Ryzykowny wniosek z datą wsteczną

Świadczenia wypłacane są od dnia powstania prawa do nich, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Wynika to z art. 129 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Pośrednictwo możliwe

Szczegółowe kwestie związane ze składaniem wniosków o przyznanie świadczeń zawiera rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe z 11 października 2011 r. (Dz.U. nr 237, poz. 1412). Przewiduje ono, że co do zasady ZUS wszczyna procedurę na podstawie wniosku osoby ubezpieczonej. Wyjątkiem są przypadki, gdy zakład rozpoczyna ją z urzędu, bo tak stanowią przepisy. Wniosek o przyznanie świadczenia należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w ZUS.

Jeżeli wniosek o emeryturę nie został złożony w zakładzie, lecz za pośrednictwem poczty, wówczas datą jego przekazania jest termin jego nadania. Z kolei w sytuacji gdy wniosek został złożony przez osobę odbywającą karę pozbawienia wolności, aresztu wojskowego albo aresztu za wykroczenie lub osobę tymczasowo aresztowaną za datę zgłoszenia uważa się termin przyjęcia wniosku przez administrację zakładu karnego lub aresztu. Potwierdza się ją pieczęcią i podpisem osoby upoważnionej.

W przypadku gdy wniosek został zgłoszony w zagranicznym odpowiedniku ZUS w kraju, z którym Polska ma podpisaną umowę międzynarodową w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, za wspomnianą datę uważa się tę uznaną za termin złożenia wniosku zgodnie z wewnętrznym prawem stosowanym przez zagraniczną instytucję.

Dopuszczany wyłom

Sąd Najwyższy kilkakrotnie opowiedział się za dopuszczalnością złożenia wspomnianego dokumentu - w wyjątkowych przypadkach - z datą wsteczną. Sprawy te dotyczyły wniosków o rentę rodzinną. Przykładowo w wyroku z 5 października 2006 r., (sygn. akt I UK 117/06) SN orzekł, że w szczególnej sytuacji faktycznej i prawnej, jaką stanowi przypadek ubiegania się przez małoletnie dzieci o rentę rodzinną po zmarłej matce, gdy jednocześnie ich ojciec pozbawiony jest wolności w związku z tymczasowym aresztowaniem, nie można art. 129 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych rozumieć jedynie, opierając się na jego dosłownym brzmieniu. Należy uwzględnić też cel, jakiemu służy renta rodzinna, którym jest zapewnienie uprawnionym środków utrzymania już od dnia śmierci osoby ubezpieczonej.

W podobnym tonie Sąd Najwyższy wypowiedział się w wyroku z 11 maja 2006 r. (sygn. akt I UK 320/06).

ZUS pozostaje nieugięty

- Za datę zgłoszenia wniosku o emeryturę przyjmuje się tę złożenia wniosku o świadczenie. Wynika to z par. 6 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe - mówi DGP Radosław Milczarski z biura prasowego ZUS.

I dodaje, że emeryturę przyznaje się od dnia spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek, co wynika z art. 100 w związku z art. 129 ustawy o o emeryturach i rentach z FUS.

- W przypadku wniosków o przyznanie emerytury z datą wsteczną, tj. za okres przed miesiącem, w którym zgłoszono wniosek, wydawane są decyzje odmawiające - podkreśla Radosław Milczarski.

Odnosząc się natomiast do pytania o wymienione wyżej wyroki Sądu Najwyższego dopuszczające możliwość ubiegania się o rentę rodzinną z datą wsteczną, Radosław Milczarski stwierdził, że wyroki są wiążące tylko w sprawach, których dotyczą.

Na marginesie warto dodać, że zasada powyższa nie dotyczy uchwał wydawanych przez Sąd Najwyższy w poszerzonym składzie, które mają moc wiążącą dla sądów wydających wyroki w podobnych sprawach.

W zastępstwie chorego

Osobom obłożnie chorym i samotnym, które z powodu choroby nie są w stanie samodzielnie złożyć wniosku o emeryturę, pozostaje w tej sytuacji skorzystanie z par. 8 wspomnianego rozporządzenia z 11 października 2011 r. Przewiduje on możliwość przedłożenia wniosku o świadczenie przez przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego. Jeżeli osoby te nie składają tego dokumentu - może go dostarczyć w imieniu zainteresowanego osoba, która sprawuje nad przyszłym emerytem faktyczną opiekę.

W takich przypadkach ZUS sporządza adnotację w aktach sprawy. Przepisy stanowią, że zakład może uznać za skuteczne czynności, które są podejmowane na rzecz zainteresowanego przez osobę sprawującą nad nim faktyczną opiekę, jeżeli nie wymagają osobistego działania tego pierwszego.

Wniosek za osobę chorą może złożyć opiekun prawny lub faktyczny

Aneta Mościcka

aneta.moscicka@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 6 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 237, poz. 1412).