Usunięcie z uczelni trzeba uzasadnić

Ustawa z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (p.s.w.) obok przepisów regulujących uprawnienia oraz obowiązki studentów, normuje również okoliczności zachowania tego statusu.

Ważne przesłanki

Artykuł 190 p.s.w. wskazuje na obligatoryjne oraz fakultatywne przesłanki dokonania takiego anulowania. W myśl ust. 1 analizowanego przepisu kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej (zazwyczaj dziekan wydziału) skreśla studenta z wykazu, w przypadku:

● niepodjęcia studiów, rezygnacji ze studiów,

● niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego,

● ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni.

Jednocześnie do fakultatywnych przesłanek zalicza się stwierdzenie braku postępów w nauce, nieuzyskanie zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, niewniesienie opłat związanych z odbywaniem studiów (art. 190 ust. 2 p.s.w.).

Problem z postępem

Większość wymienionych przesłanek ma charakter zobiektywizowany, których wykazanie nie powinno sprawiać dziekanowi problemów.

Jednak obok nich ustawa wymienia również stwierdzenie braków postępów w nauce. Pojęcie to jest nieostre, gdyż nie sposób wskazać w przepisach lub w regulaminie studiów danej uczelni jej swoistej definicji. W doktrynie podkreśla się, na co powołuje się również judykatura (zob. wyrok NSA z 18 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1540/12), iż postępy te mierzone są poprzez weryfikację wiedzy i umiejętności studenta, dla których podstawowym miernikiem są zaliczenia oraz egzaminy z przedmiotów. Jednocześnie przesłanka ta znaczeniowo zbliżona jest bardzo do innej fakultatywnej przesłanki, tj. nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Brak bowiem postępów w nauce finalnie i tak doprowadzi do ziszczenia się tej drugiej przesłanki.

Skoro jednak ustawodawca rozróżnił obie sytuacje, nie można ich utożsamiać. W tym miejscu trzeba wskazać, iż organ ma niezwykle trudne zadanie do realizacji, gdyż musi wydać odpowiednią decyzję w ramach uznania administracyjnego. Musi bowiem rozważyć, czy dany stan faktyczny powoduje aktualizację tej przesłanki, tak aby nie naruszyć przy tym fundamentalnej dla prawa zasady praworządności. Nakłada to na organ szczególny obowiązek zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i uzasadnienie takiej decyzji, które będzie przekonujące dla strony - studenta (zob. wyrok WSA w Warszawie z 25 września 2008 r., sygn. akt I SA/WA 818/08 oraz wyrok WSA w Warszawie z 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/WA 1710/08).

Prawo do odwołania

Zgodnie z ugruntowanym dorobkiem orzeczniczym (zob. wyrok NSA z 19 grudnia 1985 r., sygn. akt I SA/Gd 577/85; wyrok WSA w Lublinie z 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 462/08; wyrok WSA w Lublinie z 17 marca 2011 r., sygn. akt III SA/Lu 495/10) decyzja o skreśleniu z listy studentów jest indywidualnym aktem administracyjnym, określającym sferę praw i obowiązków kształcącego się i wywierającą bezpośredni skutek na zewnątrz. W myśl art. 207 p.s.w. do takiej decyzji należy stosować odpowiednio przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.).

Zatem uprawnienia, jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej na podstawie k.p.a., powinny mieć również zastosowanie do decyzji o skreśleniu z listy studentów. Na uwagę zasługuje szczególnie - w kontekście poczynionych wcześniej uwag - art. 11 k.p.a., który wskazuje na obowiązek organów - zwłaszcza gdy występuje uznanie administracyjne - wyjaśniania stronie zasadności przesłanek, którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy.

Ostateczna decyzja

Warto również się zastanowić, czy do skreślenia z listy studentów wystarczy wystąpienie jedynie danej sytuacji prawnej (np. niezaliczenie przez studenta semestru lub roku w przepisanym terminie), czy też student zostaje skreślony dopiero w momencie uzyskania przez decyzję w tej sprawie przymiotu ostateczności.

Kierując się dominującym poglądem w orzecznictwie w tym zakresie (zob. wyrok NSA z 24 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1107/09 oraz wyrok NSA z 31 października 2012 r., sygn. akt I OSK 1687/12), należy przyjąć, iż usunięcie z wykazu jest decyzją konstytutywną. Wywołuje ona skutki ex nunc, uchylając istniejący stosunek materialnoprawny. W tym przypadku mamy do czynienia z elementami deklaratoryjno-mieszanymi.

Skoro zatem stosunek administracyjny (na przykładzie przesłanki z art. 190 ust. 2 pkt 2 p.s.w.) powinien być rozwiązany wskutek niespełnienia wymogów statusu studenta do konkretnego dnia roku akademickiego, to rozwiązanie to powinno nastąpić w momencie ziszczenia się okoliczności skreślenia z listy, a nie dopiero w chwili osiągnięcia przez decyzję w tej sprawie cech ostateczności.

Ważne

Osoba kształcąca się na uczelni niezadowolona z rozstrzygnięcia właściwego dziekana ma prawo, na zasadzie art. 190 ust. 3 p.s.w. w związku z art. 207 ustawy, wnieść odwołanie od takiej decyzji do rektora uczelni

Marek Wocka

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 190 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.).