwoławczego nie zawierał wskazania właściciela gruntu, zatem dotknięty był brakiem formalnym, który wymagał uzupełnienia.

Gmina (właściciel nieruchomości) wypowiedziała spółce z o.o. (użytkownikowi wieczystemu) dotychczasową wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu, jednocześnie proponując opłatę w wysokości 708 146 zł. Spółka z o.o. wniosła do samorządowego kolegium odwoławczego wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona.

SKO oddaliło wniosek. Od tego orzeczenia spółka z o.o. złożyła sprzeciw. Skutkiem tego orzeczenie SKO utraciło moc, a sprawa (w której wniosek spółki zastąpił pozew) przekazana została do sądu okręgowego.

Sąd okręgowy w wyroku ustalił, że opłata roczna z tytułu użytkowania wieczystego oznaczonego gruntu wynosi od stycznia 2008 r. 119 719 zł. Od wyroku apelację wniosła pozwana gmina.

Sąd apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazał sądowi okręgowemu do ponownego rozpoznania. Uznał, że wyjaśnienia wymaga, czy powództwo nie powinno zostać odrzucone w całości bądź czy wniesiony przez powoda sprzeciw nie powinien zostać w całości odrzucony.

Sąd okręgowy nie zauważył, że wniosek skierowany do SKO nie zawierał wskazania właściciela gruntu. Zdaniem sądu apelacyjnego dotknięty był zatem brakiem formalnym, który wymagał uzupełnienia. Oznaczenia strony pozwanej nie zawierał także wniesiony przez powoda sprzeciw od orzeczenia SKO, natomiast w dalszych pismach jako pozwany wskazane zostało samorządowe kolegium odwoławcze i temu organowi został przesłany odpis pozwu (na błędny adres). Dopiero na rozprawie powód prawidłowo wskazał właściciela gruntu, oświadczając, że jest on pozwanym w sprawie. Sąd okręgowy potraktował to oświadczenie najprawdopodobniej jako sprostowanie oznaczenia strony pozwanej - co jest zdaniem sądu apelacyjnego niedopuszczalne.

Tymczasem błędne oznaczenie podmiotu, przeciwko któremu składa się wniosek - w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego - wywołuje na etapie postępowania sądowego negatywne skutki dla osoby składającej w postaci odrzucenia powództwa ze względu na pierwotny, nieusuwalny brak zdolności sądowej (którą mają właściciele gruntu, a nie reprezentujące ich organy).

Według art. 80 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 ze zm. - dalej u.g.n.) w razie wniesienia sprzeciwu od orzeczenia kolegium złożony wniosek zastępuje pozew.

Odrzucenie pozwu powinno w tym przypadku nastąpić bez jakichkolwiek dalszych czynności i bez żadnych postępowań wyjaśniających. Nie powinno też następować żadne dopuszczenie przez sąd prostowania lub doprecyzowania określenia strony pozwanej (bo brak pierwotny i nieusuwalny pozwu nie może być sanowany podczas procesu). Ponadto odrzucenie pozwu powinno nastąpić niezależnie od tego, czy strona pozwana zgłosiła zarzut w tym zakresie, gdyż przesłanka w postaci braku zdolności sądowej pozwanego powinna być uwzględniona z urzędu. Wydanie orzeczenia o odrzuceniu pozwu nie wymaga w omawianym przypadku żadnego postępowania dowodowego ani wykonywania czynności wyjaśniających.

Zdaniem sądu apelacyjnego prawidłowe oznaczenie pozwanej na rozprawie zmusić powinno sąd pierwszej instancji także do rozważenia skuteczności wniesienia samego sprzeciwu - w aspekcie dotrzymania terminu jego złożenia, wynikającego z art. 80 u.g.n. Kwestia skuteczności wniesienia sprzeciwu wymaga wyjaśnienia również wobec nieprawidłowego umocowania pełnomocnika, który sprzeciw podpisał (występujący pełnomocnik był umocowany jedynie do występowania przed SKO).

Zdaniem sądu apelacyjnego przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd okręgowy w pierwszej kolejności powinien więc rozważyć, czy sprzeciw powoda od orzeczenia SKO został wniesiony skutecznie i jeśli dojdzie do wniosku, że tak - rozważyć czy i w jakim zakresie żądania powoda podlegają rozpoznaniu. Sąd okręgowy powinien ocenić, czy wniosek powoda o ustalenie, że aktualizacja opłaty nie jest uzasadniona (który zgodnie z art. 80 ust. 2 w zw. z art. 78 ust. 2 u.g.n. zastępuje pozew), odpowiada wymaganiom formalnym pozwu. I po stwierdzeniu ewentualnych braków musi rozstrzygnąć, czy braki te są usuwalne. W przypadku uznania, że sprawa nadaje się do merytorycznego rozstrzygnięcia, sąd okręgowy powinien rozważyć celowość dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego w celu wyceny nieruchomości.

w Warszawie z 13 października 2011 r., sygn. akt VI ACa 255/11.

KOMENTARZ EKSPERTA

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Stronami postępowania (zarówno przed SKO jak i przed sądem powszechnym) są: właściciel nieruchomości oraz jej użytkownik wieczysty. W piśmiennictwie oraz orzecznictwie sądowym zaznacza się, że wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty rocznej ma charakter czynności cywilnoprawnej i jest dokonywane w imieniu publicznego właściciela przez organ upoważniony do jego reprezentowania (gdy właścicielem jest Skarb Państwa - przez starostę, a gdy właścicielem jest jednostka samorządu terytorialnego - przez organ wykonawczy tej jednostki). Jednak stroną użytkowania wieczystego jest właściciel, a nie reprezentujący go organ, gdyż zarówno Skarb Państwa, jak i jednostki samorządu terytorialnego jako osoby prawne mają zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych. Zatem wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona lub uzasadniona w innej wysokości, powinien być złożony przeciwko właścicielowi (Skarbowi Państwa lub konkretnej jednostce samorządu terytorialnego), a nie przeciwko organowi reprezentującemu właściciela (staroście, wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi miasta, zarządowi powiatu lub zarządowi województwa).