Kto i w jakim zakresie może kontrolować drogowych piratów

Czy celnicy i straż graniczna mogą zatrzymać kierowcę

@RY1@i02/2012/004/i02.2012.004.18300150e.811.jpg@RY2@

Kontrolę ruchu drogowego mogą przeprowadzać także funkcjonariusze organów celnych i Straży Granicznej. Oczywiście nie mają aż tak szerokich uprawnień jak policja, ale mają ich tyle, by z powodzeniem wykonywać swoje zadania, jak i pomagać policji.

Funkcjonariusze obu tych służb mogą legitymować uczestnika ruchu i wydawać mu polecenia. W ramach kontroli mogą sprawdzać dokumenty kierowców. Mogą przy tym sprawdzić też, czy kierowca ma przy sobie dokument potwierdzający zawarcie ubezpieczenia OC. Ponadto w przypadku gdy kierowca jedzie samochodem na obcych numerach, który jest zarejestrowany na inną osobę, to mają prawo żądać okazania dokumentu potwierdzającego prawo do używania pojazdu. Chodzi o upoważnienie właściciela, gdy samochód jest pożyczony, albo o umowę kupna-sprzedaży, gdy kierowca nabył auto w innym państwie i nim przyjechał do kraju.

Zarówno Straż Graniczna, jak i Służba Celna mają prawo do sprawdzenia stanu technicznego pojazdu, przeszukania, zbadania alkomatem kierowcy. Przepisy uprawniają funkcjonariuszy do posługiwania się także przyrządami pomiarowymi (np. do kontroli paliwa) oraz radarami i fotoradarami, ale w praktyce rzadko korzystają oni z tej możliwości, choćby dlatego, że urządzeń rejestrujących prędkość nie mają na swoim wyposażeniu.

Podstawa prawna

Art. 129 ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. nr 108, poz. 908 z późn. zm.).

Kiedy strażnik miejski może zatrzymać auto

@RY1@i02/2012/004/i02.2012.004.18300150e.812.jpg@RY2@

Straż miejska i gminna nie może zatrzymywać kierującego, jeżeli w tym samym czasie jedzie obok oznakowanym pojazdem. Są jednak planowane takie zmiany przepisów, by stworzyć strażnikom taką możliwość. Z tym że nawet rozszerzenie tych uprawnień nie oznacza, że zatrzymają w ten sposób każdego kierującego i w każdej sytuacji. Przykładowo jadąc obok pojazdem, nie będą mogli zatrzymać osoby jadącej samochodem, chyba że kierowca naruszy zakaz poruszania się w obu kierunkach. Dlatego w praktyce nowe uprawnienie, nad którym pracuje Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, nie daje im aż takich uprawnień jak ma policja. Strażnicy będą jednak mogli bez przeszkód zatrzymać kierowcę skutera czy motoroweru, który np. będzie jechał bez kasku lub popełni inne wykroczenie.

Obecnie strażnicy są upoważnieni do skontrolowania kierowcy, który źle zaparkował czy naruszył wspomniany wcześniej zakaz ruchu w obu kierunkach. Może to uczynić nawet pieszy patrol, o ile funkcjonariusze mają odpowiednie upoważnienie do kontroli ruchu drogowego, które jest wydawane przez komendanta powiatowego lub miejskiego policji.

Prawo do zatrzymania kierującego pojazdem strażnicy mają na obszarze zabudowanym przez całą dobę, a poza obszarem zabudowanym tylko od świtu do zmierzchu. Przy dobrej widoczności podają sygnały do zatrzymania tarczą lub ręką. Natomiast w warunkach niedostatecznej widoczności, np. w nocy, sygnały do zatrzymywania strażnik może wydawać latarką ze światłem czerwonym albo tarczą, światłem odblaskowym lub światłem czerwonym.

Polecenie zatrzymania pojazdu strażnik musi podać z takiej odległości, która umożliwi dostrzeżenie go przez kierowcę. Ponadto miejsce, w którym ma zatrzymać się samochód, powinno być tak usytuowane, by pojazd nie zagrażał bezpieczeństwu na drodze.

Strażnik gminny (miejski), przed przystąpieniem do czynności kontrolnych, podaje imię i nazwisko oraz przyczynę przeprowadzenia tych czynności. W dodatku na żądanie kierowcy powinien okazać legitymację służbową i upoważnienie do wykonywania kontroli ruchu drogowego. Legitymację służbową okazuje się w sposób umożliwiający kontrolowanemu uczestnikowi ruchu odczytanie i zanotowanie danych pozwalających na identyfikację funkcjonariusza.

Podstawa prawna

Art. 129b ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. nr 108, poz. 908 z późn. zm.).

Par. 2 ust. 1 i 6, par. 3 ust. 1, par. 4 ust. 2, par. 14 rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z 18 lipca 2008 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz.U. nr 132, poz. 841 z późn. zm.).

Czy inspektorzy kontrolują tylko kierowców tirów

@RY1@i02/2012/004/i02.2012.004.18300150e.813.jpg@RY2@

Inspektorzy transportu drogowego są uprawnieni do kontroli kierowców wykonujących przewóz drogowy, a także kierujących samochodami osobowymi oraz motocyklami. W przypadku kierowców aut osobowych czy motorów inspektorzy mogą zatrzymać do kontroli osobę, co do której istnieje podejrzenie, że prowadzi pojazd pod wpływem alkoholu lub spowodowała zagrożenie w ruchu drogowym.

