Wieczystoksięgowa rewolucja

Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (druk sejmowy nr 2655) trafił pod obrady Sejmu. 27 sierpnia 2014 r. odbyło się jego pierwsze czytanie.

Pierwszą opinię o projekcie (a właściwie: o projekcie założeń do projektu ustawy o zmianie ustawy...) dotyczącym informatyzacji postępowania wieczystoksięgowego Krajowa Rada Notarialna opracowała już na początku grudnia 2012 r. Dynamika powstawania tej nowelizacji może budzić zastrzeżenia: przy obecnym tempie rozwoju technologii może się okazać, że część proponowanych przed dwoma laty rozwiązań jest już po prostu przestarzała. Może to dotyczyć zarówno nowych możliwości zwiększających funkcjonalność projektowanego narzędzia, jak i pojawienia się nieznanych wcześniej zagrożeń dla systemu, a także dla bezpieczeństwa danych gromadzonych w elektronicznych księgach wieczystych. Jednak projekt rewolucji w zakresie składania wniosków wieczystoksięgowych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego w tym okresie uległ istotnemu przeobrażeniu. Wydaje się, że czas poświęcony przez samorządy notarialny i komorniczy na wnikliwą analizę i opiniowanie poszczególnych rozwiązań oraz na przygotowanie argumentacji poprawek przyniósł dobry efekt. Niemniej jednak niektóre dalej idące propozycje muszą poczekać na kolejny etap zmian.

Już w opinii z roku 2012 Krajowa Rada Notarialna rekomendowała wprowadzenie możliwości zamieszczania drogą elektroniczną wzmianek o wnioskach o wpis w księdze wieczystej bezpośrednio po sporządzeniu aktu notarialnego dokumentującego przeniesienie, zmianę lub zrzeczenie się prawa ujawnianego w księdze wieczystej. Podkreślaliśmy, że może to ograniczyć przypadki przestępstw związanych z obrotem nieruchomościami. Zdaniem KRN wprowadzenie tej możliwości powinno być połączone z funkcjonalnością umożliwiającą zablokowanie księgi wieczystej z chwilą przystąpienia notariusza do finalizowania czynności, której efektem będzie wniosek wieczystoksięgowy kierowany do księgi wieczystej. Tego typu rozwiązanie zapewniłoby bezpieczeństwo osobie działającej w zaufaniu do jej zapisów. Pozwoliłoby też wyeliminować przypadki, kiedy w czasie pomiędzy uzyskaniem aktualnego odpisu z księgi wieczystej, a złożeniem przez notariusza wniosku zawartego w akcie notarialnym sporządzonym na bazie takiego odpisu następuje zmiana stanu prawnego nieruchomości. Blokada księgi wieczystej oraz możliwość zamieszczenia przez notariusza drogą elektroniczną wzmianki o wniosku w księdze wieczystej, bezpośrednio po dokonaniu czynności notarialnej, znacząco zwiększyłyby bezpieczeństwo prawne uczestników obrotu nieruchomościami.

KRN przed dwoma laty wskazywała również, że proces wdrażania elektronicznego postępowania wieczystoksięgowego należałoby rozłożyć na co najmniej dwa etapy. Pierwszy to umożliwienie wpisywania przez notariuszy w elektronicznej księdze wieczystej wzmianek o wniosku będącym konsekwencją sporządzonego aktu notarialnego, z bardziej szczegółowym, aczkolwiek skróconym opisem przedstawianego żądania. Pozwoliłby on zainteresowanym wstępnie ocenić wagę wniosku dla innych czynności odnoszących się do konkretnej księgi wieczystej czy objętej nią nieruchomości. Drugi etap obejmowałby wdrożenie systemu pozwalającego na składanie wniosku wieczystoksięgowego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego i bezpiecznego podpisu elektronicznego, weryfikowanego przy użyciu ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Procedowany projekt zmian z jednej strony idzie nieco dalej, z drugiej zaś nie uwzględnia niektórych z naszych ostrożnościowych propozycji.

Tym niemniej samorząd notarialny uważa, że warto rozważyć również wprowadzenie możliwości dokonywania przez notariusza bezpośredniego wpisu w księdze wieczystej przy wykorzystaniu bezpiecznego podpisu elektronicznego.

Racjonalnym rozwiązaniem, zawartym w ostatecznej wersji rządowego projektu nowelizacji, jest dopuszczenie objęcia wnioskiem składanym przez notariusza także dodatkowych wpisów, których konieczność nie jest wprost wynikiem udokumentowanej w akcie notarialnym czynności. Podział geodezyjny nieruchomości czy wykreślenie obciążenia, które wygasło, to następstwo innych działań czy zdarzeń. Składanie tego typu wniosków, obecnie powszechnie praktykowane i niebudzące zastrzeżeń, będzie mogło być kontynuowane. Utrzymanie tej możliwości zwolni sądy z konieczności odrębnego przyjmowania i rozpatrywania dodatkowych wniosków składanych z wykorzystaniem tradycyjnych formularzy.

Zdaniem samorządu notarialnego pożądane byłoby natomiast rozszerzenie możliwości przekazywania przez notariuszy wniosków wieczystoksięgowych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego na wszystkie przypadki, w których zainteresowany zgłasza takie żądanie, przedkładając dokumenty stanowiące podstawę wpisu. Zmiana ta pozwoliłaby na istotne zwiększenie funkcjonalności systemu teleinformatycznego oraz na zmniejszenie liczby wniosków składanych metodą tradycyjną.

Omawiana nowelizacja stworzy też podstawę prawną dla utworzenia na szczeblu KRN listy notariuszy oraz asesorów i zastępców notarialnych, uprawnionych do dokonywania czynności notarialnych i składania wniosków wieczystoksięgowych.

Projekt informatyzacji postępowania wieczystoksięgowego jest odpowiedzią na potrzeby współczesności, która coraz wyraźniej odchodzi od papierowej formy informacji na rzecz cyfrowej. Nie można jednak zapominać, że tworzone rozwiązania powinny służyć obywatelom do wielu zastosowań. Winny więc być ze sobą połączone i wykorzystywać raz zebrane dane do różnych celów, bez konieczności wielokrotnego angażowania człowieka w powtarzanie określonych działań, które z powodzeniem może wykonać dobrze zaprojektowany system teleinformatyczny.

Tomasz Janik

 prezes Krajowej Rady Notarialnej