Kodeks wyborczy (część IV)

z 5 stycznia 2011 r. (Dz.U. nr 21, poz. 112 ze zm.)

§ 1. Środki finansowe komitetu wyborczego partii politycznej mogą pochodzić wyłącznie z funduszu wyborczego tej partii, tworzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857, z późn. zm.).

§ 2. Środki finansowe koalicyjnego komitetu wyborczego mogą pochodzić wyłącznie z funduszy wyborczych partii politycznych wchodzących w skład koalicji wyborczej.

§ 3. Środki finansowe:

1) komitetu wyborczego organizacji,

2) komitetu wyborczego wyborców

- mogą pochodzić wyłącznie z wpłat obywateli polskich mających miejsce stałego zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej oraz kredytów bankowych zaciąganych wyłącznie na cele związane z wyborami.

§ 4. [Pominięto wybory prezydenckie]

§ 5. Komitetom wyborczym nie wolno przyjmować wartości niepieniężnych, z wyjątkiem nieodpłatnego rozpowszechniania plakatów i ulotek wyborczych przez osoby fizyczne.

§ 6. Poręczycielem kredytu, o którym mowa w § 3 i 4, może być wyłącznie obywatel polski mający miejsce stałego zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, z tym że zobowiązanie poręczyciela nie może przekroczyć kwoty równej sumie wpłat określonej w art. 134 § 2. Poręczenie kredytu jest niezbywalne.

●Zgodnie z art. 35 u.p.p. każda partia ma obowiązek utworzenia tzw. funduszu wyborczego. Polega to na wyodrębnieniu osobnego rachunku bankowego w celu gromadzenia na nim środków przeznaczonych na finansowanie udziału partii politycznej w wyborach, czyli na finansowanie kampanii wyborczych. Środki z funduszu mogą być pożytkowane na udział w wyborach do Sejmu i do Senatu, na prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, do Parlamentu Europejskiego oraz w wyborach do organów samorządu terytorialnego. Powyższy katalog ma charakter zamknięty. Oznacza to w szczególności, że z funduszu wyborczego nie może być finansowana kampania referendalna. Fundusz wyborczy ma charakter stały, co oznacza, że gromadzenie na nim środków jest dopuszczalne niezależnie od tego, czy zbliża się akurat kampania wyborcza, czy też nie. Rozwiązanie takie jest celowe, biorąc pod uwagę wysokie koszty udziału partii w wyborach. Uzasadniają one wcześniejsze gromadzenie środków, aby podołać w przyszłości dużym wydatkom. Wymóg utworzenia funduszu wyborczego jako masy wyodrębnionej w aspekcie rachunkowym sprzyja ponadto transparentności finansów partii politycznych. U.p.p. zastrzega bowiem, że wydatki partii politycznej ponoszone w związku z wyborami mogą być realizowane jedynie z funduszu wyborczego. Tym samym rachunek funduszu stanowi niejako historię finansową udziału w wyborach. Fundusz wyborczy jest funduszem celowym. Oznacza to po pierwsze, że gromadzone na nim środki mogą być przeznaczane wyłącznie na cel określony w ustawie (udział w wyborach), a po drugie, że celu tego nie można finansować z pominięciem funduszu. Wydatków z funduszu wyborczego można dokonywać od dnia rozpoczęcia kampanii wyborczej przez przelew środków na odrębny rachunek bankowy odpowiedniego komitetu wyborczego. Ustawa wyklucza bezpośrednie finansowanie kampanii z funduszu przez regulowanie określonych należności związanych z kampanią przelewem z rachunku. Należy wskazać, że u.p.p. przewiduje ograniczenia w zakresie wpłat na rachunek funduszu wyborczego[1]. Podkreślić więc trzeba, że czym innym jest fundusz komitetu wyborczego (mający charakter doraźny - na okres wyborów), a czym innym fundusz wyborczy partii politycznej (ma charakter stały)[2].

●Nieutworzenie funduszu wyborczego pomimo uczestnictwa w wyborach stanowi uchybienie, ponieważ uniemożliwia sfinansowanie udziału partii w głosowaniu w sposób zgodny z prawem[3].

●Artykuł 132 k.w. ustala zamknięty katalog dozwolonych źródeł pozyskiwania środków finansowych przez komitety wyborcze. Wiąże się to z ustanowioną zasadą jawności finansowania kampanii wyborczej i wynikającą z niej kontrolą źródeł przychodów i wydatków komitetów wyborczych sprawowaną przez właściwe organy wyborcze oraz przez czynnik obywatelski. Do tych źródeł finansowania zaliczyć należy:

1) Środki finansowe komitetu wyborczego partii politycznej - mogą pochodzić wyłącznie z funduszu wyborczego tej partii, tworzonego na podstawie u.p.p. Można wspierać kampanię wyborczą komitetu wyborczego partii politycznej tylko pośrednio, dokonując wpłat na fundusz wyborczy tej partii. Wpłat może dokonać wyłącznie obywatel polski mający stałe miejsce zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Suma wpłat dokonanych przez jedną osobę (w jednym roku) nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, obowiązującego w dniu poprzedzającym wpłatę[4]. Minimalne wynagrodzenie za pracę jest ogłaszane przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia. Na rok 2014 zostało ono ustalone w wysokości 1680 zł[5]. Niezależnie od wpłaty na fundusz wyborczy taka osoba może wpłacić w jednym roku na rzecz partii politycznej również 15-krotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, z wyłączeniem składek członkowskich, czyli 25 200 zł (15 x 1680 zł = 25 200 zł)[6]. Partia może przeznaczyć te środki na zasilenie funduszu wyborczego[7]. Wpłaty te mogą być dokonywane jedynie czekiem rozrachunkowym, przelewem bankowym lub kartą płatniczą. Niedozwolone są wpłaty gotówkowe w kasie banku, a także w urzędach pocztowych[8]. Wyjątek stanowi jednorazowa wpłata na rzecz partii politycznej w kwocie nieprzekraczającej minimalnego wynagrodzenia za pracę pracowników, która może być dokonana gotówką w kasie partii lub przesłana przekazem pieniężnym[9]. Suma darowizn pieniężnych, pochodzących od jednej osoby fizycznej w jednym roku, w którym odbywają się więcej niż jedne wybory lub referenda ogólnokrajowe, nie może natomiast przekraczać 25-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, obowiązującego w dniu poprzedzającym wpłatę. W związku z tym, że w 2014 roku przypadają terminy przeprowadzenia wyborów do Parlamentu Europejskiego i wyborów samorządowych, w roku tym każda osoba fizyczna ma prawo wesprzeć fundusz wyborczy partii darowizną nieprzekraczającą kwoty 25-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę[10], tj. kwotą nie większą niż 42 000 zł (25 x 1680 zł = 42 000 zł). Ponadto na fundusz wyborczy mogą być dokonywane wpłaty własne partii w formie przelewów z jej rachunku bieżącego. Partia może przeznaczyć na finansowanie kampanii wyborczej środki zgromadzone na rachunkach bankowych, pochodzące ze źródeł wymienionych w art. 24 u.p.p. Na rachunek bieżący partii mogą być dokonywane wpłaty od uprawnionych osób fizycznych w wysokości nieprzekraczającej w jednym roku 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, obowiązującego w dniu poprzedzającym wpłatę. W 2014 roku osoba fizyczna może więc wpłacić na rachunek bieżący partii kwotę łączną 25 200 zł (15 x 1680 zł = 25 200 zł). Jeżeli jednorazowa wpłata na rachunek bieżący partii nie przekracza 1680 zł, może być ona dokonana w formie gotówkowej. U.p.p. nie zabrania jednoczesnego dokonywania wpłat przez tę samą osobę fizyczną na rachunek bieżący danej partii i na jej fundusz wyborczy, co oznacza, że jedna osoba fizyczna może wpłacić na rzecz jednej partii politycznej łączną kwotę 67 200 zł (42 000 zł + 25 200 zł = 67 200 zł)[11].

2) Środki finansowe koalicyjnego komitetu wyborczego - mogą pochodzić wyłącznie z funduszy wyborczych partii politycznych wchodzących w skład koalicji. Możliwość zasilania finansowego koalicyjnego komitetu wyborczego przez osoby fizyczne jest taka, jak w przypadku komitetu wyborczego partii politycznej, a więc wyłącznie przez obywateli polskich stale mieszkających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej i za pośrednictwem funduszy wyborczych każdej partii wchodzącej w skład koalicji wyborczej[12].

3) Środki finansowe komitetu wyborczego organizacji i komitetu wyborczego wyborców - mogą pochodzić wyłącznie z:

- wpłat od obywateli polskich stale zamieszkałych na terenie Rzeczypospolitej Polskiej do wysokości 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu poprzedzającym dzień ogłoszenia właściwego aktu prawnego o zarządzeniu wyborów, czyli 25 200 zł (1680 zł x 15 = 25 200 zł),

- kredytów bankowych[13] zaciągniętych na cele związane z wyborami[14].

Źródła pozyskiwania środków finansowych ustalone ustawowo stanowią katalog zamknięty, a zatem żadne inne źródło (np. pożyczka) nie jest dopuszczalne. W przypadku organizacji zakaz ten dotyczy również środków finansowych przekazywanych tym organizacjom z budżetu państwa, np. na wykonywanie zadań publicznych.

●Wszystkie komitety wyborcze mogą korzystać z kredytów bankowych[15]. Istnieją tu pewne odmienności w zależności od tego, czy komitet jest tworzony przez partie polityczne, czy też przez wyborców. W pierwszym przypadku kredytowanie ma charakter pośredni. Konieczne jest bowiem przekazanie kwoty kredytu na fundusz wyborczy partii politycznej, a dopiero później wpłacenie jej na rachunek komitetu. W drugim przypadku środki pochodzące z kredytu przekazywane są bezpośrednio komitetowi. K.w. nie określa maksymalnej wysokości kredytu, który może być zaciągnięty przez komitet. Uznać jednak należy, że nie może on być wyższy od maksymalnej sumy wydatków, które mogą być poniesione przez komitet na cele związane z wyborami. Inaczej jest w przypadku kredytów zaciąganych przez partie polityczne, gdyż nie wymaga się, aby cała suma kredytu została przekazana na fundusz wyborczy, tak by kredyt mógł stanowić źródło pokrycia bieżącej działalności partyjnej[16].

●Katalog źródeł finansowania komitetów wyborczych, zbudowany na zasadzie wymienienia wyłącznie dozwolonych źródeł finansowania, określa tym samym również zakaz finansowania komitetów wyborczych przez podmioty niewymienione w k.w. Wykluczone jest przekazywanie komitetowi wyborczemu środków finansowych przez:

- podmioty inne niż partie polityczne - komitetom partyjnym i koalicyjnym,

- podmioty niebędące osobami fizycznymi (np. spółki prawa handlowego, stowarzyszenia - w tym także te, które utworzyły komitet wyborczy, państwowe samorządowe jednostki organizacyjne, fundacje, partie polityczne itd.) - komitetom wyborczym organizacji i komitetom wyborczym wyborców.

W związku z tym komitet wyborczy, który stwierdził wpłatę pochodzącą z nieuprawnionego źródła lub dokonaną z naruszeniem przepisów ordynacji, powinien odmówić przyjęcia tej darowizny. Odmową przyjęcia darowizny jest niezwłoczne zwrócenie darczyńcy korzyści majątkowej i niewliczanie wpłaty do przychodów (wpłaty takie powinny zostać wykazane w sprawozdaniu finansowym jako nieprawidłowe). Biorąc pod uwagę obowiązek bieżącego ewidencjonowania przychodów i wydatków komitetu wyborczego, przyjmuje się, że termin ten nie powinien przekraczać 30 dni[17] od daty dokonania darowizny[18]. Środki niezwrócone w terminie, a pozyskane z naruszeniem k.w., powinny zostać zaksięgowane na odrębnym subkoncie wpływów nieprawidłowych, z przeznaczeniem ich na rzecz Skarbu Państwa. Środki zgromadzone na tym rachunku nie mogą być wykorzystywane dla celów wyborczych. Podlegają one przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa wraz z odsetkami[19].

●Źródłem przychodów komitetów wyborczych mogą być również wartości niepieniężne, jednak tylko takie, które mają charakter nieodpłatnych usług polegających na rozpowszechnianiu plakatów i ulotek wyborczych przez osoby fizyczne (wolontariuszy). Naruszeniem art. 132 par. 5 k.w. będzie zatem nawet skorzystanie przez komitet wyborczy z nieodpłatnie dokonanej naprawy sprzętu użytkowanego przez komitet wyborczy (np. komputera). Niedopuszczalne jest również skorzystanie, nawet nieodpłatnie, przy rozpowszechnianiu plakatów i ulotek wyborczych z pomocy osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą. Także nieodpłatne rozpowszechnianie przez niepublicznych nadawców audycji wyborczych komitetu wyborczego będzie przyjęciem wartości niepieniężnych[20].

●Zdaniem Państwowej Komisji Wyborczej niezbędna jest nowelizacja k.w., w której zdefiniowano by i ujednolicono stosowane w przepisach określenia "wartość niepieniężna" oraz "korzyść majątkowa o charakterze niepieniężnym". PKW proponuje rozważenie zmiany art. 135 par. 5 k.w. w zakresie zakazu przyjmowania wartości niepieniężnych innych aniżeli w postaci usługi nieodpłatnego rozpowszechniania plakatów i ulotek wyborczych przez osoby fizyczne. Jak zauważyła PKW, niemal powszechną praktyką jest bowiem włączanie się obywateli - wolontariuszy w działania na rzecz określonego komitetu wyborczego przez np. pomoc w pracach technicznych, udział w pracach biurowych, co postrzegane jest też pozytywnie jako aktywizacja wyborców. O takie działania mógłby zostać poszerzony zakres wartości niepieniężnych dopuszczalnych do przyjęcia przez komitet wyborczy[21].

●Artykuł 132 par. 5 k.w. wprowadza ogólny zakaz przyjmowania przez komitety wyborcze wartości niepieniężnych. Jedyny wyjątek w przedmiotowym zakresie stanowi świadczenie na rzecz komitetu za darmo usług polegających na rozpowszechnianiu plakatów i ulotek wyborczych przez osoby fizyczne. Tym samym nie jest możliwe przekazywanie w celu prowadzenia kampanii wyborczej jakichkolwiek ruchomości i nieruchomości (samochody, budynki, billboardy etc.), które mogłyby spowodować naruszenie zasad równości oraz sprzyjałyby realizacji partykularnych interesów nieformalnych sojuszników[22].

●Zdaniem Sądu Najwyższego, wyrażonym w postanowieniu z 21 marca 2012 r.[23], odrzucenie sprawozdania finansowego z powodu naruszenia przez komitet wyborczy partii politycznej zakazu przyjmowania wartości niepieniężnych nie może być oparte na domniemaniu ich prawdopodobnego pozyskania. Państwowa Komisja Wyborcza powinna wykazać (udowodnić) przyjęcie realnych, zakazanych majątkowych wartości niepieniężnych, skoro komitet wyborczy ma obowiązek ich przekazania (oddania) urzędowi skarbowemu właściwemu dla siedziby komitetu (art. 149 par. 4 k.w.).

Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Komitet Wyborczy Stronnictwa Ludowego "Ojcowizna" prowadził kampanię wyborczą, promując swych kandydatów w sześciu województwach: dolnośląskim, wielkopolskim, mazowieckim, świętokrzyskim, lubelskim i podkarpackim. Wykonując obowiązek wynikający z ówcześnie obowiązującej ustawy z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województwa, złożył sprawozdanie finansowe o źródłach pozyskania funduszy oraz poniesionych wydatkach na cele wyborcze w wyborach organów samorządu terytorialnego przeprowadzonych 21 listopada 2010 r. Komitet w sprawozdaniu tym nie wykazał żadnych przychodów ani wydatków i kosztów związanych z prowadzeniem kampanii wyborczej, ponieważ wszystkie czynności w toku kampanii były podejmowane przez członków komitetu (partii politycznej) społecznie. Państwowa Komisja Wyborcza przyjęła jednak domniemanie faktyczne, zgodnie z którym zarejestrowanie kandydatów w sześciu województwach do rad powiatów i rad gmin oraz kandydata na burmistrza miasta wymagało poniesienia kosztów związanych ze sporządzeniem wymaganych prawem dokumentów, zebraniem podpisów osób popierających zgłoszenia oraz dostarczeniem tychże dokumentów do właściwych komisji wyborczych położonych w dużych odległościach od siedziby komitetu wyborczego partii. Konieczne było więc - zdaniem PKW - pokrycie kosztów paliwa, biletów. Skoro w złożonym sprawozdaniu wydatków tych nie poniósł komitet partii, musiały one zostać poniesione przez inne osoby. W tej sytuacji należało uznać, że komitet wyborczy przyjął wartości niepieniężne, naruszając zakaz określony w art. 83c ust. 5 nie obowiązującej już ustawy z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (t.j. Dz. U. z 2010 r. nr 176, poz. 1190). Komitet wyborczy wniósł skargę na uchwałę PKW. Zarzucił jej niezgodność z prawdą ze względu na brak dowodów potwierdzających przyjęcie przez komitet wartości niepieniężnych i wystąpił z wnioskiem o jej uchylenie. Sąd Najwyższy uznał skargę za zasadną. Odrzucił możliwość przyjęcia domniemania poniesienia kosztów na prowadzenie kampanii wyborczej przez komitet wyborczy partii politycznej i wyraził pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem PKW jest udowodnienie faktu poniesienia - niedozwolonych przez kodeks wyborczy - wydatków przez członków komitetu, a następnie darowania ich temu komitetowi jako wartości niepieniężnych. W uzasadnieniu tego stanowiska, kontrargumentując względem uchwały PKW, Sąd Najwyższy stwierdził, że nie da się wykluczyć, że koszty podróży nie istniały, tj. w ogóle nie zostały poniesione, gdyż na przykład osoby nieodpłatnie wykonujące czynności wyborcze mogły poruszać się pieszo, na rolkach, na rowerze lub korzystać z biletów miesięcznych itp., co nie wymagało od nich wydatków na paliwo, ani świadczenia na rzecz komitetu wyborczego innych wartości niepieniężnych niż dozwolony społeczny udział w czynnościach wyborczych, który nie poddaje się odmiennej prawnej ani racjonalnej reglamentacji.

Zgodzić się należy z krytyczną glosą Jarosława Sułkowskiego[24] do omawianego orzeczenia, w której autor wskazał, że oczekiwanie Sądu Najwyższego, iż PKW udowodni, jakie niedozwolone świadczenia niepieniężne przyjął komitet wyborczy, jest nierealistyczne, gdy weźmie się pod uwagę ustawowy zakres regulacji dotyczący tego organu. Każde z uprawnień PKW wymienione w art. 144 k.w. może się okazać nieskuteczne, a część z nich jest wręcz nieprzydatna. Zdaniem autora glosy z dużą dozą prawdopodobieństwa za bezużyteczne dla udowodnienia przyjęcia niedozwolonych wartości niepieniężnych można uznać uprawnienie do zlecenia sporządzenia ekspertyzy lub opinii odnoszących się do sprawozdania finansowego. W sprawozdaniu tym komitet wykaże bowiem, że nie uzyskał jakichkolwiek wartości niepieniężnych (wpisując "0" w odpowiednich rubrykach) i na nic zdadzą się ekspertyzy lub opinie, które opierają się przede wszystkim na rachunkowym (liczbowym) zestawieniu danych księgowych. Analogicznie autor glosy ocenienia możliwość udostępnienia PKW, na jej wniosek, wyników postępowań kontrolnych prowadzonych przez organy kontroli, rewizji i inspekcji działających w administracji rządowej i samorządzie terytorialnym. Nie będą one miały wiedzy na ten temat, działalność komitetu wyborczego nie stanie się przedmiotem postępowań kontrolnych, gdyż zasadniczo nie leży ona w gestii organów inspekcji, kontroli i rewizji. Z kolei żądanie od organów administracji publicznej pomocy niezbędnej w badaniu sprawozdania finansowego nie będzie konieczne, skoro sprawozdanie nie będzie zawierało danych wymagających pogłębionych analiz. Z kolei odnośnie do uprawnienia do udzielenia pisemnej odpowiedzi na umotywowane pisemne zastrzeżenia do sprawozdań finansowych komitetów wyborczych trzeba podkreślić, iż nie jest ono wykorzystywane w praktyce. Ponadto nie mogłoby przynieść spodziewanych efektów, gdyż podmioty uprawnione do składania zastrzeżeń nie mają możliwości ustalenia stanu faktycznego i zbierania dowodów, na podstawie których PKW mogłaby uznać, że dany komitet wyborczy uzyskał niedozwolone świadczenia niepieniężne. Zdaniem autora glosy jedynym uprawnieniem komisji, które może służyć dokonaniu ustaleń faktycznych, jest wezwanie komitetu wyborczego do udzielenia wyjaśnień lub usunięcia wad sprawozdania finansowego w razie zaistnienia wątpliwości co do jego prawidłowości. Jego skuteczność jest jednak ograniczona, gdyż ustawa nie przewiduje sankcji za ich niezłożenie ani - tym bardziej - możliwości weryfikacji. Można jedynie przyjąć, że PKW jest uprawniona swobodnie oceniać ich wiarygodność i - tak jak w omawianym przypadku - przyjąć domniemanie, że niemożliwe jest przeprowadzenie kampanii wyborczej w sześciu województwach bez poniesienia jakichkolwiek kosztów, opierając się wyłącznie na pracy społecznej członków partii lub komitetu. Zdaniem Jarosława Sułkowskiego kształt procedury zawarty w k.w. potwierdza, że wolą ustawodawcy jest, aby organem decydującym o przyjęciu niedozwolonych wartości niepieniężnych przez komitet wyborczy był sąd, a nie PKW.

●Możliwość zaciągania przez komitety wyborcze wyborców i komitety wyborcze organizacji kredytów bankowych na cele związane z wyborami nie może być wykorzystywana jako forma finansowania kampanii wyborczej przez poręczycieli spłacających zobowiązania komitetu z ominięciem czy naruszeniem k.w. Z tych względów komitety wyborcze mogą zaciągać kredyty na prowadzenie kampanii wyborczej, ale poręczenia kredytu mogą udzielać wyłącznie obywatele polscy stale zamieszkali na terenie Rzeczypospolitej Polskiej i przy ograniczeniu poręczenia do kwoty nieprzekraczającej 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu poprzedzającym dzień ogłoszenia aktu prawnego o zarządzeniu wyborów. Ograniczenie wysokości poręczenia kredytu dotyczy także osób wchodzących w skład komitetu wyborczego wyborców oraz osób poręczających kredyt bankowy komitetu wyborczego utworzonego przez stowarzyszenie zwykłe, mimo że ponoszą one odpowiedzialność za zobowiązania finansowe komitetu. Poręczenie kredytu jest niezbywalne, co oznacza, że poręczyciel nie może skutecznie wyzbyć się na rzecz osoby trzeciej odpowiedzialności za zobowiązania wynikające z umowy kredytu bankowego[25].

●Jeżeli poręczenie kredytu przez osoby fizyczne może być dokonane do kwoty, którą taka osoba może przekazać na rzez komitetu, rodzi się zasadnicze pytanie, czy możliwe jest poręcznie kredytu przez osoby, które już dokonały maksymalnych wpłat na rzecz komitetu wyborczego. Innymi słowy, jest to pytanie, czy wspomniane sumy się kumulują. Wśród elementów, które powinny być określone w umowie, nie pojawia się nałożenie na bank obowiązku weryfikacji przekroczeń maksymalnego limitu wpłat przez daną osobę na rzecz komitetu. Brak takiego zastrzeżenia jest jednak w pełni uzasadniony z co najmniej dwóch powodów. Po pierwsze, trudno byłoby obciążać bank obowiązkiem sprawdzania, w jakiej wysokości limit przysługuje poszczególnym osobom wspierającym komitet, a więc tego, czy wpłaty dokonuje osoba kandydująca w wyborach, czy też inna osoba. Po drugie, co znacznie istotniejsze, istnieje możliwość jednoczesnego dokonywania wpłat przez jedną osobę z różnych rachunków bankowych czy przy użyciu różnych kart płatniczych. Dlatego też obowiązek dbania o to, by limity nie zostały przekroczone, należy do samego komitetu, a ściślej rzecz biorąc, do jego pełnomocnika finansowego. Nadwyżki środków finansowych, które zastały przekazane ponad obowiązujące limity, komitet wyborczy powinien zwrócić w ciągu 30 dni od daty ich przekazania, a w przypadku niedopełnienia tego obowiązku kwota przekraczająca wspomniany limit przepada na rzecz Skarbu Państwa. Nie sposób w tym miejscu nie wskazać zagrożenia, które niesie ta regulacja. Daje ona możliwość krótkoterminowego kredytowania działalności komitetu, który korzysta z ponadlimitowych wpłat do czasu pozyskania innych środków mogących pokryć wydatki na cele związane z kampanią wyborczą[26].

Naruszenie art. 132 par. 3 i 6 k.w. zagrożone jest sankcją przewidzianą w art. 506 k.w. w postaci grzywny od 1000 do 100 000 zł. Naruszenie art. 132 par. 5 k.w. zgodnie z art. 507 k.w. stanowi występek zagrożony grzywną w wysokości od 1000 do 100 000 zł.

§ 1. Komitet wyborczy partii politycznej oraz koalicyjny komitet wyborczy, mogą nieodpłatnie korzystać w czasie kampanii wyborczej z lokali partii politycznej, jak również z jej sprzętu biurowego.

§ 2. Komitet wyborczy wyborców może nieodpłatnie korzystać w czasie kampanii wyborczej z lokalu osoby wchodzącej w skład komitetu wyborczego, jak również z jej sprzętu biurowego.

§ 3. Komitet wyborczy organizacji może nieodpłatnie korzystać w czasie kampanii wyborczej z lokalu tej organizacji, jak również z jej sprzętu biurowego.

● Zgodnie z tym przepisem komitet wyborczy partii politycznej, jak i koalicyjny komitet wyborczy mogą nieodpłatnie korzystać w czasie kampanii z lokali partii i z jej sprzętu biurowego. Czynności komitetu po zakończeniu kampanii wyborczej, związane z zakończeniem jego działalności, sporządzeniem sprawozdania finansowego itp., są jednak nierozerwalnie związane z prowadzeniem kampanii i w celu ich wykonywania komitety mogą nadal korzystać z lokali partii politycznej i jej sprzętu biurowego. Zakup materiałów niezbędnych do korzystania ze sprzętu biurowego, jak również opłaty za media w okresie korzystania z lokalu i sprzętu biurowego przez komitet wyborczy powinny być finansowane ze środków tego komitetu oraz wliczone do przysługującego mu limitu wydatków. Ponoszenie tych kosztów przez partię polityczną bądź osobę fizyczną stanowiłoby niedopuszczalną ustawowo darowiznę niepieniężną na rzecz komitetu. Komitet wyborczy powinien zawrzeć z partią polityczną umowę użyczenia lokalu lub sprzętu biurowego, która winna wskazywać, że to komitet będzie ponosił koszty zakupu materiałów biurowych oraz regulował opłaty za media w okresie, w którym użytkuje lokal[27].

●Należy przyjąć wąskie rozumienie pojęcia "sprzęt biurowy". Zaliczyć do niego należy wyłącznie sam sprzęt, a nie materiały czy nośniki niezbędne do wykonywania pewnych zadań biurowych. W konsekwencji np. zakup papieru do drukarki czy też nośników CD powinien zostać sfinansowany ze środków komitetu, gdyż w przeciwnym razie doszłoby do naruszenia zakazu przyjmowania wartości niematerialnych przez ten komitet, względnie do obchodzenia limitów wydatków na cele kampanii. Osobnym zagadnieniem są koszty rachunków telefonicznych za korzystanie z aparatów w takim lokalu. Pomimo jednak tego, że jest to niewątpliwie istotne wsparcie komitetu, trzeba uznać, że mieści się ono w ustawowym wyjątku dotyczącym nieodpłatnego korzystania ze wspomnianego sprzętu biurowego[28].

●Komentowany art. 133 par. 1 k.w. może budzić wątpliwości co do tego, czy uprawnienie, o którym w nim mowa, obejmuje tylko nieopłacenie czynszu, czy także nieponoszenie przez komitet wyborczy kosztów oświetlenia, ogrzewania, zużycia wody, gazu, połączeń telefonicznych i internetowych itp. wydatków związanych z eksploatacją urządzeń technicznych i biurowych, w które lokal jest wyposażony. Na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać - szczególnie skupiając się tylko na art. 133 par. 1 k.w. - że komitet wyborczy nie płaci nic. Regulacja ta dotyczy problematyki dysponowania przez partię polityczną posiadanymi nieruchomościami i lokalami. Problematyka ta generalnie została uregulowana w art. 24 ust. 5 u.p.p., zgodnie z którym partia polityczna może udostępniać posiadane nieruchomości i lokale jedynie na biura poselskie, senatorskie oraz biura radnych, i to wyłącznie na podstawie użyczenia. Komentowany artykuł odnosi się do dysponowania nieruchomościami i lokalami w sytuacji szczególnej, jaką jest okres kampanii wyborczej. Zawiera uregulowania szczególne polegające na rozszerzeniu kręgu podmiotów, którym partia może udostępnić nieruchomości i lokale, oraz pominięciu umowy użyczenia. Należy więc uznać, że art. 133 par. 1 k.w. stanowi lex specialis w stosunku do art. 24 ust. 5 u.p.p., a jego treścią objęty jest wyłącznie stan faktyczny korzystania z nieruchomości i lokali partii z pominięciem jego cywilnoprawnej kwalifikacji. Faktyczne korzystanie z lokalu wyraża się m.in. w możliwości używania urządzeń technicznych, w które lokal jest wyposażony. Bez tej możliwości uprawnienie komitetu wyborczego sprowadzałoby się wyłącznie do możliwości przebywania w lokalu, nie zaś do korzystania z niego. Skoro nieodpłatność, o której mowa w art. 133 par. 1 k.w., została odniesiona do samego faktycznego korzystania z lokalu bez nawiązania do umowy użyczenia (która wymaga oddania lokalu do wyłącznego używania biorącego oraz zwalnia biorącego jedynie ze świadczenia pożytku, jaki lokal mógłby przynieść), to nie ma wątpliwości, że komitet wyborczy za korzystanie z lokalu partii nie płaci nic i to bez względu na to, czy lokal został mu udostępniony do współkorzystania z partią (co zapewne będzie regułą), czy do wyłącznego używania, oraz bez względu na kwalifikację tego stanu rzeczy z punktu widzenia prawa cywilnego. Przedstawione argumenty nie wytrzymują jednak krytyki. Zwłaszcza w zestawieniu z możliwym niestety do przyjęcia (w ramach obserwowanej niekiedy skłonności uczestników tej fazy procesu wyborczego do obchodzenia prawa) argumentem, że komitet wyborczy partii lub koalicji mógłby obchodzić przepisy o limitach na finansowanie kampanii wyborczej i zakazie przyjmowania wartości niepieniężnych np. przez bezpłatne drukowanie ulotek i plakatów, odbywanie rozmów telefonicznych. Ryzyko tego rodzaju zachowań jest jeszcze większe, gdy się weźmie pod uwagę treść art. 133 par. 2 i 3 k.w., gdzie praktycznie za darmo można by zrealizować większość przedsięwzięć agitacyjnych. Mając to na względzie, Państwowa Komisja Wyborcza wyraża stanowisko, że uprawnienie do nieodpłatnego korzystania z lokali partii politycznej lub lokali osób wchodzących w skład komitetu wyborczego, względnie z lokali organizacji tworzącej komitet wyborczy polega wyłącznie na niepłaceniu czynszu za używanie lokalu i sprzętu biurowego, nie obejmuje zaś wydatków za światło, wodę, gaz, telefony, papier, internet itp. Za te świadczenia komitet musi zapłacić. Inną kwestią jest, w jaki sposób daje się określić wysokość takich wydatków w sytuacji, gdy stanowią one zwykle część całości, której ciężar w stosunku do operatorów ponosi właściciel lokalu, oraz czy i w jaki sposób PKW przy badaniu sprawozdania finansowego jest w stanie zweryfikować prawdziwość podawanych wartości[29].