Inspekcja Transportu Drogowego ma też prawo korzystać z fotoradarów. Z uwagi na to, że w Głównej Inspekcji Transportu Drogowego zostało utworzone specjalne Centrum Automatycznego Nadzoru nad Ruchem Drogowym, dokąd trafiają zarejestrowane wykroczenia z fotoradarów, to tak naprawdę służba ta stała się główną instytucją kontrolującą kierowców przy użyciu takich urządzeń. Z tego też powodu policja przekazała jej swoje fotoradary, zostawiając sobie np. radary i wideorejestratory w pojazdach służbowych, którymi nadal ściga piratów drogowych.

Inspekcja Transportu Drogowego może też korzystać z urządzeń, które mierzą średnią prędkość na danym odcinku drogi po przejechaniu z jednego punktu do drugiego. Sprzęt taki rejestruje czas, w jakim kierowca pokonał odcinek kilku kilometrów, i wylicza średnią prędkość, by ustalić, czy nie jechał za szybko.

Najszersze uprawnienia ITD ma wobec kierowców wykonujących przewóz drogowy rzeczy lub osób. Inspektorzy mogą kontrolować, czy pojazdy ciężarowe nie są przeładowane, sprawdzić ich stan techniczny. Inspektorzy są też upoważnieni do sprawdzania dokumentów, kontroli tachografów czy badania trzeźwości kierujących.

Podstawa prawna

Art. 129a i 129g ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. nr 108, poz. 908 z późn. zm.).

Czy straż miejska ma takie same prawa jak drogówka

@RY1@i02/2012/004/i02.2012.004.18300150e.814.jpg@RY2@

Policja ma znacznie szersze uprawnienia od strażników miejskich (gminnych). Jednak to, że straż miejska jest przez wielu kierowców uznawana za policję drogową, nie powinno dziwić, skoro nawet Najwyższa Izba Kontroli wytknęła straży, że zajmuje się głównie karaniem kierowców za przekroczenie prędkości, a nie pilnowaniem pożądku publicznego, do czego została powołana.

Przepisy ruchu drogowego uprawniają strażników do kontrolowana kierowców, ale w ograniczonym zakresie. Mogą oni kontrolować m.in. kierujących pojazdami niestosujących się do zakazu ruchu w obu kierunkach czy osoby naruszające przepisy o zatrzymaniu lub postoju pojazdów.

W ramach czynności kontrolnych w ruchu drogowym strażnicy są upoważnieni też do zatrzymywania pojazdów i sprawdzania dokumentów wymaganych w związku z kierowaniem pojazdem. Jednak oprócz karania kierowców, którzy źle zaparkowali, mogą też kontrolować kierujących skuterami, rowerami, a także pojazdami zaprzęgowymi. Ponadto funkcjonariusze mają też prawo skontrolować osoby pędzące zwierzęta, poruszające się konno, a także pieszych, którzy np. w niedozwolonym miejscu będą przechodzić przez jezdnię.

Straż miejska upodobała sobie jednak kontrolowanie ruchu drogowego przy użyciu fotoradarów. Na podstawie zdjęć z zarejestrowanymi wykroczeniami mogą karać kierowców za przekroczenie dopuszczalnej prędkości oraz za przejechanie na czerwonym świetle.

Przepisy wymuszają, by miejsce prowadzonej kontroli za pomocą fotoradaru było uzgodnione z powiatowym komendantem policji. Kierowca musi być też poinformowany o tym, że strażnicy stoją na trasie z fotoradarem. Tak więc muszą oni ustawić znak D-51 (niebieska tablica z symbolem urządzenia rejestrującego), a pod nim, na białej tabliczce, powinni podać odległość odcinka drogi, na którym prowadzą kontrolę prędkości.

Podstawa prawna

Art. 129b ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. nr 108, poz. 908 z późn. zm.).

Czy policjant w cywilu może zatrzymywać auta

@RY1@i02/2012/004/i02.2012.004.18300150e.815.jpg@RY2@

Funkcjonariusz, który nie jest umundurowany, może zatrzymać kierowcę do kontroli. Z tym że może to robić tylko na obszarze zabudowanym, a sygnał do zatrzymania auta musi podać latarką lub tarczą, popularnie zwaną lizakiem. W takiej sytuacji powinien też od razu okazać kierowcy służbową legitymację.

W większości przypadków funkcjonariusze, nawet jak jadą nieoznakowanym pojazdem, są umundurowani. Przepisy określają, że policjant umundurowany w warunkach dobrej widoczności sygnał do zatrzymania auta daje tarczą lub ręką. Jeżeli widoczność jest gorsza, używa latarki ze światłem czerwonym albo tarczy ze światłem odblaskowym lub czerwonym. Policjant musi podać kierującemu stopień, imię i nazwisko oraz przyczynę zatrzymania. Kierowca natomiast może poprosić o okazanie legitymacji, by upewnić się, że ma do czynienia z prawdziwym funkcjonariuszem. W trakcie wykonywania czynności policjant może wydać polecenie wyłączenia silnika.

Kierowców mogą zatrzymywać w taki sam sposób także funkcjonariusze straży granicznej oraz organów celnych, uprawnieni do kontroli ruchu drogowego pojazdów.

Podstawa prawna

Art. 129 ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. nr 108, poz. 908 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 18 lipca 2008 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz.U. nr 132, poz. 841 z późn. zm.).

Łukasz Kuligowski

lukasz.kuligowski@infor.pl