Co może czekać Warszawę po referendum

Referendum, którego przedmiotem ma być odwołanie prezydent m.st. Warszawy, jest niemal pewne. Inicjatorzy jego przeprowadzenia już deklarują, że zebrali wymaganą art. 4 pkt 1 ustawy z 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz.U. nr 88, poz. 985 z późn. zm.; dalej: ustawa referendalna) liczbę podpisów, w tym przypadku 10 proc. uprawnionych do głosowania mieszkańców miasta.

Ostateczną decyzję w tej sprawie podejmie komisarz wyborczy, który sprawdzi, czy zostały spełnione wymogi formalne dotyczące przykładowo wystarczającej liczby prawidłowo złożonych podpisów.

Jeżeli nie stwierdzi w tym zakresie żadnych uchybień, w ciągu 30 dni od złożenia przez inicjatorów stosownego wniosku wyda postanowienie o przeprowadzeniu referendum (art. 22 ust. 1 i art. 24 ustawy referendalnej). Określi w nim termin jego przeprowadzenia, wzór i treść karty do głosowania, a także kalendarz związanych z nim czynności (art. 25 ust. 1 ustawy referendalnej). Postanowienie to zostanie ogłoszone w wojewódzkim dzienniku urzędowym (art. 10 ust. 1 w związku z art. 25 ust. 2 ustawy referendalnej).

Osoba pełniąca obowiązki

Referendum okaże się skuteczne, jeżeli weźmie w nim udział co najmniej 3/5 mieszkańców miasta, którzy głosowali w ostatnich wyborach na odwoływany organ (art. 55 ust. 2 ustawy referendalnej). Jeżeli zaś za odwołaniem prezydenta miasta oddanych zostanie więcej niż połowa ważnych głosów (art. 56 ust. 1 ustawy referendalnej), to zgodnie z ustawą z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. nr 16, poz. 95 z późn. zm.; dalej: u.s.g.) prezes Rady Ministrów wyznaczy osobę pełniącą funkcję prezydenta miasta (art. 28f ust. 1 u.s.g.).

Warto podkreślić, że decyzja prezesa Rady Ministrów w przedmiocie wyznaczenia osoby pełniącej funkcję prezydenta m.st. Warszawy będzie miała charakter autonomiczny. Może nią zostać zarówno osoba niezwiązana z samorządem terytorialnym, jak i odwołany w referendum prezydent. Takie rozwiązanie, w świetle obowiązujących przepisów, jest dopuszczalne.

Osobę wyznaczoną przez prezesa Rady Ministrów zastąpi wybrany w przedterminowych wyborach prezydent. Stanowi o tym art. 28d ust.1 u.s.g.

Konsekwencje wygaśnięcia mandatu

Do premiera będzie należało także zarządzenie w ciągu 90 dni od zwolnienia stanowiska prezydenta miasta wcześniejszych wyborów (art. 26 ust. 1 ordynacji w związku z art. 5 ust. 2 ustawy wyborczej). Właściwą w tym zakresie formą będzie rozporządzenie podane przez wojewodę do publicznej wiadomości w formie obwieszczenia (art. 5 ust. 2 ustawy wyborczej i art. 26 ust. 2 ordynacji).

W tym miejscu warto podkreślić, że wybory nie zostałyby przeprowadzone, jeżeli ich data miałaby przypaść w okresie 6 miesięcy przed zakończeniem kadencji prezydenta (art. 28d ust. 2 zdanie 1 u.s.g.). Kalendarz wyborczy nie wskazuje jednak, aby w Warszawie taka sytuacja mogła zaistnieć.

Bez możliwości sprzeciwu

Wbrew niektórym doniesieniom medialnym Rada m.st. Warszawy nie będzie mogła sprzeciwić się zorganizowaniu przedterminowych wyborów prezydenta stolicy. Co prawda art. 28d ust. 2 zdanie 2 u.s.g. przewiduje, że przedterminowych wyborów nie przeprowadza się, jeżeli ich data miałaby przypaść w okresie dłuższym niż 6 miesięcy, a krótszym niż 12 miesięcy przed zakończeniem kadencji i gdy rada w terminie 30 dni od podjęcia uchwały stwierdzającej utratę mandatu podejmie uchwałę o nieprzeprowadzaniu wyborów, to jednak w opisywanym przypadku przepis ten nie znajdzie zastosowania.