§ 1. Środki finansowe komitetu wyborczego są gromadzone wyłącznie na jednym rachunku bankowym. Zawiadomienie, o którym mowa w art. 97, stanowi podstawę do otwarcia rachunku bankowego, dokonania wpisu do Rejestru Gospodarki Narodowej (REGON) oraz nadania numeru identyfikacji podatkowej (NIP) na zasadach określonych w przepisach o ewidencji i identyfikacji podatników i płatników.

§ 2. Suma wpłat od obywatela polskiego na rzecz danego komitetu wyborczego nie może przekraczać 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. Nr 200, poz. 1679, z 2004 r. Nr 240, poz. 2407 oraz z 2005 r. Nr 157, poz. 1314), obowiązującego w dniu poprzedzającym dzień ogłoszenia aktu o zarządzeniu wyborów.

§ 3. Kandydat na posła, kandydat na senatora, kandydat na Prezydenta Rzeczypospolitej oraz kandydat na posła do Parlamentu Europejskiego będący obywatelem polskim może wpłacić na rzecz komitetu wyborczego sumę nieprzekraczającą 45-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w dniu poprzedzającym dzień ogłoszenia aktu o zarządzeniu wyborów.

§ 4. W przypadku gdy suma wpłat od obywatela polskiego na rzecz danego komitetu wyborczego przekroczy kwoty określone odpowiednio w § 2 albo 3, wówczas nadwyżka sumy ponad dopuszczalny limit podlega przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa na zasadach określonych w art. 149.

§ 5. Środki finansowe mogą być wpłacane na rzecz komitetu wyborczego jedynie czekiem rozrachunkowym, przelewem lub kartą płatniczą.

§ 6. Umowa rachunku bankowego zawarta w imieniu komitetu wyborczego musi zawierać zastrzeżenie o wymaganym w kodeksie sposobie dokonywania wpłat na rzecz komitetu wyborczego oraz dopuszczalnym źródle pozyskiwania środków finansowych przez komitet wyborczy, a także o dopuszczalnym terminie dokonywania wpłat.

●Celem art. 134 par. 5 k.w. jest zagwarantowanie jawności czy inaczej - przejrzystości finansowania kampanii wyborczej. Ustawodawca założył w tym przypadku finansowanie bezgotówkowe; na specjalne konto bankowe komitetu wyborczego mogą wpływać wyłącznie środki z kont bankowych. Wynikają z tego dwa istotne dla sprawy wnioski. Po pierwsze, osoba fizyczna nieposiadająca konta nie może wesprzeć kampanii wyborczej wybranego komitetu. Po drugie, banki, aby wywiązać się ze swych obowiązków umownych, nie powinny przyjmować wpłat gotówkowych od osób fizycznych[30].

●Jeszcze przed uchwaleniem k.w. identyczna regulacja ordynacji wyborczej do rad gmin, powiatów i sejmików budziła wśród przedstawicieli niektórych środowisk politycznych zastrzeżenia. Przeciwnicy tych form przekazywania środków na rzecz komitetów wyborczych podnosili, że nakaz ten narusza zasadę równości, zawężając krąg osób mogących zasilić rachunek komitetu tylko do osób posiadających konto osobiste, a w konsekwencji do ograniczenia także prawa do czynnego udziału w życiu publicznym tej części społeczności, która nie posiada rachunków bankowych. Trybunał Konstytucyjny[31], badając kwestie zgodności przepisów ordynacji wyborczej do rad gmin, powiatów i sejmików województw, mówiących o konieczności dokonywania wpłat na rzecz komitetów wyborczych za pomocą bankowych środków płatniczych z konstytucyjną zasadą równości, nie podzielił powyższego stanowiska. Uznał, że nakaz dokonywania wpłat w formie bezgotówkowej może być uznany za pewnego rodzaju ograniczenie, jednak jest to przeszkoda, której usunięcie leży w gestii każdego wyborcy, a istnienie takiego ograniczenia podyktowane jest koniecznością stworzenia wiarygodnych procedur pozwalających weryfikować zarówno podmioty dokonujące wpłat, jak i wysokość przekazywanych sum. Ponadto przekazywanie środków pieniężnych na rzecz komitetów wyborczych czekiem, przelewem, kartą płatniczą jest koniecznym warunkiem funkcjonowania demokratycznego państwa prawa, gwarantuje przejrzystość i legalność finansowania wyborów, a celem tych rozwiązań jest eliminowanie z kampanii wyborczych środków pochodzących z niewiadomych źródeł, zapobieganie zjawiskom korupcyjnym i niejawnemu wpływaniu na życie polityczne w państwie[32].

●Gromadzenie środków finansowych na prowadzenie kampanii wyborczej na rachunku bankowym komitetu wyborczego jest bezwzględnie obowiązkowe. Na przykład w odniesieniu do partii politycznej uczestniczącej w wyborach oznacza to konieczność utworzenia odrębnych rachunków bankowych na finansowanie oddzielnie funduszu wyborczego tej partii i oddzielnie jej komitetu wyborczego, powołanego na potrzeby konkretnych wyborów[33].

●Komitet wyborczy może otworzyć pomocnicze rachunki bankowe dla ułatwienia dokonywania wydatków w strukturach terenowych komitetu, ale mogą być one zasilane wyłącznie przelewami z podstawowego rachunku komitetu wyborczego. Wykluczone jest pozyskiwanie środków bezpośrednio na rachunki pomocnicze. Podstawą do otwarcia rachunku komitetu wyborczego jest uchwała Państwowej Komisji Wyborczej lub postanowienie komisarza wyborczego o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego[34]. Z racji pełnionej funkcji otwarcia rachunku bankowego powinien dokonać pełnomocnik finansowy komitetu, który powinien być również dysponentem środków zgromadzonych na tym rachunku. Właścicielem rachunku może być tylko komitet wyborczy, a nie żaden inny pomiot czy osoba fizyczna. Bank otwierający rachunek może zażądać podania numeru wpisu do rejestru gospodarki narodowej (REGON) oraz numeru identyfikacji podatkowej (NIP) nadanych komitetowi wyborczemu odpowiednio przez właściwy urząd statystyczny i urząd skarbowy. Dokumenty te wystawiane są na podstawie uchwały Państwowej Komisji Wyborczej lub postanowienia komisarza wyborczego o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego. Komitet wyborczy partii politycznej może się posługiwać numerem NIP i REGON partii politycznej, która powołała ten komitet. Umowa rachunku bankowego komitetu wyborczego powinna zawierać następujące zastrzeżenia:

- o wymaganym ustawą sposobie dokonywania wpłat na rzecz komitetu wyborczego (jedynie czekiem rozrachunkowym, przelewem lub kartą płatniczą),

- o dopuszczalnym źródle pozyskiwania środków finansowych (fundusz wyborczy partii - w przypadku komitetów wyborczych partyjnych i koalicyjnych - bądź wpłaty od osób fizycznych - w przypadku komitetów wyborczych organizacji i wyborców),

- o dopuszczalnym maksymalnym terminie dokonywania wpłat, tj. do dnia wyborów.

Umowa rachunku bankowego może zawierać również klauzulę o nieprzyjmowaniu wpłat od osób fizycznych w wysokości przekraczającej dozwolony limit. Pełnomocnik finansowy, który nie wprowadza do umowy rachunku bankowego komitetu zastrzeżeń, naraża się na sankcję karną. Rachunek bankowy komitetu powinien być prowadzony w banku lub oddziale banku (także zagranicznego), znajdujących się na terenie Polski. Komitet wyborczy nie może zatem otworzyć rachunku w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej (SKOK). Rachunek komitetu wyborczego należy zlikwidować po zbilansowaniu przychodów i wydatków komitetu, po rozliczeniu środków wpłaconych z naruszeniem prawa nadwyżka sumy ponad dopuszczalny limit podlega przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa na zasadach określonych w art. 149 k.w.[35].

●Pełnomocnik finansowy komitetu wyborczego, który w związku z wyborami nie dopełnia obowiązku gromadzenia środków finansowych na rachunku bankowym, popełnia wykroczenie określone w art. 505 par. 1 k.w. i zagrożone karą grzywny.

●Limit określony w art. 134 par. 2 k.w. dotyczy wpłat jednego obywatela polskiego na rzecz jednego komitetu wyborczego. Oznacza to możliwość dokonywania przez tego samego obywatela wpłat na rzecz innych komitetów wyborczych do wysokości limitu ustalonego w art. 134 par. 2 k.w. w odniesieniu do każdego komitetu, który obywatel zechce wesprzeć [36].

●Co do wysokości limitu, o którym mowa w art. 134 par. 2, zob. komentarz do art. 132 k.w.

●Wsparcie finansowe komitetu wyborczego jest możliwe tylko przelewem z rachunku bankowego, którego posiadaczem jest donator (darczyńca). Jeżeli rachunek bankowy należy do współmałżonków, każdy z nich może wystawić polecenie przelewu na swoje nazwisko. Inne osoby, w tym krewni i powinowaci, nie mogą pod swoim nazwiskiem dokonać darowizny z rachunku, którego nie są posiadaczem[37].

●Z art. 134 k.w. nie wynika jednoznacznie, czy komitet wyborczy zobowiązany jest do założenia rachunku bankowego, nawet jeśli od początku zakłada, że nie będzie przyjmował żadnych środków finansowych na potrzeby kampanii wyborczej ani też dokonywał jakichkolwiek wydatków. Zdaniem Bogusława Banaszaka wobec niesformułowania przez ustawodawcę wyraźnie obowiązku założenia przez komitet wyborczy rachunku bankowego, dokonania wpisu REGON oraz nadania numeru NIP należy przyjąć, że komitet nie ma prawnego obowiązku podjęcia tych czynności, w sytuacji kiedy nie planuje przyjmowania dochodów ani też dokonywania wydatków[38].

Środki finansowe mogą być wpłacane na rzecz komitetu wyborczego jedynie czekiem rozrachunkowym, przelewem lub kartą płatniczą. Czek rozrachunkowy w myśl art. 6e ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1376 ze zm.) stanowi dyspozycję wystawcy czeku udzieloną trasatowi do obciążenia jego rachunku kwotą, na którą czek został wystawiony, oraz uznania tą kwotą rachunku posiadacza czeku. Karta płatnicza to w rozumieniu art. 2 pkt 15a u.u.p. karta uprawniająca do wypłaty gotówki lub umożliwiająca złożenie zlecenia płatniczego za pośrednictwem akceptanta lub agenta rozliczeniowego, akceptowana przez akceptanta w celu otrzymania przez niego należnych mu środków.

●Z kolei zgodnie z art. 63c prawa bankowego polecenie przelewu stanowi udzieloną bankowi dyspozycję dłużnika obciążenia jego rachunku bankowego określoną kwotą i uznania tą kwotą rachunku wierzyciela. Przelew może być dokonany tylko z rachunku darczyńcy na rachunek funduszu wyborczego. Za przelew nie może być uznana wpłata gotówkowa w kasie banku ani na poczcie.

§ 1. Komitety wyborcze mogą wydatkować na agitację wyborczą wyłącznie kwoty ograniczone limitami ustalonymi w przepisach szczególnych kodeksu.

§ 2. Wydatki komitetu wyborczego, który w danych wyborach zgłosił kandydatów do więcej niż jednego wybieranego organu, przeznaczone na agitację wyborczą, są ograniczone łącznym limitem, powstającym przez zsumowanie limitów ustalonych w przepisach szczególnych kodeksu.

●Limitem wydatków objęte są tylko wydatki komitetu wyborczego, natomiast przychody komitetu nie są limitowane, w związku z czym zgromadzenie na rachunku bankowym komitetu kwoty wyższej od przysługującego limitu wydatków nie stanowi uchybienia[39].

●Ustalenie limitów wydatków na agitację wyborczą służy zapewnieniu równości partii politycznych. Zasada ich równouprawnienia nie zakazuje odmiennego traktowania przez ustawodawcę pewnych kategorii partii, gdy przemawiają za tym wartości konstytucyjne (np. uzyskujących określony odsetek głosów w wyborach), ale przesłanki ich wyodrębnienia muszą być zawczasu znane wszystkim partiom i każda partia należąca do danej kategorii musi być równo traktowana przez władze publiczne. Konstytucja w art. 11 uznając za jeden z najważniejszych elementów zasady demokracji pluralizm polityczny, opowiada się za wolnością konkurowania idei, programów czy interesów w różnych dziedzinach życia. Konkurowanie to jest zaś możliwe tylko w warunkach swobodnej artykulacji tych idei, programów czy interesów. Uzależnienie konkurencji partii lub komitetów wyborczych od posiadanych przez nie środków finansowych ograniczałoby pluralizm polityczny. Dlatego m.in. ustawodawca w k.w. zdecydował się wprowadzić limity wydatków na agitację wyborczą. Limit wpłat na rzecz danej partii lub kandydata od jednego podmiotu oraz limit wydatków kandydata lub komitetu wyborczego w kampanii wyborczej to rozwiązania występujące w państwach demokratycznych, zwłaszcza w krajach Europy Środkowej i Wschodniej, w których system demokratyczny restytuowano po 1989 roku[40].

●Limity wydatków w wyborach do rad określa art. 378 k.w. Zgodnie z nim w wyborach do rady komitety wyborcze mogą wydatkować na agitację wyborczą wyłącznie kwoty ograniczone limitami wydatków określonymi na zasadach, o których mowa w par. 2 i 3. art. 378. Limit wydatków ustala się, mnożąc kwotę, o której mowa w par. 3, przypadającą na jeden mandat radnego, przez liczbę mandatów przypadających na okręg lub okręgi, w których komitet wyborczy zarejestrował kandydatów (par. 2). Kwota przypadająca na jeden mandat radnego wynosi:

1) w wyborach do rady gminy w gminach liczących do 40 tys. mieszkańców - 1000 zł;

2) w wyborach do rady gminy w gminach liczących powyżej 40 tys. mieszkańców oraz w wyborach do rad dzielnic miasta stołecznego Warszawy - 1200 zł;

3) w wyborach do rady powiatu - 2400 zł;

4) w wyborach do rady miasta w miastach na prawach powiatu - 3600 zł;

5) w wyborach do sejmiku województwa - 6000 zł (par. 3)

●Limity wydatków w wyborach wójtów, burmistrzów i prezydentów miast ustala art. 476 par. 4 k.w. Zgodnie z tym przepisem limit wydatków związanych z prowadzeniem kampanii wyborczej kandydata na wójta w gminach liczących do 500 tys. mieszkańców ustala się, mnożąc liczbę mieszkańców danej gminy przez 60 gr, a w gminach liczących powyżej 500 tys. mieszkańców, mnożąc pierwsze 500 tys. mieszkańców przez 60 gr, a nadwyżkę ponad 500 tys. mieszkańców - przez 30 gr. W myśl natomiast art. 476 par. 5 k.w. komisarz wyborczy w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia rozporządzenia o zarządzeniu wyborów podaje do publicznej wiadomości, w formie komunikatu w dzienniku o zasięgu wojewódzkim, liczbę mieszkańców w poszczególnych gminach według stanu na koniec roku poprzedzającego rok, w którym wybory są przeprowadzane.

