Zabezpieczenie na mieniu będzie pomocne w odzyskaniu pieniędzy od dłużnika

Umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie cieszą się coraz większą popularnością z uwagi na najdalej idącą formę zabezpieczenia roszczeń wierzyciela, przy jednoczesnej prostocie konstrukcji. Istotą przewłaszczenia jest czasowe przeniesienie własności określonego mienia na wierzyciela, który w przypadku braku spłaty zadłużenia może zaspokoić się z przewłaszczonych przedmiotów. Natomiast gdy dłużnik spełni swoje świadczenie, następuje powrotne przeniesienie na niego własności przewłaszczonych rzeczy.

Skromna regulacja

Umowa ta opiera się zatem na konstrukcji warunku rozwiązującego, którego ziszczenie się niweczy skutek rozporządzający umowy przenoszącej własność. Sama zaś struktura umowy pozostawiona została swobodzie stron, co czyni ją jeszcze bardziej elastyczną, pozwalając na dopasowanie do okoliczności konkretnej sprawy.

Ten typ kontraktu nie został uregulowany przepisami prawa, z wyjątkiem skromnej regulacji przewłaszczenia na zabezpieczenie wierzytelności banku. Jednak bogata praktyka gospodarcza pozwala na określenie cech charakterystycznych oraz budowy tego rodzaju umów. Porozumienia tego typu powinny zawierać trzy główne grupy postanowień:

● wierzytelności, która podlega zabezpieczeniu - najczęściej jest nią wynagrodzenie z tytułu łączącej strony uprzednio umowy, może to być również roszczenie odszkodowawcze czy z tytułu kar umownych,

● precyzyjne opisanie przedmiotu zabezpieczenia, czyli rzeczy podlegającej przewłaszczeniu na wierzyciela,

● dokładnym opisaniu warunku, którego ziszczenie się spowoduje, że własność przewłaszczonego mienia powróci do przewłaszczającego - w przeważającej większości przypadków momentem tym jest spłata zadłużenia przez dłużnika.

W umowie mogą się znaleźć również klauzule opisujące prawa i obowiązki stron względem przedmiotu przewłaszczenia. Dopuszczalne jest zarówno pozostawienie przewłaszczonego mienia w posiadaniu przewłaszczającego, jak i jego przejęcie przez przyjmującego. W obu przypadkach to od woli stron zależy określenie dozwolonego sposobu korzystania z tychże przedmiotów. Nie jest także wykluczone oddanie ich pod dozór osobie trzeciej. W przypadku zmiany posiadacza rzeczy niezbędne staje się również rozstrzygnięcie, kto ponosić będzie koszty bieżącego ich utrzymania.

Odrębnie należy omówić kwestię mienia, które może zostać objęte umową przewłaszczenia na zabezpieczenie. O ile nie budzi kontrowersji to, że przewłaszczyć da się ruchomości oraz papiery wartościowe czy też prawa, o tyle nadal pojawiają się przeciwne poglądy co do przewłaszczenia nieruchomości. Wynika to z faktu, że polskie prawo (art. 157 kodeksu cywilnego) zabrania przenoszenia nieruchomości pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu, omawiana umowa zaś opiera się wprost na konstrukcji warunku rozwiązującego. Przeważa jednakże pogląd, zgodnie z którym możliwe jest uczynienie przedmiotem takiej umowy również nieruchomości. Wskazuje się przy tym, że inny jest cel art. 157 k.c. oraz umowy przewłaszczenia skupiającej się na zabezpieczeniu roszczeń w niej wskazanych, nie zaś warunkowym obrocie nieruchomościami.

Forma umowy

Brak kompleksowego uregulowania umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie skutkuje dowolnością formy, w jakiej porozumienie takie może zostać zawarte. Nie dotyczy to wszakże kontraktów, których przedmiotem są nieruchomości. Z generalnej klauzuli zawartej w art. 158 k.c. wynika bowiem, że umowa przenosząca własność nieruchomości powinna zostać zawarta w formie aktu notarialnego. Naruszenie tego przepisu skutkuje zaś nieważnością umowy.

Ze względu na czasowy charakter umowy wytworzyła się tu pewna praktyka gospodarcza. Zgodnie z nią do upływu okresu, w którym dłużnik ma się wywiązać ze swoich obowiązków względem wierzyciela, przyjmujący nie dokonuje zmiany wpisów w ewidencjach i rejestrach, gdzie mienie jest zarejestrowane (np. ewidencja pojazdów, rejestr statków, księga wieczysta). Nie jest jednakże wykluczone wpisanie przyjmującego, jako właściciela, zwłaszcza gdy czas trwania zabezpieczenia jest znaczny.

