Komornik - negocjator uratuje sądy

Dynamiczny wzrost wpływu spraw do sądów oraz znaczne obciążenie sędziów to bolączki, z jakimi musi się borykać nasz wymiar sprawiedliwości. Jednym z lekarstw na odciążenie sądów w sprawach cywilnych miała być mediacja, jednakże na chwilę obecną rozwiązanie to nie przynosi oczekiwanych rezultatów.

Krajowa Rada Komornicza stara się uczestniczyć w debacie na temat przyszłości sądownictwa, proponując rozwiązania, które mogą przyczynić się do usprawnienia procesu dochodzenia należności oraz odciążenia sądów. Jedną z takich propozycji jest wprowadzenie przepisów umożliwiających komornikom sądowym dochodzenie należności na podstawie ugody zawartej między dłużnikiem a wierzycielem przed organem egzekucyjnym.

Prace w zakresie opracowania takich przepisów zostały zapoczątkowane w 2008 r., lecz niestety nie doprowadziły do powstania projektu nowelizacji ustawy. Wypracowane jednak zostały rozwiązania, które obecnie mogłyby stanowić odniesienie do dalszych prac. W ubiegłym roku Krajowa Rada Komornicza ponownie przedstawiła tę propozycję Ministerstwu Sprawiedliwości, które zgodziło się zasadniczo z kierunkiem proponowanych zmian. Podniosło jednak pewne wątpliwości związane m.in. z kojarzeniem komornika z przymusowym dochodzeniem należności, co może wywoływać przekonanie dłużnika, że przystąpienie do negocjacji w celu ustalenia zasad polubownego dochodzenia należności jest obowiązkowe i doprowadzi do przymusowej realizacji świadczenia.

Wydaje się, że obawy te nie są uzasadnione. Instytucja polubownego dochodzenia należności polegająca na podejmowaniu przez komornika, na wniosek wierzyciela lub dłużnika przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, negocjacji w celu zawarcia ugody z powodzeniem stosowana jest od lat w wielu państwach europejskich. Ich doświadczenia pokazują, iż znakomicie przyczynia się ona do zmniejszenia liczby spraw wpływających do sądów, z uwagi na możliwość ustalenia zasad spełnienia świadczenia przez dłużnika jeszcze przed powstaniem tytułu egzekucyjnego. Statystyki pokazują, iż w ponad 55 proc. krajów europejskich komornik może wykonywać polubowne dochodzenie należności. Takie rozwiązanie przyjęte zostało między innymi przez: Francję, Hiszpanię, Belgię, Litwę, Luksemburg, Bułgarię, Holandię, Rumunię, Szwajcarię, Grecję, Czechy czy Słowenię. Czynności dokonywane przez komornika sądowego mogą mieć przy tym charakter wiodący czy istotny (m.in. we Francji, w Belgii, Luksemburgu, Bułgarii, Holandii, na Litwie, w Czechach, Rumunii), typowych czynności czy też jedynie drobnej, sporadycznej aktywności komornika sądowego (m.in. w Szwajcarii i Hiszpanii).

Rozwiązanie takie, umożliwiające ugodowe dochodzenie należności przez komorników sądowych pozwoli w wielu wypadkach uniknąć postępowania sądowego. W obecnym stanie prawnym wierzyciel, chcąc wyegzekwować od swego dłużnika choćby niewielką sumę, musi wszcząć postępowanie sądowe zmierzające do uzyskania tytułu egzekucyjnego. Wprawdzie przepisy kodeku postępowania cywilnego w pewien sposób ułatwiają dochodzenie należności (postępowanie upominawcze, nakazowe czy uproszczone), to jednak liczba spraw, które wpływają i zalegają w sądach, powoduje, że nierzadko wierzyciel musi wiele miesięcy oczekiwać na tytuł egzekucyjny, a następnie na klauzulę wykonalności. Tymczasem istnieje wiele wierzytelności, których zasadność i wysokość nie są kwestionowane przez dłużników, a dopiero wszczęcie egzekucji przez komornika przymusza ich do spełnienia świadczenia.

Proponowane przez KRK rozwiązanie wychodzi zatem naprzeciw oczekiwaniom dużej grupy wierzycieli i może przyczynić się do znacznego przyspieszenia dochodzenia należności. Nie ulega wątpliwości, że zasadne jest powierzenie roli negocjatora komornikowi, który docelowo prowadziłby postępowanie egzekucyjne. Posiada on bowiem publicznoprawny status i niezbędne kompetencje do tego rodzaju działalności. Trzeba też podkreślić, że propozycja ta jest zbieżna z ogólnymi wytycznymi z 17 grudnia 2009 r., opracowanymi przez Europejską Komisję ds. Efektywności Wymiaru Sprawiedliwości (CEPEJ). Wskazano w nich, że funkcjonariusze prowadzący egzekucję mogą być upoważnieni do prowadzenia działań dodatkowych zgodnych z ich rolą, zmierzających w kierunku zapewnienia i zabezpieczenia praw stron, przyspieszenia postępowania sądowego czy zmniejszenia obciążenia sądów. Działania te mogą obejmować m.in. przedsądowe dochodzenie wierzytelności, ale też dobrowolną sprzedaż rzeczy ruchomych i nieruchomości w drodze publicznej licytacji, udzielanie porad i pouczeń prawnych, procedury upadłościowe, reprezentowanie stron w sądach, sporządzanie prywatnych dokumentów i aktów czy działalność edukacyjną.

Doświadczenia innych państw europejskich pokazują, że ugodowe dochodzenie należności stanowi bardzo dobry instrument pozwalający wierzycielowi na szybkie i skuteczne uzyskanie przysługującej mu od dłużnika należności, bez konieczności angażowania organów wymiaru sprawiedliwości. Jednocześnie obniża to koszty, co nie pozostaje bez znaczenia również z punktu widzenia interesów stron. Warto zatem podjąć trud opracowania przepisów, które pozwolą wprowadzić tę instytucję do naszego systemu dochodzenia należności.

Ugodowe dochodzenie należności stanowi bardzo dobry instrument pozwalający wierzycielowi na szybkie i skuteczne odzyskanie należności

@RY1@i02/2013/231/i02.2013.231.183001000.803.jpg@RY2@

Rafał Fronczek prezes Krajowej Rady Komorniczej

Rafał Fronczek

prezes Krajowej Rady Komorniczej