Plagiat unieważnia magistra, ale nie profesurę

Czy spraw o plagiat jest coraz więcej?

Tak. Liczba prac, które są w tym zakresie kwestionowane, znacząco rośnie.

Czym to jest spowodowane?

Powodują to dwa czynniki. Oba wiążą się z rozwojem technologii. Z jednej strony, łatwiej jest obecnie wykryć takie przypadki, bo internet znakomicie ułatwia dostęp do literatury, także zagranicznej, a do tego podejrzany tekst łatwo porównać z innym. Z drugiej strony, popełnienie plagiatu jest prostsze, bo nie tylko łatwiejszy jest dostęp do literatury, ale łatwe jest korzystanie z niej na zasadzie kopiuj-wklej. Kiedyś trzeba było potrzebne fragmenty przepisać, co bardziej zachęcało do przemyślenia kwestii i dodania własnych elementów do cudzej myśli. Od niedawna też w ogóle wyróżniamy kategorię autoplagiatu, tzn. powtarzania w nowej publikacji fragmentów pracy już opublikowanej, bez podania, że jest to wtórne.

Jak Centralna Komisja ds. Stopni i Tytułów (CK) dowiaduje się o możliwości popełnienia plagiatu?

CK otrzymuje różnego rodzaju zawiadomienia, zarówno od rad wydziałów, jak i instytucji społecznych (np. związku zawodowego), a także pojedynczych osób, w tym anonimy. Co ciekawe, najwięcej zawiadomień wpływa do nas w momencie, gdy dana osoba stara się o kolejny awans naukowy. Wtedy dość często życzliwy kolega, rywalizujący o awans, przesyła pismo wskazujące, że poprzednia rozprawa na stopień była niesamodzielna, często z załączeniem porównania odpowiednich stron pracy kandydata i tekstu mającego być przedmiotem plagiatu.

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (MNiSW) pracuje nad wprowadzeniem możliwości anulowania nadanego tytułu profesora. Czy obecnie jest taka możliwość?

Obecnie, nawet jeśli CK uchyli w wyniku wznowienia postępowania swoją decyzję (np. na wniosek rady wydziału) o przedstawieniu prezydentowi kandydata do tytułu profesora albo stwierdzi nieważność postępowania w tej sprawie, prezydent nie może z tym nic zrobić. Nie ma bowiem ustawowego uprawnienia do cofnięcia profesury. Tytuły naukowe są zatem nadawane dożywotnio - nawet jeżeli okaże się, że w dorobku profesora stwierdzono plagiaty. W projekcie nowelizacji prawa o szkolnictwie wyższym i ustawy o stopniach naukowych i tytułach naukowych słusznie chce się problem ten rozwiązać. Takie próby podejmowano też wcześniej.

Co proponuje MNiSW?

W przedstawionym w lipcu projekcie nowelizacji proponuje się automatyczną utratę prawa posługiwania się tytułem profesora, gdy stwierdzona została nieważność postępowania w sprawie nadania go danej osobie. Jej stwierdzenie następuje, gdy wykaże się, że osoba ubiegająca się o stopień przypisała sobie autorstwo istotnego fragmentu lub innych elementów cudzego utworu lub ustalenia naukowego.

A jak wygląda kwestia odebrania stopnia doktora czy habilitacji?

Tu nie ma problemu szczególnego statusu prezydenta. Stopnie naukowe nadają, po przeprowadzeniu stosownego postępowania, uprawnione rady naukowe - a w sprawach dotyczących ich nadawania stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie nieuregulowanym w ustawie o stopniach naukowych i tytule naukowym.

Czy wszczęcie omawianych postępowań ma granicę czasową?

Rozpatrywane w tych postępowaniach sprawy o plagiat nie mają granicy czasowej - w tym sensie się nie przedawniają. Nawet po 20 latach od jego popełnienia naukowcowi może być odebrany nadany stopień. Przedawnienia nie ma także, warto podkreślić, w odniesieniu do odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli akademickich w sprawach plagiatowych. Zarówno postępowania z zakresu ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym, jak i postępowania dyscyplinarne toczą się niezależnie od postępowania cywilnego - czy postępowania karnego, gdzie przedawnienie występuje.

A co z tytułami zawodowymi (np. magisterskimi), czy je również można odebrać?

Tak. To reguluje ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym, przewidując nieważność postępowania w sprawie nadania tytułu zawodowego. Jeżeli okaże się, że praca dyplomowa była plagiatem, rektor powinien unieważnić nadany tytuł. Jest to niezależne od ewentualnego ukarania w postępowaniu dyscyplinarnym.

Czy sprawy o plagiat w przypadku tytułów zawodowych również się nie przedawniają?

Sprawy objęte omawianą procedurą stwierdzenia nieważności postępowania nie przedawniają się i mogą być wszczęte w każdym czasie po ukończeniu studiów.

@RY1@i02/2013/187/i02.2013.187.183000600.802.jpg@RY2@

Fot. materiały prasowe

Prof. Hubert Izdebski, Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, sekretarz Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów

Rozmawiała

Urszula Mirowska-Łoskot