Prawa cywilne i obywatelskie to nie to samo co publiczne

OPINIA PRAWNA z 3 lipca 2013 r., znak: DP.171-128(2)/13/JPJ

W odpowiedzi na pismo Urzędu X dotyczące wątpliwości związanych ze złożeniem przez kandydata przystępującego do naboru w służbie cywilnej oświadczenia "o korzystaniu z pełni praw cywilnych i obywatelskich" zamiast oświadczenia "o korzystaniu z pełni praw publicznych", Departament Prawny Kancelarii Prezesa Rady Ministrów uprzejmie przedstawia następującą opinię.

Przepisy art. 4 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 227, poz. 1505, z późn.zm.) określają warunki zatrudnienia w służbie cywilnej. Pkt 2 tego artykułu stanowi, że w służbie cywilnej może być zatrudniona osoba, która korzysta z pełni praw publicznych. W tym zakresie ustawodawca odwołał się do instytucji znanej w prawie karnym, tj. środka karnego w postaci pozbawienia praw publicznych, o którym mowa w art. 39 pkt 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.) albo w art. 22 par. 2 pkt 7 ustawy z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2013 r. poz. 186).

Orzeczenie tego środka karnego oznacza, w myśl art. 40 par. 1 Kodeksu karnego, utratę czynnego i biernego prawa wyborczego do organu władzy publicznej, organu samorządu zawodowego lub gospodarczego, utratę prawa do udziału w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości oraz do pełnienia funkcji w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego lub zawodowego, jak również utratę posiadanego stopnia wojskowego i powrót do stopnia szeregowego; pozbawienie praw publicznych obejmuje ponadto utratę orderów, odznaczeń i tytułów honorowych oraz utratę zdolności do ich uzyskania w okresie trwania pozbawienia praw.

Na gruncie przepisów odrębnych obywatel polski uzyskuje te prawa na różnych zasadach, w tym także w różnym wieku.

Warunek określony w art. 4 pkt 2 ustawy o służbie cywilnej, tak jak wszystkie warunki wymienione w tej ustawie, odnosi się zarówno do osób ubiegających się o zatrudnienie w służbie cywilnej, jak i do osób już w niej zatrudnionych. W związku z tym pracodawca nie może nawiązać stosunku pracy z osobą, wobec której został prawomocnie orzeczony środek karny w postaci pozbawienia praw publicznych, stąd osoba ubiegająca się o zatrudnienie, przed przystąpieniem do naboru, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia "o korzystaniu z pełni praw publicznych".

W przeciwieństwie do praw publicznych prawa cywilne i obywatelskie nie są definiowane wprost w przepisach prawa.

Prawa cywilne są postrzegane jako element praw człowieka (mających charakter pierwotny) przysługujących każdej istocie ludzkiej, wypływających z jej przyrodzonej godności osobowej, mających ją chronić przed arbitralnością władzy państwowej. W innym ujęciu przyjmuje się, że z pełni praw cywilnych korzystają osoby posiadające pełną zdolność do czynności prawnych.

Prawa obywatelskie z kolei mają charakter wtórny wobec praw człowieka i są stanowione przez państwo. Rdzeniem praw obywatelskich pozostają prawa wyborcze i polityczne.

Ochronę praw cywilnych i obywatelskich gwarantuje przede wszystkim Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w rozdziale II. W tym przedmiocie można również wskazać na dokumenty międzynarodowe o charakterze uniwersalnym i regionalnym, tj. odpowiednio Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Europejską Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Podsumowując powyższe, można przyjąć, że prawa obywatelskie w pewnym zakresie pokrywają się z prawami publicznymi.

Wydaje się jednak, z uwagi na brak jednoznacznej definicji, a nawet pewne trudności w definiowaniu praw cywilnych i obywatelskich oraz brak narzędzia (metody), w jaki sposób miałaby następować weryfikacja niekorzystania z pełni praw cywilnych i obywatelskich, że złożenie przez kandydata, na potrzeby naboru w służbie cywilnej, oświadczenia "o korzystaniu z pełni praw cywilnych i obywatelskich" nie spełnia wymogu formalnego wspomnianego w art. 4 pkt 2 ustawy o służbie cywilnej w postaci posiadania pełni praw publicznych.

Dobrosław Dowiat-Urbański,

Zastępca Dyrektora

Ewa Łukasik,

Główny Specjalista

Michał Graczyk,

Radca Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

@RY1@i02/2013/147/i02.2013.147.088000500.802.jpg@RY2@