Zasady zwrotu majątku gmin żydowskich zgodne z konstytucją

Postępowanie przed Komisją Regulacyjną ds. Gmin Wyznaniowych Żydowskich jest jednoinstancyjne, więc odwołanie od jej decyzji nie przysługuje. Orzeczenie komisji można jednak zaskarżyć do sądu - orzekł wczoraj Trybunał Konstytucyjny.

Irena Lipowicz, rzecznik praw obywatelskich, zaskarżyła przepisy, które dotyczą zwrotu osobom kościelnym oraz gminom żydowskim odebranego im w PRL majątku. We wniosku do trybunału podnosiła, że zastrzeżenia budzi sposób ukształtowania sytuacji prawnej samorządów w postępowaniach regulacyjnych. Nie mają one bowiem możliwości zaskarżenia decyzji komisji. "Tym samym dochodzi do całkowitego pozbawienia ochrony sądowej prawa własności odebranego orzeczeniem komisji" - czytamy we wniosku RPO.

Bez odwołania

Chodzi o nieobowiązujące już przepisy: art. 62 ust. 2 i 63 ust. 8 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1989 r. nr 29, poz. 154 ze zm.) oraz art. 33 ust. 5 ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997 r. nr 41, poz. 251 ze zm.). Zgodnie z tym ostatnim nie ma możliwości wniesienia odwołania od orzeczenia Komisji Regulacyjnej ds. Gmin Wyznaniowych Żydowskich, co - zdaniem Lipowicz - jest nieuzasadnione.

Miasta i gminy na skutek decyzji komisji musiały zwracać własny majątek.

RPO wskazuje, że jednostka samorządu terytorialnego musi mieć możliwość chociażby poddania ocenie sądu, czy roszczenia są materialnie uzasadnione. Służy to bowiem ochronie mienia całej wspólnoty samorządowej, a więc także ochronie praw jej członków. Ma to zwłaszcza znaczenie w przypadku konieczności zwrotu terenów publicznych, które mają służyć wszystkim mieszkańcom. Lipowicz wskazywała, że orzeczenia komisji były faktycznie nie do ruszenia, ponieważ sądy administracyjne stwierdzały, że nie mogą zajmować się badaniem skarg na te decyzje.

Jedna instancja

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 33 ust. 5 ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich jest zgodny z konstytucją. Umorzył zaś postępowanie dotyczące badania konstytucyjności przepisów dotyczących Kościoła z uwagi na utratę przez nie mocy obowiązującej w 2010 r. (pięciu sędziów zgłosiło zdanie odrębne w tym zakresie). Trybunał wyjaśnił, że orzeczenie komisji regulacyjnej stanowi rozstrzygnięcie sprawy spornej między uczestnikami tego postępowania i ma cechę jednostronnego władczego rozstrzygnięcia w sferze praw majątkowych gminy wyznaniowej i jednostki samorządu terytorialnego.

- Wydawanie orzeczeń przez zespół orzekający komisji stanowi przejaw szeroko pojętej działalności administracji publicznej i do niej mają zastosowanie ogólne regulacje prawa administracyjnego - powiedział sędzia Mirosław Granat w uzasadnieniu wyroku.

Dodał, że brzmienie art. 33 ust. 5 ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich, wedle którego "od orzeczenia składu orzekającego Komisji Regulacyjnej nie służy odwołanie", oznacza, że postępowanie regulacyjne jest jednoinstancyjne. Faktycznie nie przysługuje więc od niego odwołanie do wyższej instancji. Nie wyłącza to jednak możliwości zaskarżenia orzeczenia do sądu. Przepis nie wyklucza bowiem skorzystania z innych środków prawnych, a z jego treści nie wynika, że została zamknięta droga sądowa od orzeczenia komisji.

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2013 r., sygn. akt K 25/10.