●Zgodnie z art. 476 par. 2 k.w. pełnomocnik finansowy komitetu wyborczego, którego zarówno kandydat na wójta, jak i lista kandydatów na radnych zostały zarejestrowane, sporządza łączne sprawozdanie finansowe o źródłach pozyskanych funduszy oraz poniesionych wydatkach na cele wyborcze. Szczegółowo zagadnienie to określa rozporządzenie ministra finansów z 19 lutego 2014 r. w sprawie łącznego sprawozdania finansowego komitetu wyborczego, który zarejestrował kandydata na wójta, burmistrza albo prezydenta miasta (Dz.U. z 2014 r. poz. 280). Do sprawozdania [wzór 1a i 1b] łącznego należy dołączyć następujące dokumenty:

1) opinię biegłego rewidenta wraz z raportem, jeżeli sprawozdanie jest przedkładane Państwowej Komisji Wyborczej, chyba że pełnomocnik finansowy, w terminie 30 dni od dnia wyborów, zawiadomił właściwy organ wyborczy, że komitet wyborczy nie miał przychodów, nie poniósł wydatków ani nie ma zobowiązań finansowych zgodnie z art. 142 par. 3 k.w.;

2) rejestry, o których mowa w art. 140 par. 1 k.w.:

- rejestr kredytów zaciągniętych przez komitet wyborczy;

- rejestr wpłat od osób fizycznych na rzecz komitetu wyborczego kwot o wartości przekraczającej łącznie od jednej osoby fizycznej kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę;

3) dokumenty umożliwiające weryfikację informacji podanych w sprawozdaniu:

- umowy, faktury, rachunki, dokumenty bankowe i inne dokumenty dotyczące kosztów lub wydatków wraz ze spisem;

- pogrupowane odrębnie dla każdego zdarzenia gospodarczego, ułożone w porządku chronologicznym;

- dokumenty bankowe każdego wpływu na rachunek komitetu wyborczego;

- pokwitowania odbioru gotówki wypłaconej przez komitet wyborczy osobom fizycznym (dowody KW) i pokwitowania;

- zwrotu zaliczki pobranej z kasy komitetu wyborczego (dowody KP);

- protokoły komisyjnej wyceny usług świadczonych nieodpłatnie na rzecz komitetu wyborczego, z wyjątkiem świadczeń:

- polegających na nieodpłatnym rozpowszechnianiu plakatów i ulotek wyborczych przez osoby fizyczne oraz świadczeń;

- określonych w art. 133 k.w. w przypadku przyjęcia nieodpłatnego świadczenia usług;

- pokwitowania odbioru materiałów wyborczych (np. plakatów, ulotek) przez komitet wyborczy;

- umowa rachunku bankowego;

- umowy kredytu (w przypadku uzyskania kredytu);

- umowy poręczenia (w przypadku zawarcia umowy poręczenia);

- wykazy zawierające informacje określone we wzorze sprawozdania finansowego,

- w części II informacje szczegółowe, pkt 2-7 (w przypadku wystąpienia więcej niż dwóch pozycji w danym punkcie);

- inne dokumenty umożliwiające weryfikację informacji podanych w sprawozdaniu.

●Informację o liczbie mieszkańców w poszczególnych gminach ustala komisarz wyborczy według stanu na koniec roku poprzedzającego rok, w którym wybory są przeprowadzane, i podaje do publicznej wiadomości w formie komunikatu przez wywieszenie w swojej siedzibie oraz w Biuletynie Informacji Publicznej, w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia rozporządzenia o zarządzeniu wyborów. Dla komitetu wyborczego zgłaszającego kandydatów na wójtów, a więc w również kandydatów na radnych, obliczone w powyższy sposób limity sumowane są w jeden łączny limit wydatków, który dotyczy całości wydatków komitetu wyborczego. Komitet wyborczy w ramach posiadanego zsumowanego limitu wydatków może wydatkować środki na kampanię wyborczą w danej jednostce samorządu terytorialnego i w danym okręgu niezależnie od kwot przypadających na jeden mandat oraz limitów wydatków na kampanię wójtów (burmistrzów, prezydentów miast)[41].

●Komitet wyborczy może wydatkować środki finansowe jedynie na cele związane z wyborami. Do wydatków komitetu wyborczego nie mogą być zaliczone środki przekazane na cele charytatywne oraz inne cele społecznie użyteczne, nawet jeśli były ponoszone w okresie kampanii wyborczej w ramach promocji komitetu lub poszczególnych kandydatów. Tego typu wydatki stanowią naruszenie przepisów ustawy[42].

●Wydatkowanie środków jest dozwolone w tym samym początkowym terminie, co ich pozyskiwanie, tj. od dnia wydania przez właściwy organ wyborczy postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego. W praktyce wydatkowanie środków jest możliwie jednak dopiero od dnia wpłynięcia na rachunek bankowy komitetu pierwszej wpłaty[43].

●Zabronione jest wydatkowanie środków przez komitet wyborczy po dniu złożenia sprawozdania finansowego o przychodach, wydatkach i zobowiązaniach finansowych komitetu[44].

●Procederem, który występuje w praktyce kolejnych wyborów w Polsce i na świecie, jest tzw. prekampania wyborcza. Pojawia się on tam, gdzie przewidziane są limity wydatków, i służy obchodzeniu tych ograniczeń. Istotą tego zjawiska jest prowadzenie - w mniej lub bardziej zawoalowany sposób - agitacji na rzecz określonych osób i ugrupowań w okresie poprzedzającym rozpoczęcie kampanii wyborczej, a więc przed ogłoszeniem aktu właściwego organu o zarządzeniu wyborów. Do prekampanii wyborczej można zaliczyć zarówno działania prowadzone przez partie polityczne, jak i podejmowane przez inne podmioty. W pierwszym wypadku problemem staje się zdefiniowanie, w którym miejscu przebiega granica między legalną działalnością informacyjną i promocyjną partii a niedozwoloną agitacją przed rozpoczęciem kampanii. Polskie partie polityczne regularnie prowadzą przed okresem kampanii wyborczej działalność, którą definiują jako informacyjną, w rzeczywistości będącą jednak przedwyborczą agitacją. W drugim wypadku - agitacji prowadzonej przez inne podmioty - problemem jest udowodnienie, że celem działań jest promocja kandydata czy ugrupowania startującego w wyborach, ewentualnie - działanie na niekorzyść oponenta (kampania negatywna).

●Problem prekampanii został w ostatnim czasie wnikliwie opisany także przez Państwową Komisję Wyborczą, wskazującą m.in., że przepisy zawierają istotne luki, które nie pozwalają na sankcjonowanie tego rodzaju zachowań. Prekampania może być prowadzona na wiele sposobów. PKW wymienia tutaj takie formy, jak formuła działalności informacyjnej, społecznej i rozrywkowej. Mimo to organom wyborczym brakuje środków oddziaływania, które wykraczałyby poza formułę oświadczeń i apeli skierowanych do podmiotów prowadzących prekampanię. Oznacza to jednocześnie, że mogą istnieć określone wydatki pozostające poza kontrolą organu wyborczego. K.w. nie daje jednak formalnych przesłanek do uznania, że komitet wyborczy, który jest beneficjentem takich działań przed formalnym powstaniem, naruszył zasady prowadzenia i finansowania kampanii wyborczej[45]. Podstawy odrzucenia sprawozdania definiują jedynie art. 144 par. 1 i 2 k.w. Przepisy te nie regulują w żaden sposób działań związanych z prekampanią wyborczą[46].

Wydatki komitetu wyborczego na agitację wyborczą prowadzoną w formach i na zasadach właściwych dla reklamy, w tym w prasie w rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe, nie mogą przekraczać 80 proc. limitu, o którym mowa w art. 135.

●Pojęcia "reklama" nie zostało w prawie prasowym zdefiniowane, przez co należy rozumieć, że nadano mu znaczenie potoczne. Za reklamę należałoby uznać wypowiedź połączoną lub nie z dźwiękiem bądź obrazem, której celem jest wpływanie na decyzje odbiorcy i perswadowanie mu pewnych zachowań, takich jak: nabycie towaru lub usługi, wykonanie określonych czynności lub zaniechanie takich czynności[47].

●Za podstawę obliczenia limitu wydatków na reklamę przyjmuje się kwotę potencjalnego limitu wydatków przysługującego komitetowi, a nie wydatki faktycznie poniesione przez ten komitet wyborczy[48].

●Przekroczenie limitu wydatków, o którym mowa w art. 136 k.w., stanowi uchybienie, które jednak zgodnie z art. 144 k.w. nie jest przesłanką do odrzucenia sprawozdania finansowego komitetu wyborczego[49].

●Ograniczenie zawarte w komentowanym artykule dotyczy ogólnej sumy limitu [50] dla danego komitetu, a nie wydatków poniesionych przez sam komitet. Teoretycznie więc mogłoby się tak zdarzyć, że wszystkie wydatki komitetu poniesione zostaną na cele reklamowe, jednak w takiej sytuacji nie mogą one przekroczyć 4/5 limitu. Ograniczenie to ma skłonić partie polityczne i inne komitety wyborcze w toku kampanii do działań innych niż reklama, choćby do bezpośrednich spotkań z wyborcami czy też przygotowania programu wyborczego. Zdaniem Piotra Uziębły dziwi to, że mimo ograniczenia sposobów reklam wyborczych nie obniżono limitu środków na nie przeznaczanych, pozostawiając go na tym samym poziomie, co w dotychczasowej ordynacji wyborczej[51].

§ 1. W przypadku uzyskania nadwyżki pozyskanych środków na cele kampanii wyborczej nad poniesionymi wydatkami komitet wyborczy partii politycznej przekazuje ją na fundusz wyborczy tej partii.

§ 2. W przypadku uzyskania nadwyżki pozyskanych środków na cele kampanii wyborczej nad poniesionymi wydatkami koalicyjny komitet wyborczy przekazuje ją na fundusze wyborcze partii wchodzących w skład koalicji wyborczej w proporcji ustalonej w umowie koalicyjnej, a w razie braku stosownych postanowień w umowie - na rzecz organizacji pożytku publicznego. O przekazaniu nadwyżki pełnomocnik finansowy informuje właściwy organ wyborczy w terminie 7 dni od dnia jej przekazania.

§ 3. W przypadku uzyskania nadwyżki pozyskanych środków na cele kampanii wyborczej nad poniesionymi wydatkami przez komitety wyborcze, o których mowa w art. 88-90, komitety te przekazują ją na rzecz organizacji pożytku publicznego. O przekazaniu nadwyżki pełnomocnik finansowy informuje właściwy organ wyborczy.

§ 4. Wysokość nadwyżki ustala się po wydaniu przez właściwy organ wyborczy ostatecznego postanowienia o przyjęciu bądź odrzuceniu sprawozdania finansowego, z uwzględnieniem zobowiązań majątkowych, o których mowa w art. 130 § 2.

§ 5. Przekazanie nadwyżki następuje w terminie 14 dni od dnia:

1) doręczenia postanowienia o przyjęciu sprawozdania finansowego albo

2) bezskutecznego upływu terminu do wniesienia skargi lub odwołania, o których mowa w art. 145, albo

3) uprawomocnienia się orzeczenia wydanego przez sąd - w przypadku złożenia skargi lub odwołania, o których mowa w art. 145, albo

4) uprawomocnienia się wydanego przez sąd orzeczenia w sprawie przepadku na rzecz Skarbu Państwa korzyści majątkowych przyjętych przez komitet wyborczy z naruszeniem przepisów kodeksu - w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 5.

●W art. 138 k.w. uregulowana została kwestia postępowania w sytuacji, gdy po wyborach i rozliczeniu kampanii okaże się, że powstała nadwyżka pozyskanych środków nad poniesionymi wydatkami z uwzględnieniem zobowiązań komitetu wyborczego, które do dnia złożenia sprawozdania finansowego nie zostały uregulowane z jego środków. O tym jednak, czy faktycznie występuje nadwyżka (ewentualnie w jakiej wysokości), decydują ostateczne ustalenia organów właściwych w przedmiocie sporządzonego przez komitet wyborczy sprawozdania finansowego, a w szczególności ustalenia dotyczące korzyści majątkowych przyjętych przez komitet wyborczy z naruszeniem k.w. Ustalona wysokość tych korzyści majątkowych, pomniejszona o ewentualnie dokonane dobrowolnie wpłaty na konto właściwego urzędu skarbowego, jest bowiem zobowiązaniem majątkowym komitetu wyborczego wobec Skarbu Państwa i w związku tym musi być brana pod uwagę przy obliczeniach nadwyżki pozyskanych środków nad wydatkami łącznie z innymi zobowiązaniami majątkowymi komitetu[52].

●Nadwyżka powstała w komitecie wyborczym partii politycznej jest przekazywana na fundusz wyborczy tej partii.

●Po zbilansowaniu przychodów i wydatków, rozliczeniu środków wpłaconych z naruszeniem prawa oraz przekazaniu ewentualnej nadwyżki finansowej na fundusz wyborczy tej partii lub na rzecz organizacji pożytku publicznego (art. 138 par. 2-5 k.w.) należy zlikwidować rachunek komitetu wyborczego, a ewentualne nadwyżki pozyskanych środków na cele kampanii wyborczej nad poniesionymi wydatkami komitet wyborczy partii politycznej powinien przekazać na fundusz wyborczy tej partii. Termin likwidacji rachunku powinien być co do zasady zbieżny z datą sporządzenia sprawozdania wyborczego[53].

●Komitet wyborczy wyborców przekazuje nadwyżkę pozyskanych środków na rzecz organizacji pożytku publicznego.

●Koalicyjny komitet wyborczy przekazuje nadwyżkę na fundusze wyborcze partii politycznych wchodzących w skład koalicji wyborczej w proporcji ustalonej w umowie koalicyjnej, a jeżeli umowa tej kwestii nie uregulowała - nadwyżka jest przekazywana na rzecz organizacji pożytku publicznego.

●Komitet wyborczy organizacji oraz komitet wyborczy wyborców zobowiązany jest przekazać nadwyżkę organizacji pożytku publicznego. Nie może jej zatem przekazać innemu podmiotowi niż organizacja pożytku publicznego.

●O przekazaniu nadwyżki pełnomocnik finansowy zobowiązany jest zawiadomić Państwową Komisję Wyborczą. Do zawiadomienia należy dołączyć dowód przelewu środków finansowych z rachunku komitetu wyborczego[54].

●Organizacją pożytku publicznego jest organizacja pozarządowa. Może nią być także:

- osoba prawna i jednostka organizacyjna działające na podstawie przepisów o stosunku państwa do Kościoła katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego;

- spółki akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz kluby sportowe będące spółkami działającymi na podstawie ustawy z 25 czerwca 2010 r. o sporcie[55], które nie działają w celu osiągnięcia zysku oraz przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych oraz nie przeznaczają zysku do podziału między swoich udziałowców, akcjonariuszy i pracowników.

Organizacje pożytku publicznego, tak jak inne osoby prawne oraz ułomne osoby prawne (jednostki nieposiadające osobowości prawnej, którym na podstawie przepisów prawa przysługuje podmiotowość prawna), działają wyłącznie w ramach określonych swoim statutem (bądź innym aktem wewnętrznym). Statut wyznacza zadania, strukturę organizacyjną oraz sposób działania organizacji[56].

