Kiedy przysługują świadczenia z pomocy społecznej

Czytelniczka wystąpiła z wnioskiem do wójta o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75. roku życia. Odmówił on jednak przyznania jej tego świadczenia. W uzasadnieniu podano, iż zainteresowana w grudniu 2003 r. została skierowana do domu pomocy społecznej (za częściową odpłatnością), a ponadto, że w obrocie prawnym istnieje decyzja ZUS ustalająca jej prawo do dodatku pielęgnacyjnego.

- Czy w sytuacji, gdy faktycznie wstrzymana została wypłata dodatku (z uwagi na przebywanie w domu pomocy), nie mam prawa do zasiłku pielęgnacyjnego - pyta pani Genowefa z Płocka.

Na wstępie należy wyjaśnić, że w myśl art. 16 ust. 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.) zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. To ostatnie świadczenie wypłacane jest na podstawie ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.). Przysługuje on osobie uprawnionej do emerytury lub renty, uznanej za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, jak również osobie, która ukończyła 75 lat. O dodatek nie mogą się ubiegać osoby przebywające w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, chyba że przebywają poza tą placówką przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu. Należy dodać, że do dnia wejścia w życie ustawy o pomocy społecznej (tj. do 1 stycznia 2004 r.) dodatek nie należał się również pensjonariuszom domów pomocy społecznej. Wynikało to z art. 75 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wobec tego, że czytelniczka przebywała w domu pomocy społecznej, wstrzymano jej wypłatę omawianego świadczenia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 31 marca 2011 r. stwierdził, że organ wykonawczy gminy, ustalając prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, musi ustalić, czy istnieje uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego. Jednocześnie NSA podkreślił, że fakt wstrzymania jego wypłaty, a także przebywanie w domu opieki społecznej, wskazuje na brak uprawnień do dodatku. Przy czym nie ma znaczenia, że w obrocie prawnym istnieje decyzja o jego przyznaniu. Ponadto NSA zwrócił uwagę, że z faktu przebywania osoby w domu pomocy społecznej potencjalnie może wynikać negatywna przesłanka do uzyskania przez nią zasiłku pielęgnacyjnego, określona w art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przepisu tego wynika, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. NSA w wyroku z 25 czerwca 2009 r. (I OSK 1352/08) wyjaśnił, że aby uznać, że osoba przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, to dom pomocy społecznej, w którym osoba przebywa, powinien jej zapewnić nieodpłatne pełne utrzymanie. Decydujące znaczenie ma więc zwrot "nieodpłatne pełne utrzymanie". W powyższej sprawie czytelniczka ponosi częściowo koszty utrzymywania w domu pomocy społecznej, a więc z tego powodu nie można jej odmówić prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

leszek.jaworski@infor.pl

Wyroki NSA z 31 marca 2011 r., I OSK 2071/10, I OSK 2070/10, niepublikowane.