Jak szefowie samorządów mogą kontrolować przedsiębiorców

Jakie uprawnienia przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta w stosunku do łamiących prawo przedsiębiorców? Jakie mają oni uprawnienia w zakresie kontroli firm? Kiedy szef jednostki samorządu może nakazać wstrzymanie prowadzenia działalności gospodarczej?

RADA

@RY1@i02/2010/253/i02.2010.253.207.0007.101.jpg@RY2@

Piotr Ostała, radca prawny z Kancelarii Mamiński & Wspólnicy sp.k.

Przepisy ogólne dotyczące zasad kontroli działalności przedsiębiorców zostały określone w rozdziale V ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Zgodnie z treścią art. 78 ust. 1 tejże ustawy w razie powzięcia wiadomości o wykonywaniu działalności gospodarczej niezgodnie z przepisami ustawy, a także w razie stwierdzenia: zagrożenia życia lub zdrowia, niebezpieczeństwa powstania szkód majątkowych w znacznych rozmiarach lub naruszenia środowiska w wyniku wykonywania tej działalności, wójt, burmistrz lub prezydent miasta niezwłocznie zawiadamia właściwe organy administracji publicznej.

Można tu mówić o swoistej dwupoziomowości kontroli działalności przedsiębiorców. Z jednej bowiem strony generalna kompetencja do dokonywania tej kontroli została powierzona wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, z drugiej zaś, na podstawie ustaw szczegółowych kontrolę tę prowadzą właściwe organy administracji publicznej.

Należy przyjąć, iż wskazane przez ustawodawcę właściwe organy to organy posiadające kompetencje do podjęcia określonych działań w razie powzięcia wiadomości o wykonywaniu działalności gospodarczej niezgodnie z przepisami ustawy. Ustalenie tych organów odbędzie się w zależności od rodzaju działalności gospodarczej, w wyniku wykonywania której doszło do naruszenia przepisów ustawy lub zagrożenia wymienionych w ustawie dóbr. Art. 78 ust. 1 ustawy jako główne kryterium podjęcia działań przez wójta, burmistrza lub prezydenta czyni kryterium legalności. Tym samym każdy ze wskazanych wyżej organów jest uprawniony do podjęcia reakcji już w przypadku powzięcia wiadomości o naruszeniu przez przedsiębiorcę przepisów ustawy, bez jednoczesnej konieczności stwierdzenia jakichkolwiek negatywnych następstw tego naruszenia, tj. zagrożenia jakimkolwiek dobrom.

Z drugiej strony przesłanką do podjęcia działań przez wójta, burmistrza, prezydenta jest stwierdzenie zagrożenia życia lub zdrowia, niebezpieczeństwa powstania szkód majątkowych w znacznych rozmiarach lub naruszenia środowiska bez konieczności ustalenia, że źródłem tych zagrożeń jest naruszenie prawa przez przedsiębiorcę.

Zgodnie z treścią art. 78 ust. 3 ustawy brak możliwości zawiadomienia właściwych organów o stwierdzeniu naruszenia przez przedsiębiorców przepisów prawa, ewentualnie o naruszeniu wymienionych w art. 78 ust. 1 dóbr, upoważnia wójta, burmistrza lub prezydenta miasta do wstrzymania wykonywania działalności gospodarczej. Ustawodawca określając dopuszczalny okres wstrzymania wykonywania tej działalności mówi o "czasie niezbędnym, nie dłuższym niż trzy dni". O ile zrozumiała wydaje się być intencja ustawodawcy, by nakazać wstrzymanie wykonywania działalności gospodarczej do czasu usunięcia istniejących nieprawidłowości lub zagrożeń, o tyle może budzić zdziwienie wprowadzenie trzydniowego terminu jako maksymalnego okresu tego zawieszenia.

Wykładnia celowościowa powyższego przepisu nakazuje traktowanie wstrzymania wykonywania działalności gospodarczej w kategoriach swoistego środka zabezpieczającego. Tym samym termin trzydniowy został określony przez ustawodawcę po to, by w jego trakcie wójt, burmistrz lub prezydent poinformował organ, którego zawiadomienie nie było możliwe we wcześniejszym okresie, o istniejących nieprawidłowościach lub zagrożeniach i by w konsekwencji ten właśnie organ podjął dalsze czynności kontrolne. Na podstawie art. 78 ust. 4 ustawy ustawodawca uczynił koniecznym nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nakazującej wstrzymanie wykonywania działalności gospodarczej. Wskazać jednak należy, iż taki rygor odnosi się wyłącznie do tych decyzji, które zostały wydane w okolicznościach zagrożenia życia lub zdrowia, niebezpieczeństwa powstania szkód majątkowych w znacznych rozmiarach lub naruszenia środowiska. Tym samym rygor natychmiastowej wykonalności nie może być nadany decyzji nakazującej wstrzymanie działalności gospodarczej wykonywanej niezgodnie z przepisami prawa. Analiza powyższej regulacji skłaniać może jedynie do zastanowienia się, czy wydanie decyzji wstrzymującej wykonywanie działalności gospodarczej bez zaopatrzenia jej w rygor natychmiastowej wykonalności nie podważa w istocie sensu tej instytucji prawnej.

ks