●Wybór organizacji, na rzecz której przekazana zostanie nadwyżka, pozostawia się komitetowi z tym ograniczeniem, że musi ona spełniać warunki określone w ustawie o działalności pożytku publicznego. Dodać trzeba, że ustawowe wskazanie organizacji pożytku publicznego jako potencjalnego beneficjenta nadwyżki komitetu wyborczego stanowi istotną zmianę w stosunku do wcześniejszego stanu prawnego, w którym nadwyżka przekazywana była organizacji charytatywnej. Powodowało to jednak istotne problemy praktyczne z uwagi na brak jakiejkolwiek regulacji prawnej pozwalającej na ocenę tego charakteru organizacji[57]. W ocenie P. Uziębły rozwiązania zawartego w k.w. nie można jednak uznać za idealne, gdyż krąg organizacji pożytku publicznego jest znacząco szerszy niż krąg organizacji charytatywnych. To może w praktyce umożliwiać przekazywanie środków finansowych na rzecz podmiotów, których działalność jest ściśle związana ze środowiskiem politycznym reprezentowanym przez dany komitet. Mimo to zdaniem P. Uziębły rozwiązanie takie ujednolica regulację dotyczącą komitetów wyborczych wyborców z zasadami obowiązującymi komitety wyborcze partii politycznych, które mogą w dalszym ciągu dysponować niewykorzystanymi środkami[58].

●W art. 138 k.w. szczegółowo uregulowany został tryb przekazania nadwyżki finansowej. Podstawową zasadą jest niedopuszczalność jej przekazania przed uzyskaniem ostatecznego postanowienia o przyjęciu, względnie odrzuceniu sprawozdania finansowego komitetu. Jest to oczywiste, gdyż postanowienie to pozwala na określenie rzeczywistej wysokości takiej nadwyżki[59].

●Naruszenie art. 138 k.w. powoduje odpowiedzialność karną na podstawie art. 508 k.w. Zgodnie z tym przepisem pełnomocnik finansowy komitetu wyborczego, który w związku z wyborami nie dopełnia w terminie obowiązku przekazania przez komitet wyborczy na rzecz organizacji pożytku publicznego osiągniętej przez komitet wyborczy nadwyżki pozyskanych środków finansowych nad poniesionymi wydatkami - podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch. Tej samej karze podlega, kto nie dopuszcza do wykonania lub utrudnia dopełnienie obowiązku przekazania przez komitet wyborczy na rzecz organizacji pożytku publicznego nadwyżki pozyskanych środków finansowych nad poniesionymi wydatkami.

Sankcje te mają skłonić komitety wyborcze do wywiązania się z jednoznacznej dyspozycji k.w. Chodzi o przeciwdziałanie sytuacji, w której środki gromadzone na rzecz kampanii wyborczej i z taką motywacją wpłacane na konta komitetów wyborczych są wykorzystywane na inne cele, co pozostawałoby w sprzeczności z zasadą uczciwych wyborów, a także ograniczało jawność finansowania partii politycznych[60].

Wszelkie wezwania i informacje pisemne dostarczane przez komitet wyborczy wyborców oraz komitet wyborczy organizacji, mające na celu pozyskanie środków na wybory, muszą zawierać informację o treści przepisów art. 132 par. 3-5, art. 134 par. 3, art. 149 par. 1 i art. 506.

●W art. 139 k.w. chodzi o informacje o tym, że:

- środki finansowe komitetu wyborczego organizacji i komitetu wyborczego wyborców - mogą pochodzić wyłącznie z wpłat obywateli polskich mających miejsce stałego zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej oraz kredytów bankowych zaciąganych wyłącznie na cele związane z wyborami (art. 132 par. 3 i 5 k.w., par. 4 nie dotyczy wyborów samorządowych);

- komitetom wyborczym nie wolno przyjmować wartości niepieniężnych, z wyjątkiem nieodpłatnego rozpowszechniania plakatów i ulotek wyborczych przez osoby fizyczne;

- korzyści majątkowe przyjęte przez komitet wyborczy z naruszeniem przepisów k.w. podlegają przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa; jeżeli korzyść majątkowa została zużyta lub utracona, przepadkowi podlega jej równowartość;

- pozyskiwanie i wydatkowanie środków niezgodnie z k.w. podlega karze grzywny od 1000 do 100 000 zł.

●Wymóg ten został przejęty do k.w. z dotychczas obowiązujących regulacji wyborczych. Ma on zapewnić przejrzystość nie tylko pozyskiwania środków, lecz także ich udzielania. Podmiot przeznaczający środki finansowe dla komitetu wyborczego musi uzyskać możliwie pełną informację nie tylko o tym, komu i w jakim celu środki przekazuje, lecz także jakie są ramy prawne dla tego przekazania, granice środków, które można przekazać itp. Zaoszczędza to z kolei komitetowi wyborczemu ewentualnych kłopotów związanych z wpłatami dokonanymi niezgodnie z prawem (np. zwrot wpłaty od podmiotu nieuprawnionego, w niedozwolonej wysokości itp.). Ustawodawca przewiduje ponadto konieczność poinformowania potencjalnych darczyńców i członków komitetu wyborczego o sankcjach przewidzianych w art. 506 k.w.[61].

§ 1. Komitet jest obowiązany prowadzić rejestry:

1) zaciągniętych kredytów, zawierający nazwę banku udzielającego kredytu i wszystkie istotne warunki jego uzyskania, w szczególności: datę udzielenia kredytu, jego wysokość, oprocentowanie i inne koszty uzyskania, zobowiązania poręczycieli oraz ustalony termin spłaty;

2) wpłat o wartości przekraczającej łącznie od jednej osoby fizycznej kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w dniu poprzedzającym dzień ogłoszenia postanowienia o zarządzeniu wyborów, ze wskazaniem imienia, nazwiska oraz miejscowości zamieszkania takiej osoby.

§ 2. Rejestry, o których mowa w § 1, komitet jest obowiązany umieszczać na swojej stronie internetowej i uaktualniać w taki sposób, aby informacje o kredytach i wpłatach ujawniane były w terminie 7 dni od dnia udzielenia kredytu lub dokonania wpłaty.

§ 3. Rejestry, o których mowa w § 1, powinny być umieszczone na stronie internetowej komitetu co najmniej do dnia:

1) podania sprawozdania finansowego przez Państwową Komisję Wyborczą do publicznej wiadomości albo

2) przedłożenia sprawozdania finansowego komisarzowi wyborczemu.

§ 4. Minister właściwy do spraw finansów publicznych, po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej, określi, w drodze rozporządzenia wzory rejestrów, o których mowa w § 1, sposób ich prowadzenia, a także sposób ich przekazania organom wyborczym, w szczególności:

1) zakres danych zawartych w rejestrach,

2) metody aktualizacji rejestrów,

3) sposób prezentacji informacji zawartych w rejestrach na stronie internetowej komitetu

- mając na względzie przejrzystość i czytelność danych zawartych w rejestrach

§ 5. Obowiązek o którym mowa w § 1, nie dotyczy komitetów wyborczych, które zgłaszają kandydata lub kandydatów wyłącznie do rady gminy lub rady powiatu.

●Szczegółowe zasady prowadzenia rejestrów określa rozporządzenie ministra finansów z 12 września 2011 r. [wzory 2 i 3] Rejestry kredytów i rejestry wpłat są prowadzone w systemie teleinformatycznym umożliwiającym niezwłoczny odczyt, przeszukiwanie oraz wydruk całości lub części danych zapisanych w rejestrach. Składa się on z dokonywanych na bieżąco wpisów sporządzanych oddzielnie, odpowiednio dla każdego rejestrowanego kredytu i każdej rejestrowanej wpłaty. Sprostowanie błędnego wpisu w rejestrach następuje przez zamieszczenie nowego wpisu o prawidłowej treści, z adnotacją w kolumnie "Dodatkowe informacje": "wpis korygujący". Przy wpisie korygowanym należy dodać w kolumnie "Dodatkowe informacje" adnotację: "wpis nieaktualny". W kolumnie "Dodatkowe informacje" rejestru kredytów umieszcza się informacje o zmianie kwoty kredytu, oprocentowania kredytu, innych kosztów udzielenia kredytu, terminu spłaty kredytu, imion i nazwisk poręczycieli, kwot poręczenia poszczególnych poręczycieli, a w kolumnie "Dodatkowe informacje" rejestru wpłat umieszcza się informacje o zwrocie wpłaty [62].

●Rejestr kredytów i rejestr wpłat umieszcza się na stronie internetowej komitetu wyborczego w taki sposób, by dostęp był realizowany za pomocą bezpośredniego odnośnika z głównej strony internetowej komitetu wyborczego, umieszczonego w menu głównym lub w prawym górnym rogu głównej strony internetowej komitetu wyborczego. Odnośniki są oznaczane odpowiednio "Rejestr kredytów" lub "Rejestr wpłat". Powinny być one prezentowane w formie odrębnych plików w formacie PDF (ang. Portable Document Format) generowanych w sposób umożliwiający niezwłoczny odczyt, przeszukiwanie oraz wydruk całości lub części danych zapisanych w rejestrach. Pliki te są oznaczane na stronie internetowej komitetu wyborczego odpowiednio "Rejestr kredytów" lub "Rejestr wpłat". Rejestry muszą być prezentowane na stronie internetowej komitetu w sposób ciągły. W przypadku braku wpisów w rejestrze kredytów albo rejestrze wpłat na stronie internetowej komitetu po wybraniu odnośnika powinna ukazywać się odpowiednio informacja "Brak wpisów w rejestrze kredytów" lub "Brak wpisów w rejestrze wpłat"[63].

●Dane z rejestru kredytów i rejestru wpłat komitet wyborczy przekazuje właściwemu organowi wyborczemu w formie pliku PDF zapisanego na płycie CD lub DVD w standardzie ISO 9660. W przypadku braku wpisów w rejestrach do chwili przedłożenia sprawozdania finansowego właściwemu organowi wyborczemu zgodnie z art. 142 par. 1 k.w. w pierwszym wierszu w kolumnie "Dodatkowe informacje" należy umieścić informację "Brak wpisów w rejestrze". Na etykiecie zewnętrznej informatycznego nośnika danych należy umieścić opis zawierający:

- pełną nazwę komitetu wyborczego,

- nazwy plików i liczbę zawartych w każdym z nich rekordów,

- imię i nazwisko oraz podpis pełnomocnika finansowego komitetu[64].

●Jeśli chodzi o zakres informacji ujawnianych w rejestrze kredytów, to jest on jednoznaczny. Chodzi tu bowiem o wszelkie kredyty, które zostają zaciągnięte przez komitet, bez względu na ich wysokość. Ujawnienie istotnych warunków ich udzielenia ma odpowiedzieć na pytanie, czy nie doszło do niedozwolonego przysporzenia po stronie komitetu. Nieco inaczej sytuacja przedstawia się w przypadku rejestru wpłat od osób fizycznych. W tym przypadku obowiązek ujawnienia takiej wpłaty w rejestrze powstaje z chwilą, gdy jedna osoba dokona łącznej wpłaty, która przekroczy wartość minimalnego wynagrodzenia. Wobec tego, gdy taka osoba dokonała większej liczby wpłat, jej ujawnienie następuje nie z chwilą pierwszej z nich, a dopiero gdy wpłaty wcześniejsze w sumie z wpłatą ostatnią przekroczą ustawową wartość. Aby zapewnić jawność finansowania kampanii wyborczej, rejestry mają być publikowane na stronie internetowej komitetu wyborczego, co oznacza obowiązek prowadzenia takiej strony przez komitet. Podstawową zasadą dotyczącą sposobu prowadzenia internetowej wersji rejestru jest konieczność umieszczania w niej wymaganych danych w ciągu 7 dni od zaistnienia zdarzenia zobowiązującego do dokonania wpisu. Chodzi o udzielenie komitetowi kredytu lub dokonanie wpłaty. Ustawodawca zdecydował również o minimalnym okresie, w którym dane rejestrowe powinny być dostępne w internecie. Jest nim dzień podania przez Państwową Komisję Wyborczą do wiadomości publicznej sprawozdania finansowego komitetu. Nie ma żadnych przeszkód, aby i po tym terminie powyższe informacje w dalszym ciągu figurowały na stronie internetowej komitetu wyborczego[65].

●Zdaniem P. Uziębły w związku z rejestrami istotny problem powstaje w przypadku komitetów wyborczych partii politycznych oraz komitetów koalicyjnych. Wynika to z tego, że komitety te ani nie mogą pozyskiwać bezpośrednio wpłat od osób fizycznych, ani też nie mogą samodzielnie być podmiotem zaciągającym kredyty. W każdym z tych przypadków wszelkie pozyskiwanie środków finansowych musi odbywać się za pośrednictwem funduszu wyborczego partii politycznej, względnie partii politycznych tworzących komitet. Uznanie, że takie rejestry prowadzone przez komitet powinny obejmować nie tylko wpłaty na rzecz komitetu, lecz także na rzecz funduszy wyborczych partii, zdaniem P. Uziębło jest wątpliwe. Zwłaszcza że k.w. wyraźnie podkreśla, że w zakresie nieuregulowanym w nim do komitetów partii politycznych stosuje się postanowienia u.p.p. Regulacja ta z kolei nie wskazuje, czy wpłaty dokonywane na ich fundusze wyborcze lub inne zasilanie tych funduszy mają być traktowane w sposób tożsamy z dochodami samego komitetu wyborczego. W ocenie P. Uziębło interpretacja ta może prowadzić do zaskakującego wniosku, że w odniesieniu do wyborów tylko komitety wyborcze wyborców, jako jedyne mogące pozyskiwać środki od osób fizycznych czy też zaciągać kredyty bankowe, zobowiązane są do posiadania takich rejestrów. To zaś można uznać za formę ich dyskryminacji. Z u.p.p. nie wynika obowiązek prowadzenia przez partie jakichkolwiek stałych rejestrów wpłat czy też zaciąganych kredytów[66].

●Artykuł 140 par. 3 k.w. nakłada na komitet wyborczy obowiązek prowadzenia strony internetowej, której adres i wszelkie jej elementy powinny wyraźnie wskazywać, że jest to strona tego właśnie komitetu. Komitet jest zobligowany do umieszczania na niej rejestrów zaciągniętych przez komitet kredytów i wpłat przekraczających kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Brak jest jednak w k.w. sankcji za niewypełnienie tego obowiązku[67].

●Przepisy k.w. nie regulują szczegółowo kwestii związanych z adresami stron internetowych komitetów. Zdaniem Państwowej Komisji Wyborczej ze względu na to, że wyłączność na prowadzenie kampanii wyborczej mają komitety wyborcze (art. 84 par. 1 k.w.), strona ta ma być utworzona i prowadzona przez komitet wyborczy, a jej adres i wszelkie jej elementy powinny wyraźnie wskazywać, że jest to strona tego właśnie komitetu. Komitet wyborczy na czas kampanii wyborczej może wykorzystać na stronę internetową istniejącą już domenę (w tym także domenę należącą do partii politycznej, która utworzyła komitet wyborczy). Strona komitetu wyborczego musi jednak być oddzielona od głównej strony podmiotu prowadzącego domenę (w postaci np. odrębnego linku) i musi zawierać wyraźne oznaczenie wskazujące na to, że treści na niej umieszczone pochodzą od komitetu wyborczego. Oznaczenie to nie może obejmować głównej strony podmiotu prowadzącego domenę, jeżeli znajdują się na niej treści niepochodzące od komitetu wyborczego. Ponadto należy z dysponentem domeny zawrzeć stosowną umowę najmu, dzierżawy czy umowę odpłatnego korzystania przez określony czas z danej domeny. W świetle przepisów k.w. niedopuszczalne jest nieodpłatne użyczenie komitetowi wyborczemu domeny przez jej właściciela (w tym także przez podmiot, który utworzył komitet wyborczy). Komitet wyborczy obowiązany jest do pokrycia kosztów prowadzenia swojej strony internetowej, nie może jednak pokrywać kosztów prowadzenia głównej strony podmiotu prowadzącego domenę, na której umieszczone są treści niepochodzące od komitetu. Koszty związane z prowadzeniem strony internetowej komitetu zalicza się do wydatków komitetu i wykazuje w sprawozdaniu finansowym[68].

