Jakie są skutki zawieszenia postępowania przed sądem administracyjnym

adwokat, partner w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

@RY1@i02/2010/113/i02.2010.113.086.012a.001.jpg@RY2@

Małgorzata Sobońska, adwokat, partner w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

Instytucja zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego jest, co do zasady, stosowana przez sąd administracyjny w sytuacji, w której ujawniają się przejściowe przeszkody uniemożliwiające prowadzenie postępowania przed tym sądem. W piśmiennictwie rozróżnia się właściwe zawieszenie postępowania. Jest ono stosowane przez sąd z urzędu, gdy sąd stwierdzi, że pojawiła się przeszkoda mająca wpływ na prowadzenie procesu od tzw. spoczywania procesu. Dotyczy to sytuacji, gdy zawieszenie postępowania następuje na zgodny wniosek stron lub też z powodu bezczynności stron. Wszystkie przypadki, w których sąd musi (obligatoryjnie) lub może (fakultatywnie) zawiesić toczące się postępowanie, są wymienione w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.).

Do zawieszenia postępowania może dojść z mocy samego prawa (jedyny taki przypadek został przewidziany w art. 123 p.p.s.a., który stanowi, że postępowanie ulega zawieszeniu z mocy prawa w razie zaprzestania czynności przez sąd wskutek siły wyższej) lub na podstawie orzeczenia (postanowienia o zawieszeniu postępowania) wydanego przez sąd. Obligatoryjne przypadki, w których sąd wydaje postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania, zostały enumeratywnie wymienione w art. 124 p.p.s.a.

Sąd jest zobowiązany zawiesić postępowanie np. w przypadku śmierci strony, jeśli strona nie jest w stanie przybyć do sądu lub się z nim skomunikować z powodu nadzwyczajnych przeszkód komunikacyjnych, w razie przedstawienia przez sąd w tym konkretnym postępowaniu pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, w przypadku gdy strona wniosła skargę do sądu już po wszczęciu postępowania w sprawie wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności, zmiany lub uchylenia tej samej co zaskarżona skargą decyzji. Fakultatywnie sąd może zawiesić postępowanie (art. 124 p.p.s.a.) m.in., gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym, albo też ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej może mieć znaczenie na rozstrzygnięcie sprawy w postępowaniu wszczętym ze skargi.

Co do zasady nie - gdyż taki przypadek nie jest wprost przewidziany w przepisach p.p.s.a. Jeśli powodem rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych okaże się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, wówczas NSA, działając na podstawie art. 187 par. 1 p.p.s.a, może przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia rozszerzonemu składowi siedmiu sędziów. Wówczas jednak nie dochodzi do zawieszenia postępowania, lecz do odroczenia rozpoznania sprawy. W praktyce zdarza się, że sądy administracyjne różnych instancji zmuszone są orzekać w sprawach analogicznych do tej, w której rozszerzonemu składowi NSA zostało przedstawione pytanie prawne. Zazwyczaj w takich przypadkach uznają za zasadne oddzielenie w czasie wydania rozstrzygnięcia do czasu wydania w sprawie przedmiotowej uchwały. Skład orzekający wydaje wówczas postanowienie o zawieszeniu postanowienia, przy czym robi to albo na zgodny wniosek stron, albo na podstawie art. 125 par. 1 p.p.s.a. Ten ostatni przepis, który daje sądowi prawo zawieszenia postępowania ze względu na prejudycjalność m.in. innego postępowania sądowoadministracyjnego, jest w tym przypadku interpretowany szeroko, gdyż nie ma bezpośredniej i oczywistej zależności między wydaniem uchwały przez skład siedmiu sędziów a rozstrzygnięciem w innej sprawie. Taki kierunek rozszerzonej nieco wykładni tego przepisu odpowiada jednak w pełni istocie sądownictwa administracyjnego, w którym jednolitość orzecznictwa ma podstawowe znaczenie.

Zgodnie z art. 125 par. 3 p.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, gdy skarżący nie poda swojego adresu albo poda go błędnie lub też nie wykona innego zarządzenia sądu, przez co sprawie nie można nadać dalszego biegu. Warunkiem zawieszenia postępowania jest zatem brak możliwości nadania sprawie dalszego biegu.

Jeśli skarżący nie uzupełni w terminie opłaty po wezwaniu go przez sąd, wówczas na podstawie art. 58 par. 1 p.p.s.a. sąd zobowiązany jest odrzucić skargę.

Jeśli sąd zawiesi postępowanie na podstawie art. 125 par. 1 p.p.s.a. ze względu na to, iż uzna, że rozstrzygnięcie sprawy w tym postępowaniu zależy od treści uchwały składu siedmiu sędziów NSA w innej sprawie lub też od wyroku ETS wydanego wskutek zadania pytania prejudycjalnego przez inny skład orzekający, wówczas skarżący powinien się nastawić na to, że wynik tego innego postępowania będzie w sposób istotny rzutował na wynik rozstrzygnięcia w jego sprawie. Choć nie jest to przesądzone, bo jak to zostało wskazane wyżej, skład orzekający może np. nie podzielać stanowiska wyrażonego w uchwale siedmiu sędziów NSA - należy uznać, że taki właśnie obrót sprawy jest wysoce prawdopodobny.

Ponieważ, co do zasady, przyczyną zawieszenia jest wystąpienie przejściowej przeszkody w prowadzeniu postępowania lub też zgodny wniosek stron, sąd podejmuje zawieszone postępowanie po ustaniu ujawnionej uprzednio przeszkody lub na zgodny wniosek stron. Po podjęciu zawieszonego postępowania sąd kontynuuje czynności już wykonane w ramach dotychczasowego postępowania.

Żądanie w zakresie wznowienia postępowania może być złożone przez uprawniony podmiot, którym jest przede wszystkim każda ze stron postępowania. A zatem wniosek w tej sprawie może złożyć i podatnik, i organ podatkowy (jeśli sprawa dotyczy podatków). Podstawą do wznowienia postępowania nie może być wydanie odmiennego wyroku przez NSA w innej, analogicznej sprawie. Strona może jednak żądać wznowienia postępowania w przypadku, w którym TK orzekł o niezgodności aktu normatywnego z konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, a na postawie tego aktu zostało wydane orzeczenie (art. 272 par. 1 p.p.s.a.). Żądanie wznowienia postępowania może w takim przypadku wnieść zarówno podatnik, jak i organ podatkowy w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia TK.

Zgodnie z art. 272 par. 3 p.p.s.s. można żądać wznowienia postępowania również, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Polskę. Wątpliwości może budzić jednak zawarta w drugim zdaniu instrukcja odnosząca się do terminu wniesienia żądania wznowienia postępowania, który wynosi trzy miesiące i biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. Niedoskonała redakcja przepisu czytana w oderwaniu od jego uzasadnienia pozwoli z pewnością podejmować próby występowania zarówno przez podatników, jak i organy podatkowe z żądaniami wznowienia postępowania również wtedy, gdy w analogicznych sprawach odmiennie niż w danym prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego wypowie się ETS.

Rozmawiał Łukasz Zalewski