Jak odpowiedzieć na szczegółowe uzasadnienie zarzutów

Prezes UOKiK wszczął postępowanie w naszej firmie. Co powinno się znaleźć w treści szczegółowego uzasadnienia zarzutów? Jakie informacje powinienem otrzymać jako strona postępowania? Czy powinna się znaleźć informacja o planowanej wysokości kary?

Ponieważ nie ma żadnych wiążących wymogów co do tego, jak powinno wyglądać szczegółowe uzasadnienie zarzutów, UOKiK zastrzega, że ostateczna treść i długość tego dokumentu zależy od indywidualnych okoliczności i stopnia skomplikowania każdej sprawy.

Na pewno jednak w takim dokumencie prezes UOKiK powinien w sposób wyczerpujący poinformować stronę o stawianych jej zarzutach oraz wskazać na wszystkie istotne fakty i dowody, na których zamierza oprzeć swoje rozstrzygnięcie. Uzasadnienie powinno zawierać ocenę prawną ustalonych przez urząd okoliczności świadczących o naruszeniu przepisów wraz ze wskazaniem dowodów, na podstawie których dokonano ustaleń, tak aby strona mogła się ustosunkować do nich przed wydaniem decyzji. Podawana jest również informacja o zamiarze nałożenia kary pieniężnej i okolicznościach mających wpływ na jej wysokość. Nie jest jednak ujawniane, jaka wysokość kary jest planowana przez urząd. Dokument zawiera też informację o tym, czy urząd zamierza w sprawie stosować środki zaradcze (w przypadku spraw dotyczących porozumień ograniczających konkurencję) lub o planowanym nałożeniu środków usunięcia trwających skutków naruszeń (w sprawach z zakresu zbiorowych interesów konsumentów) oraz jakie będą to środki. Szczegółowe uzasadnienie zarzutów powinno też informować o tym, że urząd zamierza nadać decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W którym momencie postępowania prezes UOKiK powinien przedstawić szczegółowe uzasadnienie zarzutów?

Szczegółowe uzasadnienie zarzutów jest wydawane w momencie, gdy urząd zakończy etap gromadzenia materiału dowodowego. Dopiero wówczas, na podstawie wszystkich zebranych dowodów, które zdaniem urzędu świadczą o naruszeniu prawa konkurencji, jest przygotowywany dokument zawierający faktyczne i prawne uzasadnienie stawianych przedsiębiorcy zarzutów.

Jakie kroki powinienem podjąć po otrzymaniu takiego dokumentu? Jakie są terminy i wymogi co do treści ewentualnej odpowiedzi?

Przedsiębiorca, który w toku postępowania otrzyma szczegółowe uzasadnienie zarzutów, może się ustosunkować na piśmie do tego dokumentu jeszcze przed wydaniem decyzji. Nie ma żadnych szczególnych wymogów co treści takiej odpowiedzi.

W treści szczegółowego uzasadnienia zarzutów UOKiK wskazuje termin, w jakim oczekuje na stanowisko strony. Długość terminu zależy od okoliczności danej sprawy, jednak urząd deklaruje, że poza naprawdę wyjątkowymi sytuacjami nie powinien on być krótszy niż 14 dni.

Możliwość zajęcia stanowiska jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem przedsiębiorcy. Z jednej strony zignorowanie takiego dokumentu byłoby z pewnością działaniem na własną niekorzyść i osłabieniem swojej pozycji w toku postępowania przed prezesem urzędu. Z drugiej strony pojawiają się też opinie, że odniesienie się przez stronę do szczegółowego uzasadnienia zarzutów daje urzędowi możliwość zapoznania się z argumentacją strony, a przez to dopracowania ostatecznego uzasadnienia decyzji. W konsekwencji może to zmniejszać szansę przedsiębiorcy na skuteczne odwołanie się od ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego przez prezesa UOKiK. Jednak z pewnością w skomplikowanych sprawach, w których mamy do czynienia z obszernym materiałem dowodowym, szczegółowe uzasadnienie zarzutu jest dla strony rozwiązaniem korzystnym, umożliwiającym jeszcze lepsze przygotowanie argumentacji na wypadek późniejszego postępowania odwoławczego.

Czy po zajęciu stanowiska przez przedsiębiorcę możliwe jest, że prezes UOKiK zmieni planowane środki zaradcze? Czy może się zdarzyć, że je zaostrzy?

W treści szczegółowego uzasadnienia zarzutów urząd informuje o zamiarze zastosowania środków zaradczych oraz wskazuje, jakie będą to środki, i uzasadnia ich wybór. Ma to umożliwić stronie zajęcie stanowiska co do podstaw i zasadności ich nałożenia. Nie jest zatem wykluczone, że po zajęciu stanowiska przez przedsiębiorcę i zapoznaniu się przez UOKiK z tą argumentacją prezes urzędu zmieni planowane środki zaradcze na takie, które będą bardziej dostosowane do okoliczności sprawy. Ponieważ szczegółowe uzasadnienie zarzutów jest miękkim uprawnieniem UOKiK nieuregulowanym jednoznacznie w przepisach, to nie można wykluczyć sytuacji, w których dojdzie do zaostrzenia przewidzianych środków zaradczych. Wydaje się jednak, że w przypadku zmiany bądź zaostrzenia planowanych środków zaradczych urząd powinien przekazać stronie uzupełnienie szczegółowego uzasadnienia zarzutów, tak aby strona mogła ponownie zapoznać się z ich zakresem i odnieść się do zasadności ich zastosowania.