§ 1. Do finansowania komitetów wyborczych partii politycznych w sprawach nieuregulowanych w kodeksie stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych.

§ 2. Od dnia przyjęcia przez właściwy organ wyborczy zawiadomienia, o którym mowa odpowiednio w art. 86 § 2 albo art. 87 § 5, do dnia wyborów partia polityczna, która samodzielnie utworzyła komitet wyborczy lub wchodzi w skład koalicji wyborczej, nie może prowadzić i finansować agitacji wyborczej na rzecz upowszechniania celów programowych partii politycznej.

●Do finansowania komitetów wyborczych partii politycznych w sprawach nieuregulowanych w k.w. stosuje się przepisy rozdziału 4 u.p.p. - "Finanse i finansowanie partii politycznych", dotyczące m.in. źródeł finansowania partii politycznych oraz tworzenia i funkcjonowania funduszu wyborczego partii[69] oraz rozdział 6a zawierający przepisy karne tej ustawy[70].

●Artykuł 86 par. 2 k.w. dotyczy zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej, a art. 87 par. 5 k.w. zawiadomienia o utworzeniu koalicyjnego komitetu wyborczego.

●W art. 141 par. 2 k.w. chodzi o uniknięcie sytuacji, w której równoległe prowadzenie agitacji na rzecz celów programowych partii z kampanią wyborczą może utrudniać rozliczenie tej ostatniej, m.in. w zakresie dysponowania środkami finansowymi i przestrzegania dostępnych limitów[71].

§ 1. Pełnomocnik finansowy, w terminie 3 miesięcy od dnia wyborów, przedkłada organowi wyborczemu, któremu komitet wyborczy złożył zawiadomienie o utworzeniu komitetu, sprawozdanie o przychodach, wydatkach i zobowiązaniach finansowych komitetu, w tym o uzyskanych kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania, zwane dalej "sprawozdaniem finansowym".

§ 2. Jeżeli sprawozdanie finansowe przedkładane jest Państwowej Komisji Wyborczej do sprawozdania dołącza się opinię biegłego rewidenta wraz z raportem.

§ 3. Opinii biegłego rewidenta i raportu nie sporządza się, jeżeli pełnomocnik finansowy, w terminie 30 dni od dnia wyborów, zawiadomi właściwy organ wyborczy, że komitet wyborczy nie miał przychodów, nie poniósł wydatków ani nie ma zobowiązań finansowych.

§ 4. Biegłego rewidenta, o którym mowa w § 2, wybiera Państwowa Komisja Wyborcza spośród kandydatów zgłoszonych przez Krajową Radę Biegłych Rewidentów w liczbie uzgodnionej z Państwową Komisją Wyborczą.

§ 5. Komisarz wyborczy, badając sprawozdanie finansowe, może zlecać sporządzenie przez biegłego rewidenta ekspertyz lub opinii i raportów.

§ 6. Koszty sporządzenia opinii i raportu, o których mowa w § 2 i 5, pokrywane są z budżetu państwa w części Budżet, finanse publiczne i instytucje finansowe.

§ 7. Minister właściwy do spraw finansów publicznych, po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej, określi, w drodze rozporządzenia, wzór sprawozdania finansowego oraz szczegółowy zakres zawartych w nim informacji, a także wykaz rodzajów dokumentów, jakie należy załączyć do sprawozdania, tak aby umożliwiały weryfikację podanych w sprawozdaniu informacji.

●Istotnym elementem systemu, który ma zapewniać przejrzystość finansowania kampanii wyborczych, są uregulowania nakładające na komitety wyborcze obowiązki sprawozdawcze. Bez nich w praktyce niemożliwa stałaby się weryfikacja rzeczywistych wydatków ponoszonych przez podmioty biorące udział w wyborach. To one są także źródłem wiedzy na temat uzyskiwanych przez nie dochodów[72].

●Pełnomocnik finansowy odpowiada za prawdziwość danych zawartych w sprawozdaniu finansowym. Sprawozdanie jest dokumentem zbiorczym, sumującym pozyskane środki i poniesione wydatki komitetu wyborczego oraz ewentualne zobowiązania, które nie zostały uregulowane do dnia jego złożenia. Nie jest możliwe składanie sprawozdań cząstkowych ani złożenie sprawozdania przez osobę działającą z upoważnienia pełnomocnika finansowego. Okresem rozliczeniowym komitetów wyborczych jest okres od dnia wydania przez Państwową Komisję Wyborczą postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego do dnia przedstawienia PKW sprawozdania wyborczego[73].

●O dotrzymaniu terminu złożenia sprawozdania finansowego, które zostało wysłane przesyłką pocztową, decyduje data nadania tej przesyłki (data stempla pocztowego), nie ma tu bowiem zastosowania art. 9 par. 1 k.w. Trzymiesięczny termin na złożenie sprawozdania finansowego przez komitet wyborczy, którego kandydat na wójta, burmistrza lub prezydenta miasta uczestniczy w ponownym głosowaniu, biegnie od dnia przeprowadzenia ponownego głosowania[74].

●Pełnomocnik finansowy przedkłada sprawozdanie finansowe organowi wyborczemu, któremu komitet wyborczy złożył zawiadomienie o utworzeniu komitetu. Właściwość tę określają przepisy szczególne. I tak o utworzeniu komitetu zawiadamia:

a) komitet wyborczy partii politycznej - PKW[75];

b) koalicyjny komitet wyborczy - PKW[76];

c) komitet wyborczy organizacji - komisarza wyborczego właściwego ze względu na siedzibę organizacji[77];

d) komitet wyborczy wyborców - PKW, a gdy komitet wyborczy wyborców został utworzony w celu zgłoszenia kandydatów tylko w jednym województwie - komisarza wyborczego właściwego ze względu na siedzibę komitetu[78].

●Komitety wyborcze, które zarejestrowały listy kandydatów na radnych oraz kandydatów na wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, mogą sporządzić jedno (łącznie) sprawozdanie[79] lub dwa odrębne sprawozdania, wybierając odpowiedni wzór sprawozdania[80].

●Formularz wzoru sprawozdania finansowego określa załącznik nr 1 do rozporządzenia ministra finansów z 19 września 2011 r. w sprawie sprawozdania finansowego komitetu wyborczego[81].

●Do sprawozdania finansowego należy dołączyć następujące dokumenty:

I. Opinię biegłego rewidenta wraz z raportem, jeżeli sprawozdanie jest przedkładane Państwowej Komisji Wyborczej, chyba że pełnomocnik finansowy, w terminie 30 dni od dnia wyborów, zawiadomił właściwy organ wyborczy, że komitet wyborczy nie miał przychodów, nie poniósł wydatków ani nie ma zobowiązań finansowych zgodnie z art. 142 par. 3 k.w.

II. Rejestry, o których mowa w art. 140 par. 1 k.w.:

- rejestr kredytów zaciągniętych przez komitet wyborczy,

- rejestr wpłat od osób fizycznych na rzecz komitetu wyborczego kwot o wartości przekraczającej łącznie od jednej osoby fizycznej kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę

- przekazywane w sposób określony w rozporządzeniu MF.

III. Dokumenty umożliwiające weryfikację podanych w sprawozdaniu informacji:

1. Dokumenty bankowe każdego wydatku i wpływu na rachunek komitetu wyborczego.

2. Protokoły komisyjnej wyceny usług świadczonych nieodpłatnie na rzecz komitetu wyborczego, z wyjątkiem świadczeń polegających na nieodpłatnym rozpowszechnianiu plakatów i ulotek wyborczych przez osoby fizyczne oraz świadczeń określonych w art. 133 k.w. (w przypadku przyjęcia nieodpłatnego świadczenia usług).

3. Umowy, faktury, rachunki i inne dokumenty dotyczące kosztów i wydatków.

4. Pokwitowania odbioru materiałów wyborczych (np. plakatów, ulotek) przez komitet wyborczy.

5. Umowa rachunku bankowego.

6. Umowy kredytu (w przypadku uzyskania kredytu).

7. Umowy poręczenia (w przypadku zawarcia umowy poręczenia).

8. Wykazy zawierające informacje określone we wzorze sprawozdania finansowego, część II - Informacje szczegółowe, pkt 2-7 (w przypadku wystąpienia więcej niż dwóch pozycji w danym punkcie)^[81a].

9. Inne dokumenty umożliwiające weryfikację podanych w sprawozdaniu informacji.

●Ze względu na charakter dowodowy do sprawozdania powinny być załączone oryginalne dokumenty źródłowe. W szczególności dotyczy to faktur, rachunków i innych dokumentów dotyczących kosztów i wydatków, chyba że nie zostały zapłacone do dnia złożenia sprawozdania. W tym wypadku powinna być załączona uwierzytelniona kserokopia tych dokumentów[82].

●Pełnomocnik finansowy każdego komitetu wyborczego uczestniczącego w wyborach uzupełniających, w wyborach przedterminowych oraz w wyborach nowych rad musi złożyć komisarzowi wyborczemu sprawozdanie finansowe. Komitet wyborczy uczestniczący w wyborach ponownych składa właściwemu komisarzowi wyborczemu oddzielne sprawozdanie finansowe z wyborów poprzedzających wybory ponowne i oddzielne sprawozdanie finansowe o przychodach i wydatkach związanych z udziałem w wyborach ponownych[83].

●Biegły rewident podejmie czynności nie później niż na 30 dni przed upływem ustawowego terminu złożenia sprawozdania[84].

●Zgodnie z art. 142 par. 3 k.w. w przypadku, w którym komitet wyborczy nie miał przychodów, nie miał wydatków ani nie ma zobowiązań finansowych, nie ma konieczności załączenia opinii oraz raportu. W ocenie P. Uziębły[85] ratio legis tego wyjątku wiąże się z istnieniem licznych komitetów informujących o zamiarze zgłoszenia kandydatów w wyborach, które jednak nie realizują tego zamiaru. W przypadku pozostałych komitetów, zdaniem P. Uziębły trudno sobie wyobrazić, żeby w toku kampanii nie ponosiły one żadnych kosztów. Podobny pogląd reprezentuje Kazimierz W. Czaplicki[86], który uważa, że prowadzenie kampanii wyborczej w zasadzie nie jest możliwe bez ponoszenia jakichkolwiek wydatków. Jeżeli jednak wystąpiła sytuacja, że komitet wyborczy nie pozyskał środków i nie poniósł żadnych wydatków na prowadzenie kampanii wyborczej, co można odnieść do lokalnych komitetów wyborczych, wówczas pełnomocnik finansowy składa - zamiast zerowego sprawozdania finansowego na stosownym druku - oświadczenie zastępujące to sprawozdanie. Oświadczenie musi wyraźnie wskazywać, jakiego komitetu wyborczego dotyczy, a ponadto to musi z niego jednoznacznie wynikać, że komitet wyborczy nie pozyskał żadnych środków i nie poniósł żadnych wydatków na kampanię wyborczą. Oświadczenie powinno być złożone w terminie ustawowo określonym do złożenia sprawozdania finansowego, ze skutkami właściwymi dla przypadku złożenia sprawozdania po terminie lub niezłożenia sprawozdania w ogóle.

●Komitet wyborczy nie ma swobody wyboru biegłego rewidenta, gdyż wskazuje go PKW spośród osób zgłoszonych przez Krajową Radę Biegłych Rewidentów. Z uwagi na koszty sporządzenia takiej opinii i raportu, często znaczące dla niezamożnych komitetów, ponoszone są one ze środków budżetowych. Można to uznać za pewną formę realizacji zasady wyborczego fair play[87].

●Zakres zarówno opinii, jak i raportu biegłego rewidenta określa art. 65 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.). Artykuł 66 tej ustawy określa warunki, które powinien spełniać biegły rewident.

●Wykreślenie partii z ewidencji partii politycznych nie zwalnia pełnomocnika finansowego jej komitetu wyborczego, który brał udział w wyborach, z obowiązku złożenia sprawozdania finansowego o przychodach, wydatkach i zobowiązaniach finansowych tego komitetu wyborczego w terminie trzech miesięcy od dnia wyborów, które to sprawozdanie podlega weryfikacji przez właściwe organy wyborcze, niezależnie od tego, że za potencjalne zobowiązania związane z rozliczeniem korzyści majątkowych przyjętych przez komitet wyborczy z naruszeniem przepisów prawa wyborczego odpowiedzialność ponosi partia, która go utworzyła[88].

§ 1. W wyborach do Sejmu i do Senatu, wyborach do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Państwowa Komisja Wyborcza podaje do publicznej wiadomości w Biuletynie Informacji Publicznej sprawozdanie finansowe komitetu wyborczego w terminie 30 dni od dnia jego złożenia.

§ 2. Sprawozdania finansowe, o których mowa w § 1, Państwowa Komisja Wyborcza ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" po upływie terminu, o którym mowa w § 1.

§ 3. Sprawozdania finansowe przedkładane komisarzowi wyborczemu są udostępniane przez niego na wniosek zainteresowanych podmiotów. Komisarz wyborczy podaje do publicznej wiadomości, w formie komunikatu w dzienniku o zasięgu co najmniej wojewódzkim, informację o miejscu, czasie i sposobie ich udostępniania do wglądu.

§ 4. Wykaz wpłat obywateli polskich na rzecz komitetu wyborczego organizacji i komitetu wyborczego wyborców Państwowa Komisja Wyborcza udostępnia do wglądu na wniosek, w trybie i na zasadach określonych przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926, z późn. zm.).

§ 5. Pozostałe rodzaje dokumentów załączone do sprawozdań finansowych udostępniane są do wglądu podmiotom wymienionym w art. 144 § 7 w okresie przewidzianym na złożenie zastrzeżeń do sprawozdań finansowych, a pozostałym podmiotom udostępniane są po tym okresie na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.

●Komentowany art. 143 par. 4 k.w. podkreśla, że regulacja ta nie stanowi lex specialis wobec ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r. nr 101, poz. 926, z późn. zm.), a wręcz przeciwnie. Dlatego też konstruując wykazy wpłat obywateli polskich na rzecz komitetu wyborczego organizacji i komitetu wyborczego wyborców, należy uwzględniać przepisy ustawy o ochronie danych osobowych. Nie powinno się więc podawać szczegółowych danych obywateli polskich dokonujących wpłat[89].

●Szczegółowy tryb udostępniania informacji publicznej określa uchwała PKW z 2 kwietnia 2012 r. w sprawie zakresu i sposobu udostępniania przez krajowe biuro wyborcze informacji publicznych[90].

●Kodeks wyborczy nakłada na PKW obowiązek publikowania sprawozdań finansowych komitetów wyborczych - i nakaz ten jest realizowany. Jak się jednak wydaje, nie zapewnia to pełnej przejrzystości finansów wyborczych. Upubliczniane dokumenty to kilkustronicowe sprawozdania wyborcze, w których zawarto jedynie ogólne kategorie wydatków i przychodów komitetów wyborczych. Pozostałe dokumenty, wśród nich informacje o darczyńcach komitetów wyborczych, faktury, rachunki i umowy na konkretne usługi wraz z ich specyfikacją, są dostępne w materiałach źródłowych - dostępnych do wglądu wyłącznie osobiście, w formie papierowej, w siedzibie właściwego organu wyborczego[91]. Jak wskazuje PKW[92], uregulowania wymagają jednak kwestie związane ze sprawozdaniami finansowymi z wyborów samorządowych przedkładanymi komisarzowi wyborczemu. Obecnie k.w. zakłada, że sprawozdania finansowe składane komisarzom wyborczym są udostępniane jedynie na wniosek zainteresowanych podmiotów. W praktyce może to znacznie utrudniać realizację kontroli społecznej nad finansami wyborczymi[93].