Opodatkowanie

Ustawy podatkowe także nie zawierają kompleksowej regulacji zasad opodatkowania umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie. Jedynie w ustawach o podatku dochodowym wskazano, że przychód z tego typu umów powstaje dopiero w przypadku ostatecznego przeniesienia własności przedmiotu umowy (zob. art. 12 ust. 4 pkt 13 ustawy 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, t.j. Dz. U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 oraz art. 10 ust. 2 pkt 1, art. 14 ust. 3 pkt 8 ustawy 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 361). Dochód ustalany jest zaś na zasadach ogólnych i będzie nim dodatnia różnica pomiędzy przychodem uzyskanym z przejęcia przedmiotu umowy oraz wysokością zabezpieczonej wierzytelności oraz kosztów związanych z zaspokojeniem się wierzyciela.

Należy także wskazać, że odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, które zostały przewłaszczone w celu zabezpieczenia wierzytelności, w tym pożyczki lub kredytu, dokonuje dotychczasowy właściciel, w tym pożyczkobiorca lub kredytobiorca (zob. art. 16f ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, art. 22f ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

W związku z jedynie czasowym przeniesieniem własności transakcja taka wolna jest od podatku od towarów i usług, obowiązek w tym podatku powstaje w tej samej chwili, co w podatku dochodowym, tj. z chwilą ostatecznego przejścia własności na przyjmującego. W tym też momencie należy wystawić fakturę VAT lub inny rachunek dokumentujący sprzedaż.

Umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie nie podlega natomiast podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Art. 1 ustawy 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649) zawiera katalog zamknięty czynności prawnych podlegających temu podatkowi.

Przewłaszczenie stanowi doskonałą alternatywę dla innych form zabezpieczenia kontraktów gospodarczych. Ma ono nad nimi tę przewagę, że wierzyciel na jego mocy staje się właścicielem określonego mienia dłużnika, co w przypadku braku terminowego wykonania świadczenia pozwala wierzycielowi na bardzo łatwe zaspokojenie się z przewłaszczonych przedmiotów. Możliwe jest to bądź przez ostateczne przejęcie mienia i zaliczenie jego wartości na poczet długu, bądź też w drodze sprzedaży i zaspokojenia się z uzyskanej ceny.

Swoboda i elastyczność

Brak sztywnych ram w przepisach prawa daje stronom znaczną swobodę w konstrukcji umowy oraz dostosowaniu jej do indywidualnych potrzeb danej sytuacji. W szczególności dotyczy to osoby, której mienie zostanie powierzone na czas trwania przewłaszczenia, oraz praw i obowiązków stron w zakresie korzystania z rzeczy.

Przewłaszczenie jest również w zasadzie neutralne podatkowo, bowiem ewentualny obowiązek podatkowy, zarówno w podatku dochodowym, jak również w podatku od towarów i usług, powstanie dopiero w przypadku ostatecznego przejęcia własności mienia przez wierzyciela. Rozumieć przez to należy sytuację, w której nie jest możliwe ziszczenie się warunku do zwrotnego przeniesienia własności na dłużnika, np. na skutek upływu terminu do spłaty zadłużenia.

WZÓR

zawarta w Warszawie 14 marca 2013 r. pomiędzy:

ABC spółka z o.o. z siedzibą w Gdyni, zarejestrowaną w rejestrze przedsiębiorców KRS prowadzonym przez Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku Wydział VIII Gospodarczy KRS pod numerem 11122233, posiadająca kapitał zakładowy w wysokości 10 000 zł w całości wniesiony, numer NIP: 111-222-33-44, reprezentowana przez Prezesa Zarządu Jana Kowalskiego, zwana dalej "Przewłaszczającym"

a

Adamem Nowakiem, synem Marka i Ewy, prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą pod firmą: Adam Nowak Handel & Usługi, legitymującym się dowodem osobistym serii BBB numer 222222, PESEL 821010222222, stanu wolnego, NIP 222-222-22-44, zwanym dalej "Przyjmującym"

zwanymi dalej łącznie: "Stronami"

o następującej treści:

1. Strony oświadczają, że 10 kwietnia 2012 roku pomiędzy nimi została zawarta umowa o roboty budowlane, na mocy której Przyjmujący zobowiązał się do wykonania na rzecz Przewłaszczającego remontu oraz przebudowy budynku usługowego położonego w Warszawie [Umowa].

2. Wynagrodzenie należne Przyjmującemu z tytułu wykonania robót budowlanych objętych umową Strony określiły na kwotę 500 000 zł. [Wynagrodzenie].

1. W celu zabezpieczenia wykonania obowiązku zapłaty wskazanego w par. 1 ust. 2 Wynagrodzenia, Przewłaszczający przenosi na Przyjmującego własność następujących rzeczy ruchomych:

1) samochód marki BMW 118d, rok produkcji 2012,

2) maszyny produkcyjne szczegółowo opisane w Załączniku nr 1 do niniejszej Umowy,

o łącznej wartości 500 000 zł, zwane dalej "Przewłaszczonymi Rzeczami".

