Główni księgowi i kierownicy częściej karani za niedopełnienie obowiązków

Nowelizacja ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych zwiększa listę czynności powodujących naruszenie dyscypliny przez głównych księgowych i kierowników jednostek.

Zgodnie z obecnymi przepisami księgowi bardzo rzadko ponoszą kary za niedopilnowanie finansów. Jeśli dojdzie do naruszenia, to karę ponosi kierownik, jako osoba odpowiedzialna za całość gospodarki finansowej danej jednostki. Nowelizacja ma zmienić tę sytuację.

Zgodnie z nowym art. 18b ustawy naruszeniem dyscypliny finansów publicznych będzie niedokonanie lub nienależyte dokonanie wstępnej kontroli zgodności operacji gospodarczej lub finansowej z planem finansowym lub kompletności i rzetelności dokumentów dotyczących takiej operacji, jeżeli miało ono wpływ na:

● dokonanie wydatku powodującego przekroczenie kwoty wydatków ustalonej w planie finansowym jednostki sektora finansów publicznych,

● zaciągnięcie zobowiązania niemieszczącego się w planie finansowym jednostki sektora finansów publicznych.

I choć nowy przepis dotyczy głównych księgowych, nie oznacza to jednak uwolnienia od odpowiedzialności kierownika jednostki. Jeśli główny księgowy nie sprawdzi, czy pieniądze na dany wydatek zostały zapisane w budżecie, odpowiedzialność może ponieść zarówno on, jak i kierownik jednostki.

Po zmianach w ustawie nadal główny ciężar odpowiedzialności będzie więc spoczywał na kierowniku jednostki. Zakres tej odpowiedzialności zwiększy się również o niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków w zakresie kontroli zarządczej, jeśli takie naruszenie doprowadzi do negatywnych skutków dla jednostki. Jak wynika z art. 18c ustawy o odpowiedzialności, chodzi m.in. o: uszczuplenie wpływów jednostki, Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego; wydanie środków publicznych z przekroczeniem kwoty wydatków ustalonej w budżecie; zaciągnięcie zobowiązania bez upoważnienia.

Jak wskazują autorzy nowelizacji, nowym obszarem odpowiedzialności kierownika za zaniedbania lub niewypełnienie obowiązków w zakresie kontroli zarządczej są przypadki, gdy zaniedbania miały wpływ na:

● dokonanie czynności w zakresie gospodarki finansowej albo w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego lub przygotowaniu postępowania, albo też postępowaniu o udzielenie koncesji na roboty budowlane lub usługi naruszające dyscyplinę finansów publicznych, przez pracowników lub inne osoby nieposiadające upoważnienia do tych czynności,

● działanie lub zaniechanie jednostki skutkujące zapłaceniem ze środków publicznych kary, grzywny lub opłaty, stanowiącej sankcję finansową związaną z niedopełnieniem obowiązków, do których stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Z nowych przepisów wynika też, że jeśli pracownik jednostki naruszy dyscyplinę, a kierownik tego nie zauważy z powodu braku należytej kontroli, to odpowiedzialność poniosą oboje. Te wymogi ustawy powinny skłonić kierowników jednostek do ustalenia mechanizmów kontroli zarządczej. Chodzi o napisanie procedur wewnętrznych, ustalenie zakresów obowiązków i uprawnień dla pracowników.

Szczególnie ważne z punktu widzenia kierowników będzie precyzyjne określenie zakresu obowiązków pracowników. W dalszym ciągu ma obowiązywać zasada, zgodnie z którą pracownik poniesie odpowie- dzialność za niedopełnienie obowiązków, tylko wtedy gdy zostały mu one przekazane na piśmie.

Komisje orzekające, tak jak dotychczas, będą musiały brać pod uwagę stopień szkodliwości czynu dla finansów publicznych. Zgodnie z art. 33 ustawy w brzmieniu nadanym nowelizacją, komisja wymierzając karę, uwzględni także stopień winy oraz cel kary. Przykładowo komisja będzie mogła wymierzyć karę upomnienia, tylko wówczas gdy stopień szkodliwości nie będzie znaczny.

Nowelizacja precyzuje też, jakie czynniki wpływają na ocenę stopnia szkodliwości. Są to waga naruszonych obowiązków, sposób i okoliczności ich naruszenia, a także skutki naruszenia. Jeśli naruszenie będzie rodziło skutki finansowe, to obowiązkiem komisji będzie ocena, jak duże jest uszczuplenie finansów publicznych oraz ile zapłacono kar, opłat lub odsetek.

Ustawa czeka na podpis prezydenta. Zacznie obowiązywać po trzech miesiącach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Nowe wymogi ustawy powinny skłonić kierowników jednostek do ustalenia mechanizmów kontroli zarządczej: napisania procedur wewnętrznych, ustalenia zakresów obowiązków i uprawnień dla pracowników

Łukasz Zalewski

lukasz.zalewski@infor.pl

Art. 18b, 18c i 33 ustawy z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych w brzmieniu nadanym nowelizacją ustawy z 19 sierpnia 2011 r.