§ 1. Organ wyborczy, któremu złożono sprawozdanie finansowe, w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia sprawozdania finansowego:

1) przyjmuje sprawozdanie bez zastrzeżeń;

2) przyjmuje sprawozdanie, wskazując na jego uchybienia, albo

3) odrzuca sprawozdanie w przypadku stwierdzenia:

a) pozyskania lub wydatkowania środków komitetu wyborczego z naruszeniem przepisów art. 129 albo limitu, o którym mowa w art. 135,

b) przeprowadzania zbiórek publicznych wbrew zakazowi, o którym mowa w art. 131 § 2,

c) przyjęcia przez komitet wyborczy partii politycznej albo koalicyjny komitet wyborczy środków finansowych pochodzących z innego źródła niż Fundusz Wyborczy,

d) przyjęcia przez komitet wyborczy wyborców albo komitet wyborczy organizacji środków finansowych lub wartości niepieniężnych z naruszeniem przepisów art. 132 § 3-6,

e) przyjęcia przez komitet wyborczy partii politycznej albo koalicyjny komitet wyborczy wartości niepieniężnych z naruszeniem przepisu art. 132 § 5.

§ 2. Odrzucenie sprawozdania finansowego następuje również w przypadku poręczenia kredytu z naruszeniem przepisów art. 132 § 6, a także dokonania czynności skutkującej zmniejszeniem wartości zobowiązań komitetu przez inną osobę aniżeli wymieniona w art. 132 § 6 lub dokonanej z naruszeniem limitu wpłat, o którym mowa w art. 134 § 2.

§ 3. W razie zaistnienia wątpliwości co do prawidłowości sprawozdania finansowego właściwy organ wyborczy wzywa komitet wyborczy do usunięcia wad sprawozdania lub udzielenia wyjaśnień w określonym terminie.

§ 4. Organ wyborczy, badając sprawozdanie finansowe, może zlecać sporządzenie ekspertyz lub opinii.

§ 5. Organy administracji publicznej udzielają Państwowej Komisji Wyborczej, na jej żądanie, pomocy niezbędnej w badaniu sprawozdania finansowego.

§ 6. Organy kontroli, rewizji i inspekcji działające w administracji rządowej i samorządzie terytorialnym współpracują z Państwową Komisją Wyborczą i są obowiązane do udostępniania Państwowej Komisji Wyborczej, na jej wniosek, wyników postępowań kontrolnych prowadzonych przez te organy.

§ 7. W terminie 30 dni od dnia ogłoszenia sprawozdania finansowego:

1) partie polityczne,

2) komitety wyborcze, które brały udział w danych wyborach,

3) stowarzyszenia i fundacje, które w swoich statutach przewidują działania związane z analizą finansowania kampanii wyborczych

- mogą zgłaszać do Państwowej Komisji Wyborczej umotywowane pisemne zastrzeżenia do sprawozdań finansowych komitetów wyborczych.

§ 8. Organ wyborczy, w terminie 60 dni od dnia zgłoszenia zastrzeżenia, o którym mowa w § 7, udziela pisemnej odpowiedzi na zastrzeżenie.

●Artykuł 144 par. 1 pkt 3 i par. 2 k.w. określają przesłanki powodujące odrzucenie sprawozdania finansowego. Odrzucenie to musi nastąpić, jeżeli tylko zostanie stwierdzone spełnienie jednej z tych przesłanek. [ramka] Nawet gdyby naruszenie prawa wyborczego było minimalne lub nieumyślne, organ wyborczy musi przestrzegać rygorystycznych sformułowań art. 144 par. 1 pkt 3 i par. 2. Zdaniem B. Banaszaka rozwiązanie to narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 konstytucji)[94].

●Uchybienia nieobjęte art. 144 par. 1 pkt 3 i par. 2 nie skutkują odrzuceniem sprawozdania[95].

●Komitet wyborczy ma obowiązek wprowadzenia do umowy rachunku bankowego zastrzeżenia o wymaganym ustawą sposobie dokonywania wpłat na jego rzecz oraz o dopuszczalnym źródle pozyskiwania środków finansowych i terminie dokonywania wpłat. Wprowadzenie takiego zastrzeżenia nie zwalnia jednak komitetu z odpowiedniego reagowania na wszystkie ujawnione przypadki nieprawidłowych wpłat na jego rachunek bankowy. Jeżeli nieprawidłowe wpłaty są przyjmowane i wydatkowane na kampanię wyborczą, komitet musi liczyć się z odrzuceniem jego sprawozdania finansowego przez organ wyborczy[96].

●Przyjęcie przez komitet wyborczy wyborców po dniu wyborów wpłat od osób fizycznych powoduje odrzucenie przez Państwową Komisję Wyborczą sprawozdania finansowego tego komitetu[97].

●Praktyka wyborcza wskazuje na występowanie sytuacji, które nie pozwalają na przyjęcie sprawozdania nawet ze wskazaniem uchybień, ale też nie mieszczą się one w ustawowym katalogu przyczyn odrzucenia sprawozdania finansowego. Stan taki będzie występował, w przypadku gdy sprawozdanie wprawdzie zostało złożone, ale komitet wyborczy nie reaguje na wystąpienie organu wyborczego w sprawie powstałych wątpliwości co do prawidłowości sprawozdania, np. wiarygodności danych. W takiej sytuacji, po bezskutecznym wezwaniu do udzielenia wyjaśnień w określonym terminie, organ wyborczy badający sprawozdanie powinien odrzucić sprawozdanie finansowe danego komitetu wyborczego, wskazując, że brak wyjaśnień dotyczących gospodarki finansowej rodzi domniemanie faktycznego dokonania naruszeń, o których mowa w art. 144 par. 1 pkt 3 i par. 2 k.w.[98].

●Wydanie postanowienia w przedmiocie przedłożonego sprawozdania finansowego powinno być poprzedzone oceną jego poprawności pod względem formy i treści. Organ powinien zbadać w szczególności, czy sprawozdanie sporządzone jest zgodnie z właściwym wzorem i zawiera dane określone w odpowiednich częściach i pozycjach sprawozdania, a do sprawozdania dołączono niezbędne dokumenty źródłowe. Wprawdzie przepisy nie nakładają na organy wyborcze obowiązku korzystania z profesjonalnego audytu przeprowadzanego przez biegłych rewidentów, jednak z tej formy organy wyborcze powinny korzystać możliwie w szerokim zakresie, a już na pewno wówczas, gdy do sprawozdania zostały wniesione zastrzeżenia przez uprawniony podmiot, a także gdy wątpliwości co do prawidłowości sprawozdania nie zostały w sposób bezsporny i jednoznaczny usunięte w wyjaśnieniach komitetu wyborczego[99].

●W przypadku wątpliwości co do prawidłowości złożonego sprawozdania finansowego PKW może wezwać komitet do usunięcia wad względnie zażądać udzielenia wyjaśnień w ściśle określonym terminie. Podstawą działania PKW staje się wtedy opinia biegłego rewidenta. Najbardziej istotny jest zakres takiej opinii. Określa go ustawa o rachunkowości, której art. 65 ust. 1 wyraźnie stwierdza, że celem badania sprawozdania finansowego jest wyrażenie przez biegłego rewidenta pisemnej opinii wraz z raportem o tym, czy sprawozdanie finansowe jest prawidłowe oraz rzetelnie i jasno przedstawia sytuację majątkową i finansowy wynik komitetu. Opinia taka powinna zawierać w szczególności stwierdzenie, czy badane sprawozdanie finansowe zostało sporządzone na podstawie prawidłowo prowadzonych ksiąg rachunkowych, czy zostało sporządzone zgodnie z określonymi ustawą zasadami rachunkowości, czy jest zgodne w formie i treści z obowiązującymi komitet przepisami prawa oraz czy przedstawia rzetelnie i jasno wszystkie istotne dla oceny działania komitetu informacje. Pojawia się jednak wątpliwość, czy taki zakres kontroli biegłego rewidenta nie jest zbyt pobieżny i czy pozwala na rzeczywistą materialną ocenę dochodów i wydatków komitetu. Nie przeprowadza się bowiem sprawdzenia, czy nie doszło do naruszenia zasad finansowania kampanii poprzez wpłaty dokonywane przez podstawione osoby, czy też nie doszło do wsparcia komitetu w formie niematerialnej polegającej na obniżeniu ceny za świadczenia (np. poprzez wydrukowanie większej liczby ulotek czy plakatów) lub też wykonanie ich na swój własny koszt[100].

●Oprócz analizy opinii biegłego rewidenta i przygotowanego przez niego raportu PKW ma jednak możliwość samodzielnej oceny prawidłowości przedstawionego sprawozdania. Może też korzystać z pomocy zewnętrznej. Pierwszym instrumentem PKW jest prawo do zlecania ekspertyz lub opinii dotyczących sprawozdania. Mogą one dotyczyć zarówno całego sprawozdania, jak i jego części. Nie istnieją żadne kryteria wyboru podmiotów, które mogą sporządzić taką opinię lub ekspertyzę, co daje PKW swobodę wskazania takiego podmiotu. Przyjąć trzeba, że będą to podmioty posiadające specjalistyczną wiedzę z zakresu przedmiotu podlegającego ocenie. Drugim instrumentem, jakim dysponuje PKW przy ocenie sprawozdania, jest pomoc ze strony innych organów administracji publicznej, które zobowiązane są do jej udzielenia w zakresie związanym z badaniem sprawozdania finansowego komitetów. Szczególne obowiązki nałożone zostały na organy kontroli, rewizji i inspekcji działające przy administracji rządowej i samorządowej[101]. Muszą one, na wniosek PKW, udostępnić jej wyniki postępowań kontrolnych przez siebie prowadzonych. Przyjąć należy, że szczególna rola w tej materii należeć będzie do organów skarbowych[102].

●Gdy mowa o kontroli sprawozdania finansowego nie sposób pominąć roli innych podmiotów uczestniczących w kampanii czy też zainteresowanych jej przebiegiem. Partie polityczne, komitety wyborcze uczestniczące w wyborach oraz stowarzyszenia i fundacje, przewidujące w swoich statutach działania związane z analizą finansowania kampanii wyborczych, mogą zgłaszać do PKW umotywowane pisemne zastrzeżenia do sprawozdań finansowych komitetów. Kluczowe znaczenie ma tu wyraźne określenie tych podmiotów, gdyż wskazanie zawarte w k.w. może być niejednoznaczne. Najmniej problemów wiąże się z pojęciem partii politycznych. Skoro ustawa nie wskazała jakichkolwiek przesłanek dodatkowych, trzeba przyjąć, że zastrzeżenia takie złożyć mogą wszystkie partie polityczne, które znajdują się w ewidencji prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Warszawie, bez względu na to, czy samodzielnie bądź w koalicji tworzyły one komitet wyborczy. W przypadku stowarzyszeń i fundacji przyjąć trzeba, że brak doprecyzowania tych pojęć oznacza, że w przypadku tego pierwszego podmiotu mogą to być zarówno stowarzyszenia, jak i stowarzyszenia zwykłe, mimo że te ostatnie nie mają statutu, a jedynie regulamin[103].

●Zdaniem ekspertów Instytutu Spraw Publicznych dyskusji powinny podlegać regulacje k.w. dotyczące zastrzeżeń do sprawozdań finansowych komitetów wyborczych. Dotyczy to zarówno przepisu odnoszącego się do terminu składania zastrzeżeń, jak i ograniczenia podmiotów, które mogą wnosić takie zastrzeżenia. Zwraca się uwagę, że obecnie zastrzeżenia w terminie 30 dni od dnia ogłoszenia sprawozdania finansowego składać mogą partie polityczne, komitety wyborcze, które brały udział w danych wyborach, stowarzyszenia i fundacje, które w swoich statutach przewidują działania związane z analizą finansowania kampanii wyborczych. Organ wyborczy ma obowiązek udzielenia odpowiedzi w terminie 60 dni od dnia zgłoszenia zastrzeżenia. Po pierwsze, termin 30 dni w ocenie ekspertów jest dość krótki, zważywszy na dotychczasowe doświadczenia organizacji prowadzących monitoring finansowania wyborów, a także uwzględniając to, że sam organ, kontrolując przede wszystkim rachunkową zgodność sprawozdania, dysponuje na to sześciokrotnie dłuższym czasem. Po drugie, nie wydaje się również uzasadnione, aby ograniczać (poprzez wymóg zapisu w statucie) krąg podmiotów mogących składać zastrzeżenia, szczególnie w świetle konstytucyjnej zasady jawności finansowania partii politycznych i zawartej w k.w. zasady jawności finansowania kampanii wyborczych. Procedura zastrzeżeń jest obecnie wykorzystywana w minimalnym stopniu. Przyczyną takiego stanu rzeczy, poza zanikiem organizacji strażniczych zainteresowanych problematyką finansowania polityki, jest niewątpliwie zawężenie uprawnienia do ich składania do tak wąskiego grona podmiotów, ale także wspomniane wyżej ograniczenia czasowe i utrudniony dostęp do dokumentów będących załącznikami do sprawozdań finansowych. Dlatego zdaniem ekspertów należy wydłużyć termin składania zastrzeżeń do sprawozdań finansowych komitetów wyborczych oraz znieść ograniczenia rodzajów podmiotów, które mogą składać zastrzeżenia do sprawozdań finansowych[104].

●Państwowa Komisja Wyborcza sygnalizuje także problem zero-jedynkowości sankcji przewidzianej za naruszenie przepisów k.w. dotyczących finansowania kampanii wyborczych, proponując, aby w wypadku stwierdzenia drobnych naruszeń w pozyskiwaniu środków przez komitety wyborcze istniała możliwość przyjęcia sprawozdania wyborczego ze wskazaniem uchybień, nie zaś - jak do tej pory - obligatoryjnego odrzucenia sprawozdania. Propozycja Państwowej Komisji Wyborczej zakłada, że takie drobne naruszenia mogłyby stanowić do 0,01 proc. ogólnej kwoty przychodów komitetu wyborczego[105].

●Eksperci Instytutu Spraw Publicznych proponują także uregulowanie w k.w. kontroli wydatków komitetów prowadzonej w czasie rzeczywistym. Warunkiem wykrycia szarej strefy jest istnienie instytucji odpowiedzialnej za monitoring finansowania wyborów już w trakcie trwania kampanii. Praktykowana obecnie weryfikacja wydatków ex post uniemożliwia np. porównanie realnej liczby wyprodukowanych materiałów reklamowych z liczbą zadeklarowaną w sprawozdaniu. Luka ta zdaniem ekspertów powoduje, że - teoretycznie - komitety wyborcze mogą bez limitu czerpać z finansowania ich działalności przez podmioty nieuprawnione, a następnie w dowolny sposób przedstawiać wydatki, jakie poniosły w czasie kampanii. Wskazuje się, że k.w. wprowadził co prawda przepisy, dzięki którym PKW może liczyć w tym zakresie na wsparcie organów administracji publicznej i kontroli państwowej, organy wyborcze nie są jednak zobowiązane do szukania nieprawidłowości ani w szarej strefie finansowania kampanii, ani w okresie przed rozpoczęciem kampanii. Badają one raczej zgodność stanu opisanego w sprawozdaniu finansowym z zasadami określonymi w k.w. Można więc w obecnym stanie prawnym wyobrazić sobie sytuację, że komitet wyborczy, rozliczając kampanię wyborczą, podaje dane, które świadczą o dużo mniejszym natężeniu kampanii, niż było to w rzeczywistości. Niezwykle trudne - bez prowadzenia bieżącej obserwacji kampanii (jej przejawów i ich natężenia) - byłoby bowiem udowodnienie takiego stanu rzeczy jedynie na podstawie przedstawionego przez komitet wyborczy sprawozdania finansowego. W opinii autorów ekspertyzy ciałem, na którym powinien spoczywać obowiązek monitoringu finansowania wyborów w czasie rzeczywistym, jest Państwowa Komisja Wyborcza - instytucja wyspecjalizowana w analizie finansów wyborczych, rzeczywiście niezależna od bieżących uwarunkowań politycznych i gwarantująca bezstronność prowadzenia takiego monitoringu[106].