Co w sytuacji, jeżeli po przedstawieniu stronie szczegółowego uzasadnienia zarzutów pojawią się nowe, istotne okoliczności lub dowody?

Jez˙eli po przedstawieniu stronie szczego´łowego uzasadnienia zarzuto´w w sprawie pojawia? sie? nowe, istotne okolicznos´ci lub dowody, strona ma moz˙liwos´c´ wypowiedzenia sie? co do nich. W takim wypadku prezes UOKiK powinien wydać uzupełnienie szczego´łowego uzasadnienia zarzuto´w.

Na jakiej podstawie prezes UOKiK wydaje uzasadnienie zarzutów? W jakich przypadkach może to zrobić?

Wydawanie szczegółowego uzasadnienia zarzutów jest jednym z tzw. miękkich uprawnień prezesa UOKiK. Nie ma żadnego powszechnie obowiązującego aktu prawnego, który regulowałby postępowanie urzędu w tym zakresie. Jednak zgodnie z art. 31a ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 184 ze zm.) prezes urzędu może wydawać i ogłaszać wyjaśnienia i interpretacje mające istotne znaczenie dla stosowania przepisów w sprawach objętych zakresem jego działania. We wrześniu 2015 r. UOKiK wydał taki dokument pod nazwą "Wyjaśnienia dotyczące przedstawiania szczegółowego uzasadnienia zarzutów", w którym zostały opisane zasady stosowania przez urząd omawianej procedury. Wyjaśnienia można znaleźć na stronie internetowej UOKiK pod adresem: https://uokik.gov.pl/wyjasnienia_i_wytyczne.php.

Wyjaśnienia nie mają rangi przepisu ustawy czy rozporządzenia - teoretycznie nie maja? więc charakteru powszechnie obowiązującego. W szczególności nie są wiążące dla innych organów państwowych, w tym dla sądów powszechnych, a więc np. dla Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów rozpatrującego odwołania od decyzji UOKiK. Wyjaśnienia są jednak cenną wskazówką co do tego, jak UOKiK proceduje w tego typu sprawach, a fakt ich opublikowania nalez˙y - jak deklaruje sam urząd - interpretowac´ w ten sposób, z˙e prezes UOKiK be?dzie się do ich treści stosować w praktyce. Wyjaśnienia i wytyczne poruszają istotne kwestie związane z przebiegiem postępowania przed prezesem UOKiK. Mogą być pomocne w szczególności dla podmiotów niemających doświadczenia w zakresie uczestnictwa w postępowaniu przed urzędem antymonopolowym.

Czy otrzymam uzasadnienie w sytuacji, jeżeli prezes UOKiK nie zamierza nakładać kary?

Nie. Przedstawienie szczegółowego uzasadnienia zarzutów ma miejsce wyłącznie w sytuacji, gdy prezes UOKiK zamierza wydać decyzję, w której stwierdzi stosowanie przez przedsiębiorcę niedozwolonej praktyki, lub decyzję nakładającą karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy. W wypadku decyzji zobowiązujących, w których nie nakłada się na przedsiębiorcę kary pieniężnej, wydanie szczegółowego uzasadnienia zarzutów nie jest praktykowane. Przedsiębiorca nie otrzyma też szczegółowego uzasadnienia zarzutów w przypadku wydania decyzji tymczasowej, tj. decyzji, w drodze której prezes urzędu jeszcze przed zakończeniem postępowania antymonopolowego zobowiązuje przedsiębiorcę do zaniechania określonych działań, do momentu wydania ostatecznej decyzji.

Nowość od kilku miesięcy, rzadko stosowana

Szczegółowe uzasadnienie zarzutów to dokument, który prezes UOKiK może wydać w sprawach z zakresu praktyk ograniczających konkurencję, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz w sprawach dotyczących nakładania kar pieniężnych za naruszenie przepisów ustawy. Jest odpowiednikiem Statement of Objections stosowanych w postępowaniach antymonopolowych przez Komisję Europejską i inne europejskie organy ochrony konkurencji. Szczegółowe uzasadnienie zarzutów jest wydawane przez UOKiK w postępowaniach wszczętych po 1 września 2015 r. Wprowadzenie tej procedury zwiększa skuteczność i transparentność działań urzędu, a w konsekwencji otwiera urząd na kontakty z przedsiębiorcami, co nie zawsze było standardem w postępowaniach prowadzonych przed prezesem UOKiK. Co istotne dla przedsiębiorców, procedura szczegółowego uzasadnienia zarzutów zapewnia jeszcze lepsze respektowanie praw stron postępowania, w szczególności prawa do obrony.

@RY1@i02/2016/113/i02.2016.113.21500040a.802.jpg@RY2@

Katarzyna Górna

adwokat, kancelaria Affre i Wspólnicy