Można zabezpieczyć bdarowanego, by nie płacił zachowku

Z mocy ustawy po pani Hannie będą dziedziczyli córka oraz dzieci jej zmarłych synów (wnuki). Z majątku wchodzącego w skład masy spadkowej zostanie jednak wyłączone podarowane córce mieszkanie, ponieważ w momencie otwarcia się spadku, czyli śmierci pani Hanny, nie będzie już stanowiło jej własności. Sporządzenie darowizny może jednak nie wystarczyć, by nie narazić córki na zobowiązania finansowe wobec dzieci zmarłych braci (mogą mieć prawo do zachowku), a zapisanie jej mieszkania w testamencie nie wchodzi w grę, bo pani Hanna nie jest już właścicielką lokalu, więc nie może nim rozporządzać. Nasza czytelniczka może jednak w testamencie wydziedziczyć wnuczęta, aby nie miały prawa do dziedziczenia po niej ani do roszczeń o zachowek. Ale uwaga! Aby skutecznie pozbawić je tego prawa, w dokumencie musi być podany powód takiej decyzji. Pani Hanna powinna więc wyraźnie wskazać, kogo wydziedzicza i z jakiego powodu pozbawia go prawa do zachowku. Przepisy precyzyjnie określają, w jakich przypadkach może to nastąpić (patrz porada eksperta). Pani Hanna może powoływać się na to, że wnuki nie utrzymują z nią żadnych kontaktów rodzinnych, nie wspierają jej w chorobie, nie opiekują się nią, podczas gdy z uwagi na wiek i stan zdrowia taka opieka jest potrzebna. Wydarzenia te muszą mieć jednak charakter uporczywy, stanowić świadome działanie spadkobiercy ustawowego, a nie występować jedynie incydentalnie bądź trwać krótko. Osoba nieskuteczne wydziedziczona lub wydziedziczona bez przyczyny wprawdzie nie dziedziczy, ale może domagać się wypłaty należnego jej zachowku.

Aby wydziedziczenie było skuteczne, musi zostać dokonane w ważnym testamencie. Nie będzie taki, jeśli został sporządzony w stanie, który wyłączał świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli bądź pod wpływem błędu (chodzi o takie sytuacje, że gdyby spadkobierca nie działał pod wpływem błędu, to nigdy np. nie wydziedziczyłby wnucząt). Nie będzie też ważny testament sporządzony pod wpływem groźby. Na takie przesłanki mogą powołać się wnuki, gdy będą chciały podważyć przed sądem testament wydziedziczający je i pozbawiający prawa do zachowku.

Nie ma natomiast znaczenia, czy testament został spisany ręcznie i podpisany przez spadkodawcę, czy sporządzony przez notariusza.

@RY1@i02/2014/094/i02.2014.094.00700030b.803.jpg@RY2@

SHUTTERSTOCK

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 922, art. 996, art. 1008-1009 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

PORADA EKSPERTA

@RY1@i02/2014/094/i02.2014.094.00700030b.804.jpg@RY2@

MAT. PRASOWE

Adwokat Rafał Dębowski kancelaria własna

Po pierwsze należy zwrócić uwagę, iż w przypadku dziedziczenia ustawowego darczyńca - przyszły spadkodawca, może zastrzec w umowie darowizny, iż zwalnia obdarowanego - przyszłego spadkobiercę, z obowiązku zaliczenia darowizny na poczet schedy spadkowej. Takie oświadczenie będzie miało znaczenie dla rozliczeń między zstępnymi i małżonkiem przy dokonywaniu działu spadku, albowiem obdarowany nie będzie miał obowiązku zaliczenia uzyskanej darowizny na poczet swojej schedy spadkowej. Dokonanie za życia darowizny najistotniejszego składnika majątkowego nie pozbawia przy tym spadkodawcy możliwości sporządzenia testamentu, w którym powoła konkretne osoby do dziedziczenia po nim w określonych udziałach, bowiem w skład spadku dziedziczonego z mocy ustawy wejdą pozostałe składniki majątku. W dokumencie tym spadkodawca może również pozbawić zstępnych, małżonka lub rodziców prawa do zachowku, przy czym art. 1008 kodeksu cywilnego precyzyjnie określa, w jakich przypadkach może to nastąpić. Przyczyny wydziedziczenia są następujące: uprawniony do zachowku wbrew woli spadkodawcy postępował uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych jej osób przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci lub też uporczywie nie dopełniał względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. W razie sporu sąd będzie badał, czy wydziedziczenie było usprawiedliwione tymi okolicznościami.