2. Przewłaszczający oświadcza, że przewłaszczane rzeczy określone w ust.1 stanowią jego wyłączną własność, znajdują się w jego posiadaniu, nie są obciążone prawami osób trzecich, zaś rozporządzanie nimi przez niego nie podlega jakimkolwiek ograniczeniom ustawowym lub umownym.

1. Przyjmujący zobowiązuje się do niezbywania i niedociążania Przewłaszczonych Rzeczy, z zastrzeżeniem postanowień par. 6.

2. Przyjmujący zobowiązuje się do korzystania z prawa własności nabytych rzeczy w sposób niewykraczający poza granice celu niniejszym Umowy, którym jest zabezpieczenie wierzytelności o zapłatę Wynagrodzenia.

1. Przewłaszczający zatrzymuje Przewłaszczone rzeczy w swoim posiadaniu w charakterze biorącego w użyczenie. Może on ich używać wyłącznie w sposób odpowiadający ich właściwościom i zgodnie z przeznaczeniem, w sposób wykluczający utratę ich wartości ponad normalne zużycie.

2. Przewłaszczający jest odpowiedzialny wobec Przyjmującego za zachowanie rzeczy w należytym stanie, umożliwiającym zaspokojenie z niej zabezpieczonych roszczeń.

3. Przewłaszczający ma prawo do pobierania pożytków cywilnych i prawnych.

4. Bez zgody Przyjmującego Przewłaszczający nie może oddać rzeczy użyczonej osobie trzeciej do używania oraz nie może jej w żaden inny sposób obciążać.

5. Przewłaszczający ponosi wszelkie koszty i ciężary, w tym publicznoprawne, związane z posiadaniem przewłaszczonych rzeczy.

6. Przewłaszczający zobowiązuje się umożliwić Przyjmującemu, na każde jego żądanie, zbadanie stanu przedmiotu przewłaszczenia.

Umowa została zawarta pod warunkiem rozwiązującym, że Przewłaszczający spłaci całość Wynagrodzenia w przewidzianym przez Strony terminie. Z chwilą ziszczenia się ww. warunku Przewłaszczający stanie się z powrotem wyłącznym właścicielem Przewłaszczonych Rzeczy.

1. W przypadku opóźnienia w zapłacie Wynagrodzenia lub jego części o więcej niż 15 dni, Przyjmujący uprawniony jest do wezwania Przewłaszczającego do wydania Przewłaszczonych Rzeczy we wskazanym przez Przyjmującego czasie i miejscu.

2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, Przyjmujący może:

(a) żądać wydania tylko niektórych Przewłaszczonych Rzeczy według swego uznania i wyboru,

(b) według swojego uznania sprzedać Przewłaszczone Rzeczy lub ich część albo zaliczyć ich wartość na spłatę zadłużenia Przewłaszczającego.

4. Ewentualną nadwyżkę kwot otrzymanych w wyniku podjęcia czynności wskazanych w ust. 3, po odjęciu kosztów sprzedaży, Przyjmujący zobowiązany jest zwrócić Przewłaszczającemu w ciągu siedmiu dni od dnia otrzymania środków ze sprzedaży przewłaszczonych rzeczy.

1. Wszelkie zmiany umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności.

2. W sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy kodeksu cywilnego.

3. Właściwym do rozstrzygnięcia sporu wynikłego na tle niniejszej umowy będzie sąd właściwy ze względu na miejsce zamieszkania Przyjmującego.

4. Umowa niniejsza została sporządzona w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze Stron.

5. Integralną część Umowy stanowi Załącznik nr 1 zawierający wykaz przewłaszczonych maszyn produkcyjnych.

[................................]

Przewłaszczający

[................................]

Przyjmujący

@RY1@i02/2014/086/i02.2014.086.215000600.818.jpg@RY2@

Michał Koralewski radca prawny, wspólnik zarządzający w Kancelarii Radców Prawnych Legitus s.c. w Gdańsku

Michał Koralewski

radca prawny, wspólnik zarządzający w Kancelarii Radców Prawnych Legitus s.c. w Gdańsku

/ 15 stycznia 2013 r. /

/ 22 stycznia 2013 r. /

/ 12 lutego 2013 r. /

/ 19 lutego 2013 r. /

/ 5 marca 2013 r. /

/ 19 marca 2013 r. /

/ 9 kwietnia 2013 r. /

/ 30 kwietnia 2013 r. /

/ 4 czerwca 2013 r. /

/ 11 czerwca 2013 r. /

/ 18 czerwca 2013 r. /

/ 30 lipca 2013 r. /

/ 8 października 2013 r. /

/ 5 listopada 2013 r. /

/ 12 listopada 2013 r. /

/ 19 listopada 2013 r. /