Deklaracje powinna składać większa grupa

Jak daleko powinien sięgać obowiązek składania oświadczeń majątkowych przez urzędników?

Obecnie obowiązek składania takich oświadczeń nie dotyczy wszystkich pracowników administracji. W rządowej obejmuje on urzędników zajmujących stanowiska kierownicze lub równoważne z nimi bądź też wydających decyzje administracyjne (czyli osoby wymienione w art. 2 pkt 1-5 i 7-11 ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne). W mojej ocenie obowiązek składania oświadczeń majątkowych powinien obejmować jak najszerszy krąg urzędników, co do zasady wszystkich urzędników prowadzących postępowania administracyjne lub wykonujących czynności stricte administracyjne, a nie dotyczyć jedynie osób wykonujących czynności pomocnicze lub obsługi urzędu.

Może powinna być powszechna jawność takich oświadczń. W stosunku do informacji o stanie majątku pracowników administracji rządowej niewiele osób ma dostęp do tych dokumentów. Czy utajnianie tych informacji ma jakieś uzasadnienie?

Utajnienie oświadczeń majątkowych urzędników administracji rządowej stanowi formę uprzywilejowanego traktowania ich przez ustawodawcę w stosunku do urzędników administracji samorządowej, których oświadczenia są jawne. Nie wydaje się być to jednak uzasadnione jakimiś istotnymi okolicznościami. Ustawodawca nie uregulował szczególnie uzasadnionych przypadków ujawniania oświadczenia majątkowego urzędnika przez jego przełożonego bez zgody tego urzędnika. Takie przypadki powinny być, chociażby przykładowo, wymienione w ustawie. Ograniczałoby to dowolność w ujawnianiu tych oświadczeń i kierowanie się różnorodnymi przesłankami w ujawnianiu deklaracji. Wydaje się, że takimi "szczególnymi przypadkami" mogłyby być sytuacje: prowadzenia postępowania dyscyplinarnego lub sądowego przeciwko urzędnikowi w zakresie obejmującym podejrzenie o nielegalne przysporzenie majątku urzędnika, a także publiczne doniesienia sugerujące nielegalne przysporzenie majątku, czy sugerowanie przez strony postępowania administracyjnych przyjmowania korzyści majątkowych lub nielegalnie wzbogacenie się. Jawność majątku urzędników administracji rządowej powinna więc służyć publicznej ocenie, czy dana osoba wzbogaciła się i na ile wzbogaciła się w okresie wykonywania funkcji publicznej.

Częstą praktyką osób, które składają oświadczenia majątkowe, jest przekazywanie swojego majątku rodzinie. Jak prawnie można by temu zapobiec?

W oświadczeniu majątkowym uwzględnia się majątek odrębny osoby zobowiązanej do złożenia takiej deklaracji oraz majątek objęty małżeńską wspólnością majątkową. W rezultacie nie ma obowiązku ujawniania odrębnego majątku współmałżonka i to niezależnie od tego, kiedy ta odrębność powstała. Można by więc zaproponować, aby w oświadczeniu majątkowym znalazły się informacje o przenoszeniu (przekazywaniu, darowaniu itd.) składników mienia osoby zobowiązanej do składania deklaracji majątkowej na rzecz innych osób w okresie np. jednego roku przed objęciem danej funkcji.

Warto pamiętać, że obowiązujące regulacje (np. 13 i art. 14 ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne) przewidują za świadome podanie nieprawdy w oświadczeniu majątkowym odpowiedzialność służbową i karną zagrożoną karą do 5 lat pozbawienia wolności.

Jak taki obowiązek składania oświadczeń majątkowych wygląda w innych krajach?

Oświadczenia majątkowe znane są w bardzo wielu państwach. Wszędzie traktowane są jako sposób przeciwdziałania korupcji i zapewnienia przejrzystości funkcjonowania administracji. Generalizując można wskazać, że w wielu państwach oświadczenia majątkowe nie są publikowane. Deklaracje majątkowe obejmują różne kategorie urzędników (np. generalnie wszystkich urzędników na Litwie czy Ukrainie, a także w Chorwacji) i zawierają nieraz bardzo szczegółowe informacje.

Jedne z najbardziej szczegółowych oświadczeń składane są na Litwie. Przykładowo muszą oni w swoich zeznaniach uwzględnić prezenty przekraczające wartość 100 litow (czyli ok. 120 zł). Natomiast w krajach o bardziej ustabilizowanych zasadach funkcjonowania administracji deklaracje majątkowe dotyczą mniejszej liczby urzędników i zawierają ogólniejsze informacje, tak jest np. w Hiszpanii, we Francji czy Estonii.

@RY1@i02/2013/006/i02.2013.006.08800060b.802.jpg@RY2@

dr Kazimierz Bandarzewski, Katedra Prawa Samorządu Terytorialnego Uniwersytetu Jagiellońskiego

Rozmawiała Ewa Maria Radlińska