Za wcześnie na zmianę opłat

Kilka miesięcy temu pisałem o projekcie nowelizacji ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, przewidującym obniżenie wysokości opłat egzekucyjnych. Projekt ten został skierowany do pierwszego czytania w komisji sprawiedliwości i praw człowieka. Na posiedzeniu 22 stycznia 2014 r. gremium to wzięło pod uwagę argumenty Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Krajowej Rady Komorniczej i zdecydowało się wstrzymać prace nad ustawą do czasu uzyskania miarodajnej analizy kondycji finansowej i rentowności kancelarii komorniczych, aby móc odpowiedzialnie decydować o finansowaniu egzekucji sądowej w Polsce.

Wydawało się, że powierzenie takiego zadania Instytutowi Wymiaru Sprawiedliwości, który prowadzi działalność naukowo-badawczą w zakresie funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, zaowocuje rzetelnym opracowaniem dotyczącym kondycji kancelarii komorniczych. Wyraziłem nawet nadzieję, że analiza ta, przygotowana na zlecenie Ministerstwa Sprawiedliwości, będzie punktem wyjścia do szerszej dyskusji - nie tylko na temat systemu finansowania egzekucji sądowej, lecz także modelu funkcjonowania zawodu komornika.

Niestety, przedstawione przez IWS opracowanie, zatytułowane "Opłaty i koszty w systemie egzekucji komorniczej - obraz statystyczny" zawiera niezwykle poważne błędy. Wnioski zaprezentowane w opinii wypaczają rzeczywistość, co w oczywisty sposób eliminuje to opracowanie jako mogące być podstawą w procesie legislacyjnym.

Autor, posługując się danymi pozyskanymi z Ministerstwa Finansów za rok 2012 oraz danymi statystycznymi udostępnionymi przez Ministerstwo Sprawiedliwości za rok 2013, podejmuje próbę oszacowania wpływu obniżenia wysokości opłat w sposób zaproponowany w projekcie poselskim na przychody, a w konsekwencji dochody komorników sądowych. Jednakże obliczenia bazujące na uśrednionych wartościach w żaden sposób nie odpowiadają rzeczywistości. Efektem tych szacunków jest wyłącznie zamieszanie wokół finansów komorników sądowych, które szkodzi procesowi legislacyjnemu.

Pomimo tego, że samorząd komorniczy nie uzyskał do chwili obecnej materiałów będących podstawą opracowania, można z całą pewnością stwierdzić, że zawiera ono dwa zasadnicze błędy, rzutujące na wyniki analizy. Po pierwsze, błędem metodologicznym jest oparcie analizy na średniej arytmetycznej w warunkach ogromnego zróżnicowania wielkości kancelarii, co w efekcie musi prowadzić do wypaczonego obrazu statystycznego. Po drugie, błędem logicznym było przyjęcie założenia stałych przychodów kancelarii komorniczych i prognozowanie wzrostu sumy ich przychodów w roku 2013 w warunkach faktycznego spadku liczby spraw i znaczącego wzrostu liczby samych komorników. Te błędy w oczywisty sposób dyskwalifikują opracowanie IWS nazwane nie wiedzieć czemu obrazem statystycznym. Wspomnę jedynie w tym miejscu, że autor tego opracowania nie jest statystykiem, a prawnikiem.

Niezależnie od wskazanych zarzutów, analiza przychodów i dochodów zawarta w opracowaniu wskazuje na istnienie olbrzymich dysproporcji pomiędzy poszczególnymi kancelariami, co oczywiście przekłada się ostatecznie na uzyskiwany przez komornika dochód. Niestety, zabrakło kluczowej analizy skutków zmiany ustawy dla poszczególnych grup kancelarii komorniczych. Inny przecież będzie wpływ nowelizacji na małe i średnie, a inny na największe kancelarie.

Pomimo tych mankamentów warto jednak podkreślić wysoce niepokojące wnioski autora tej pracy, że dla ponad 180 podmiotów obniżenie opłat będzie oznaczać problemy finansowe mogące skutkować w efekcie koniecznością likwidacji kancelarii. Do tej liczby dodać należy prawie 300 kancelarii komorniczych powstałych w 2013 i 2014 r., a nieuwzględnionych w badaniach Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości. Dla nich wprowadzenie zmian w zakresie finansowania egzekucji będzie najbardziej dotkliwe i doprowadzi do ich likwidacji.

Dziś, mając na uwadze ogromne dysproporcje w wielkości kancelarii komorniczych, konieczne jest określenie docelowego modelu ich funkcjonowania. Działania w tym kierunku zostały już podjęte. Opracowana została bowiem poselska propozycja zmiany przepisu art. 8 ust. 5 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, określająca dopuszczalność przyjmowania przez komorników spraw spoza rewiru w zależności od osiąganej szybkości i skuteczności egzekucji. W ocenie Krajowej Rady Komorniczej celowe jest kontynuowanie prac w tym zakresie, a następnie dokonanie oceny funkcjonowania zmienionych przepisów i ich wpływu na szybkość i sprawność egzekucji.

Z opinii Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości wynika, że wprowadzenie zmian w zakresie wysokości opłat będzie niezwykle dotkliwie dla znacznej liczby kancelarii komorniczych, a dla wielu wręcz będzie przyczynkiem do zaprzestania wykonywania zawodu komornika sądowego. Nie ma zatem wątpliwości, iż wpłynie to negatywnie na zdolność sądowych organów egzekucyjnych do wykonywania działalności egzekucyjnej. Dlatego projekt w zakresie obniżenia opłat nie powinien być przedmiotem dalszych prac. W pierwszej kolejności konieczne jest wypracowanie i wdrożenie w życie właściwego modelu instytucji wyboru komornika (art. 8), która to zmiana będzie miała zasadniczy wpływ na zainteresowanie zawodem (dziś okazuje się być znikome, pomimo deregulacji), jak i na dochody osiągane przez komorników.

Dopiero po osiągnięciu tego celu zasadne będzie podjęcie rzetelnych badań w zakresie finansowania egzekucji, które pozwolą na dokonanie oceny celowości i możliwości ewentualnego obniżenia opłat egzekucyjnych i ich wpływu na funkcjonowanie egzekucji w Polsce.

@RY1@i02/2014/172/i02.2014.172.183001100.802.jpg@RY2@

Rafał Fronczek prezes Krajowej Rady Komorniczej

Rafał Fronczek

prezes Krajowej Rady Komorniczej