Wynika to z faktu, że rada nie stwierdza wygaśnięcia mandatu w przypadku odwołania prezydenta w drodze referendum.

Uchwała taka podejmowana jest wyłącznie w sytuacji wygaśnięcia mandatu wskutek: odmowy złożenia ślubowania, niezłożenia w terminie oświadczenia o stanie majątkowym, pisemnego zrzeczenia się mandatu, utraty prawa wybieralności lub braku tego prawa w dniu wyborów, naruszenia zakazów łączenia funkcji prezydenta z innymi funkcjami określonymi odrębnymi przepisami oraz prowadzenia działalności gospodarczej, orzeczenia trwałej niezdolności do pracy, a także śmierci (art. 26 ust. 1 i 2 ustawy wyborczej).

Dokończenie kadencji

Żaden przepis nie stanowi wprost, czy nowy włodarz miasta zostanie wybrany na pełną nową kadencję, czy tylko na dokończenie trwającej. Odpowiedź można jednak wyinterpretować z art. 26 ust. 2 u.s.g., zgodnie z którym kadencja prezydenta rozpoczyna się w dniu rozpoczęcia kadencji rady i upływa z końcem jej kadencji. Zatem, niezależnie od okoliczności, kadencja prezydenta pokrywa się z kadencją rady. Przyjęcie odmiennego w tym zakresie wniosku prowadziłoby do sytuacji, w której wybory do poszczególnych organów samorządu terytorialnego odbywałyby się w różnych terminach.

W przypadku przedterminowych wyborów w Warszawie będzie to oznaczało, że kadencja nowego prezydenta miasta upłynie z tym samym dniem co kadencja obecnej rady, czyli 21 listopada 2014 r. Faktycznie jednak będzie on sprawował swoją funkcję do czasu objęcia obowiązków przez następnego wybranego prezydenta, tak by zapewnić ciągłość funkcjonowania organu (art. 29 ust. 1 u.s.g.).

Za wcześnie na datę

Wskazanie dokładnej daty wyborów jest uzależnione od terminu zrealizowania wymaganych ustawami czynności odpowiednio przez inicjatorów referendum, komisarza wyborczego oraz prezesa Rady Ministrów. Z jej ustaleniem trzeba wiec będzie jeszcze poczekać.

WAŻNE

Osobę pełniącą funkcję prezydenta miasta nieprawidłowo określa się mianem komisarza. Termin ten zarezerwowany jest dla komisarza wyborczego albo komisarza rządowego, który powoływany jest również przez prezesa Rady Ministrów, ale na wniosek wojewody (art. 97 ust. 3 u.s.g.).

Na jakich zasadach

Wybory zostaną przeprowadzone na zasadach określonych w ustawie z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz.U. z 2010 r. nr 176, poz. 1190 z późn. zm.) oraz w ustawie z 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz.U. z 2010 r. nr 176, poz. 1191). Co prawda obie ustawy zostały uchylne przez ustawę z 5 stycznia 2011 r. przepisy wprowadzające ustawę - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 113 z późn. zm.; dalej: ustawa wprowadzająca), to jednak ta sama ustawa w przepisach przejściowych przewiduje, że do przedterminowych wyborów prezydenta miasta przeprowadzanych w trakcie kadencji, w czasie której ustawa wprowadzajaca weszła w życie, stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 10 pkt 2 i 4 oraz art. 16 ust. 4 ustawy wprowadzającej).

@RY1@i02/2013/132/i02.2013.132.08800090a.804.jpg@RY2@

Michał Graczyk prawnik, pracownik administracji rządowej, ekspert ds. służby cywilnej

Michał Graczyk

 prawnik, pracownik administracji rządowej, ekspert ds. służby cywilnej

@RY1@i02/2013/132/i02.2013.132.08800090a.805.jpg@RY2@

Dariusz Kacprzak politolog, ekspert ds. samorządu terytorialnego

Dariusz Kacprzak

 politolog, ekspert ds. samorządu terytorialnego