ZUS nie odmówi odszkodowania z powodu przedawnienia

Ubezpieczony, który w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, ma prawo do jednorazowego odszkodowania, określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (dalej: ustawa wypadkowa). Uprawnienie to nie ulega przedawnieniu, więc ZUS nie może się uwolnić od obowiązku zapłaty odszkodowania, powołując się na upływ przedawnienia. Wyjątek od tej zasady dotyczy jedynie przedsiębiorców zalegających z opłatą składek.

Upływ czasu

W praktyce wątpliwości budziła kwestia, czy prawo do jednorazowego odszkodowania ulega przedawnieniu. ZUS oraz sądy nierzadko przyjmowały, że prawo to ulega przedawnieniu na zasadach określonych w ustawie z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm., dalej: k.p.). Uwzględniano w tym zakresie pogląd wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 17 października 1984 r. (sygn. akt III PZP 29/84, OSNC 1985/2-3/21) nakazujący stosować zasady przedawnienia wynikające z k.p. Przyjmowano przy tym, że roszczenie o jednorazowe odszkodowanie z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową ulegało trzyletniemu przedawnieniu, którego bieg, stosownie do art. 291 par. 1 k.p., rozpoczynał się od dnia, w którym zatrudniony dowiedział się o doznaniu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu albo jego zwiększeniu o co najmniej 10 proc.

Jest to już nieaktualny pogląd, ponieważ w ustawie wypadkowej nie przewidziano zasady przedawnienia roszczeń. Nie zawiera ona także podstaw do stosowania przepisów k.p. o przedawnieniu. Nie ma więc w takiej sytuacji możliwości zastosowania art. 291 par. 1 k.p. przewidującego, że roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Tak też zasadnie stwierdził SN w wyroku z 8 sierpnia 2007 r. (sygn. akt II UK 23/07, OSNP 2008/19-20/296).

Ma to istotne konsekwencje dla możliwości dochodzenia przez uprawnionych roszczeń o jednorazowe odszkodowanie od ZUS. Umożliwia ubezpieczonym otrzymanie jednorazowego odszkodowania także w przypadku, gdy zwlekali oni ze złożeniem wniosku o to świadczenie. [przykład]

Istotny wyjątek

Od omawianej zasady istnieje jednak wyjątek. Prawo do jednorazowego odszkodowania przedawni się w sytuacji, gdy przedsiębiorca posiadający zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości powyżej 6,60 zł nie ureguluje go w ciągu 6 miesięcy od dnia wypadku lub od dnia złożenia wniosku o przyznanie odszkodowania z tytułu choroby zawodowej.

Oznacza to, że jeśli w ciągu 6 miesięcy od dnia zaistnienia wypadku nie zostaną spłacone zaległości wobec ZUS z tytułu składek, to prawo do odszkodowania ulegnie przedawnieniu i późniejsze spłacenie zaległości nie będzie miało żadnego znaczenia. Dotyczy to także prawa członków rodziny zmarłego przedsiębiorcy do świadczenia. Tak też wskazywał SN w wyroku z 6 marca 2008 r. (sygn. akt II UK 132/07, OSNP 2009/11-12/158), stwierdzając, że prawo do jednorazowego odszkodowania dla członków rodziny zmarłego wskutek wypadku przy pracy ubezpieczonego prowadzącego pozarolniczą działalność przedawnia się, jeżeli zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w dniu wypadku przekracza kwotę 6,60 zł i nie zostanie uregulowane w ciągu 6 miesięcy od dnia wypadku. Bieg terminu tego przedawnienia zostaje przerwany przez złożenie wniosku o wypłatę świadczenia.

Ważne

ZUS nie może w toku postępowania przed sądem skutecznie podnieść zarzutu przedawnienia prawa do jednorazowego odszkodowania

Definicje

● - naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy.

● -naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, mogące ulec poprawie (art. 11 ust. 2 i 3 ustawy wypadkowej).

Z orzecznictwa

SN w wyroku z 8 sierpnia 2007 r., sygn. akt II UK 23/07, wskazał, że roszczenia o jednorazowe odszkodowania z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, także dochodzone na podstawie ustawy wypadkowej z 1975 r. nie mają charakteru pracowniczego, ale ubezpieczeniowy (jak w aktualnym stanie prawnym) i jako takie nie podlegają przedawnieniu.

PRZYKŁAD

Prawo zostanie przyznane

Pan Józef był zatrudniony jako murarz. W trakcie pracy, podczas schodzenia z rusztowania potknął się i w wyniku upadku, doznał skręcenia nogi. Pracodawca uznał, że uległ on wypadkowi przy pracy, i sporządził protokół powypadkowy. Nie przesłał go jednak do ZUS z uwagi na zamieszanie związane ze zmianami organizacyjnymi w firmie. Pan Józef początkowo nie interesował się tą sprawą. Ponieważ jednak ciągle odczuwał ból w skręconej nodze, wystąpił z pismem do pracodawcy o wyjaśnienie, czy ma prawo do jakiegoś odszkodowania. Wówczas pracodawca złożył w ZUS wniosek o wypłatę jednorazowego odszkodowania. Organ rentowy wydał decyzję o odmowie przyznania świadczenia z uwagi na upływ okresu przedawnienia. Wskazał on, że roszczenia o jednorazowe odszkodowanie przedawniają się z upływem 3 lat, a wniosek o świadczenie złożono po upływie 3 lat od dnia wypadku. Od decyzji pan Józef wniósł odwołanie. Sąd rozpoznający sprawę uznał, że decyzja ZUS jest nieprawidłowa, gdyż prawo do jednorazowego odszkodowania nie ulega przedawnieniu. Dlatego też po ustaleniu wysokości uszczerbku na zdrowiu przyznał panu Józefowi jednorazowe odszkodowanie.

@RY1@i02/2013/245/i02.2013.245.03300020d.803.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik, sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).