●Nadzór nad finansowaniem partii politycznych w Polsce, w którym główną rolę odgrywa Państwowa Komisja Wyborcza[107], apolityczny organ złożony z niezależnych sędziów, jest rozwiązaniem właściwym. Ustawodawca nie był jednak konsekwentny i nie przewidział dla PKW skutecznych narzędzi wykonywania tego nadzoru. Zdaniem ekspertów ISP należy w związku z tym przebudować system nadzoru i wprowadzić zmiany, które umożliwią skuteczną kontrolę wydatkowania przez partie polityczne środków pochodzących z budżetu państwa. Kompetencje nadzorcze PKW są ograniczone. Coroczna kontrola informacji finansowych składanych przez partie PKW - a dokonywana przez biegłych rewidentów, którzy mają wyłączny dostęp do dokumentacji finansowo-księgowej - jest nieskuteczna. Kontrola ta ma poza tym wąski zakres, dotyczy bowiem przede wszystkim kwestii rachunkowych (w praktyce nie jest badana merytoryczna strona wydatków).

§ 1. W przypadku odrzucenia sprawozdania finansowego komitetu wyborczego przez Państwową Komisję Wyborczą pełnomocnik finansowy ma prawo, w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu sprawozdania, wnieść do Sądu Najwyższego skargę na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej w przedmiocie odrzucenia sprawozdania.

§ 2. Sąd Najwyższy rozpatruje skargę i wydaje w tej sprawie orzeczenie w terminie 60 dni od dnia doręczenia skargi. Orzeczenie doręcza się pełnomocnikowi finansowemu i Państwowej Komisji Wyborczej.

§ 3. Rozpatrzenie skargi przez Sąd Najwyższy następuje w składzie 7 sędziów, w postępowaniu nieprocesowym.

§ 4. Od orzeczenia Sądu Najwyższego nie przysługuje środek prawny.

§ 5. W przypadku odrzucenia sprawozdania finansowego komitetu wyborczego przez komisarza wyborczego pełnomocnik finansowy ma prawo, w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu sprawozdania, wnieść do sądu okręgowego odwołanie od postanowienia. Rozpoznanie odwołania przez sąd okręgowy następuje w postępowaniu nieprocesowym, w terminie 30 dni od dnia doręczenia odwołania. Od orzeczenia sądu okręgowego nie przysługuje środek prawny.

§ 6. Jeżeli Sąd Najwyższy albo sąd okręgowy uzna skargę, o której mowa w§ 1, lub odwołanie, o którym mowa w § 5, pełnomocnika finansowego za zasadne, odpowiednio Państwowa Komisja Wyborcza albo komisarz wyborczy niezwłocznie postanawia o przyjęciu sprawozdania finansowego.

§ 7. Po bezskutecznym upływie terminu do wniesienia skargi, o której mowa w § 1, lub odwołania, o którym mowa w § 5, albo po wydaniu orzeczenia, o którym mowa w § 2 lub 5, uznającego odwołanie lub skargę pełnomocnika finansowego za niezasadne, organ, któremu przedłożono sprawozdanie finansowe, przekazuje postanowienie o jego odrzuceniu naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu miejscowo ze względu na siedzibę komitetu wyborczego.

●Postępowanie kontrolne wobec sprawozdań finansowych przed organami wyborczymi kończy się, w tej fazie, wydaniem postanowienia. Jeżeli jest to postanowienie o odrzuceniu sprawozdania, może zostać wdrożony przez zainteresowany komitet wyborczy tryb skargowo-odwoławczy. Pełnomocnik finansowy ma prawo odpowiednio - w zależności od organu wydającego postanowienie - odwołać się do sądu okręgowego bądź wnieść skargę do Sądu Najwyższego[108].

●Jeżeli sąd orzeknie o zasadności skargi lub odwołania, wówczas właściwy organ niezwłocznie postanawia o przyjęciu sprawozdania finansowego: od orzeczeń sądowych w tej sprawie nie przysługuje bowiem żaden środek prawny. W przypadku gdy skarga na postanowienie organu wyborczego o odrzuceniu sprawozdania finansowego zostanie przez właściwy sąd uznana za niezasadną lub gdy upływa już termin na wniesienie odwołania (bądź skargi) na postanowienie organu wyborczego, organ ten przekazuje właściwemu miejscowo naczelnikowi urzędu skarbowego przedmiotowe postanowienie o odrzuceniu sprawozdania finansowego komitetu wyborczego. Przekazanie to wiąże się z ewentualną egzekucją korzyści majątkowych przyjętych przez komitet wyborczy z naruszeniem prawa[109].

●Postanowienie PKW o odrzuceniu sprawozdania finansowego może być zaskarżone do Sądu Najwyższego przez pełnomocnika komitetu wyborczego. Żaden inny podmiot, w szczególności ten, który ma możliwość wniesienia zastrzeżenia do sprawozdania komitetu, nie dysponuje prawem skargi do SN bez względu na to, czy postanowienie PKW przyjmuje, czy odrzuca sprawozdanie. Zdaniem P. Uziębły należy to rozwiązanie uznać za istotny błąd legislacyjny, gdyż po stronie takiego podmiotu może powstać wrażenie, że ustawodawca w szczególny sposób chroni wyłącznie interesy komitetów wyborczych. Przecież równie dobrze ewentualna błędna ocena sprawozdania finansowego przez PKW może mieć charakter niekorzystny, jak i korzystny dla samego komitetu. Dlatego też w ocenie P. Uziębły warto się zastanowić, czy nie należy poszerzyć zakresu kontroli sprawowanego przez SN[110].

●Na rozpatrzenie skargi SN ma 60 dni, licząc od doręczenia skargi, przy czym termin ten należy uznać za instrukcyjny, gdyż jego niedochowanie nie oznacza akceptacji złożonej skargi. Jej rozpatrzenie odbywa się w trybie nieprocesowym, w składzie siedmioosobowym, a wydane postanowienie ma charakter ostateczny. W przypadku uwzględnienia skargi nie oznacza to automatycznego uznania przyjęcia sprawozdania, a jedynie nakłada na PKW obowiązek niezwłocznego przyjęcia sprawozdania finansowego, co komisja czyni w formie postanowienia. Tym samym uznać trzeba, że postanowienie SN ma wyłącznie skutek kasacyjny. Inaczej wygląda sytuacja, gdy skarga zostanie uznana za niezasadną, względnie bezskutecznie upłynie termin do wniesienia skargi. Wtedy to PKW zobowiązana jest do przekazania postanowienia o odrzuceniu skargi właściwemu dla siedziby komitetu naczelnikowi urzędu skarbowego, który staje się organem właściwym w sprawach związanych z egzekucją nienależnie uzyskanych przez komitet korzyści majątkowych. Wspomniane korzyści przepadają bowiem na rzecz Skarbu Państwa, a w sytuacji ich zużycia czy utraty przepadkowi ulega ich równowartość [111].

●W razie odrzucenia sprawozdania finansowego komitetu wyborczego przez komisarza wyborczego pełnomocnik finansowy ma prawo w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu sprawozdania wnieść do sądu okręgowego odwołanie od postanowienia. Rozpoznanie odwołania przez sąd okręgowy następuje w postępowaniu nieprocesowym w terminu 30 dni od dnia doręczenia odwołania. Od orzeczenia sądu okręgowego nie przysługuje środek prawny[112].

Organ wyborczy, któremu złożono sprawozdanie finansowe, podaje do publicznej wiadomości w Biuletynie Informacji Publicznej, w formie komunikatu, informację o przyjętych i odrzuconych sprawozdaniach finansowych komitetów wyborczych.

●Jeżeli w wyniku skargi pełnomocnika finansowego na odrzucenie sprawozdania finansowego komitetu wyborczego przez PKW wniesionej w trybie art. 145 k.w. Sąd Najwyższy w postanowieniu uzna zasadność skargi, organ wyborczy nie tylko niezwłocznie postanawia o przyjęciu sprawozdania finansowego, lecz także ma obowiązek dokonania zmiany komunikatu o przyjętych i odrzuconych sprawozdaniach finansowych komitetów wyborczych. Komunikat o zmianach podaje się do publicznej wiadomości w Biuletynie Informacji Publicznej[113].

§ 1. W razie niezłożenia w terminie sprawozdania finansowego przez:

1) komitet wyborczy partii politycznej - partii politycznej nie przysługuje prawo do dotacji, o której mowa w art. 150 lub art. 151, oraz prawo do subwencji, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych;

2) koalicyjny komitet wyborczy - partii politycznej wchodzącej w skład koalicji wyborczej nie przysługuje prawo do dotacji, o której mowa w art. 150 lub art. 151, oraz prawo do subwencji, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych;

3) komitet wyborczy wyborców - nie przysługuje mu prawo do dotacji, o której mowa w art. 150 lub art. 151.

§ 2. Do sprawozdania finansowego złożonego po terminie stosuje się odpowiednio przepisy art. 142-145.

§ 1. W razie odrzucenia przez Państwową Komisję Wyborczą sprawozdania finansowego lub odrzucenia skargi, o której mowa w art. 145 § 1, przysługująca partii politycznej lub komitetowi wyborczemu wyborców dotacja, o której mowa w art. 150 lub art. 151, pomniejszona zostaje o kwotę stanowiącą równowartość trzykrotności wysokości środków pozyskanych lub wydatkowanych z naruszeniem przepisów, o których mowa w art. 144 § 1 pkt 3.

§ 2. W razie odrzucenia przez Państwową Komisję Wyborczą sprawozdania finansowego lub odrzucenia skargi, o której mowa w art. 145 § 1, przysługująca partii politycznej subwencja, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych, pomniejszona zostaje o kwotę stanowiącą równowartość trzykrotności wysokości środków pozyskanych lub wydatkowanych z naruszeniem przepisów, o których mowa w art. 144 § 1 pkt 3.

§ 3. Pomniejszenie wysokości dotacji lub subwencji, o którym mowa w § 1 i 2, nie może przekraczać 75 proc. wysokości dotacji, o której mowa w art. 150 § 1 albo art. 151 § 1, lub 75 proc. wysokości subwencji, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych.

●Złożenie sprawozdania finansowego komitetu po ustawowym terminie oznacza według ustawodawcy jego niezłożenie z naruszeniem terminu jego przedłożenia. Sankcje finansowe określa art. 147 par. 1 k.w. Jeżeli jednak komitetowi nie przysługuje prawo do dotacji, to sankcje te nie występują, ale za niedopełnienie obowiązków sprawozdawczych jego pełnomocnik finansowy ponosi odpowiedzialność karną określoną w art. 509 k.w.[114]

●Przyznawania dotacji podmiotowej komitetom wyborczym uczestniczącym w wyborach samorządowych k.w. nie przewiduje.

§ 1. Korzyści majątkowe przyjęte przez komitet wyborczy z naruszeniem przepisów kodeksu podlegają przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa. Jeżeli korzyść majątkowa została zużyta lub utracona, przepadkowi podlega jej równowartość.

§ 2. Korzyścią majątkową, która podlega przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa, jest również wartość dokonanej czynności skutkującej zmniejszeniem wartości zobowiązań komitetu wyborczego przez inną osobę aniżeli wymieniona w art. 132 § 6 lub dokonanej z naruszeniem zasad, o których mowa w art. 132 § 6 lub art. 134 § 2.

§ 3. Przepis § 1 nie dotyczy korzyści majątkowych przekazanych komitetowi wyborczemu z naruszeniem przepisów kodeksu, które komitet wyborczy zwrócił w terminie 30 dni od dnia przekazania.

§ 4. Przepis § 1 nie dotyczy korzyści majątkowych przekazanych komitetowi wyborczemu z naruszeniem przepisów kodeksu, które to korzyści lub ich równowartość zostały, w terminie 14 dni od dnia doręczenia komitetowi wyborczemu postanowienia o przyjęciu lub o odrzuceniu jego sprawozdania finansowego, a w przypadku złożenia skargi lub odwołania, o których mowa w art. 145 § 1 i 5 - w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wydanego przez właściwy sąd, dobrowolnie wpłacone na rachunek bankowy urzędu skarbowego właściwego dla siedziby komitetu. Korzyści majątkowe o charakterze niepieniężnym komitet wyborczy przekazuje temu urzędowi skarbowemu. Potwierdzenie wpłacenia albo przekazania korzyści majątkowej lub jej równowartości komitet wyborczy przedstawia właściwemu organowi wyborczemu.

§ 5. Przyjęcie korzyści majątkowych z naruszeniem przepisów kodeksu stwierdza właściwy organ wyborczy w postanowieniu o przyjęciu lub o odrzuceniu sprawozdania finansowego.

§ 6. W przypadku niewykonania czynności, o których mowa w § 4 zdanie pierwsze i drugie, albo jednej z tych czynności naczelnik urzędu skarbowego właściwy miejscowo dla siedziby komitetu wyborczego, na wniosek Państwowej Komisji Wyborczej lub komisarza wyborczego, występuje do sądu przeciwko podmiotom, o których mowa w art. 130 § 1, o orzeczenie przepadku korzyści majątkowej lub jej równowartości oraz wydanie tej korzyści majątkowej lub zapłatę jej równowartości.

§ 7. Sądem właściwym do orzekania w sprawach, o których mowa w § 1, jest sąd okręgowy właściwy ze względu na siedzibę organu skarbowego, o którym mowa w § 6.

§ 8. Sąd okręgowy rozpatruje sprawy, o których mowa w § 6, w postępowaniu nieprocesowym.

§ 9. Egzekucja korzyści majątkowej lub jej równowartości następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organem egzekucyjnym jest naczelnik urzędu skarbowego, o którym mowa w § 6.

§ 10. Przejęte rzeczy ruchome, wierzytelności i inne prawa majątkowe naczelnik urzędu skarbowego spienięża według przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.), dotyczących egzekucji należności pieniężnych.

●Nienależnie uzyskane przez komitet korzyści majątkowe przepadają na rzecz Skarbu Państwa, a w sytuacji ich zużycia czy utraty przepadkowi ulega ich równowartość. Artykuł 149 par. 2 k.w. wskazuje również, że analogicznie traktowane są te czynności, które powodują nieuprawnione zmniejszenie wartości zobowiązań komitetu wyborczego, a więc czynności dokonane przez nieuprawnione podmioty, względnie przekraczające ich dopuszczalną wartość[115].

●Przez przyjęcie zabronionej korzyści majątkowej - w związku z art. 149 par. 3 k.w. - należy rozumieć stan faktyczny, polegający na:

- przetrzymywaniu na rachunku bankowym komitetu wyborczego środków finansowych pochodzących z niedozwolonych źródeł dłużej niż 30 dni, licząc od dnia wpłaty tych środków,

- wydatkowaniu tych środków, chociażby następnie komitet wyborczy zwrócił darczyńcy ich równowartość w terminie do 30 dni od dnia ich wpłaty na rachunek komitetu[116].

●Nadal aktualne wobec daleko idącego podobieństwa regulacji ustawowej jest stanowisko warszawskiego sądu apelacyjnego. Stwierdził on w postanowieniu z 11 sierpnia 2009 r., że użycie trybu oznajmującego "podlegają przepadkowi" oznacza działanie sankcji z mocy samego prawa. Z kolei tego rodzaju sankcja działa z chwilą ziszczenia się niezgodnego z prawem stanu faktycznego. Zatem w ocenie sądu orzeczenie sądu ma charakter deklaratywny (stwierdzający). Ponadto jego wydanie nie jest uzależnione od stopnia naruszenia i winy osób odpowiedzialnych za to naruszenie. Obowiązek wydania Skarbowi Państwa korzyści majątkowej obejmuje oprócz samego przedmiotu świadczenia także uzyskane pożytki, a gdy przedmiotem przepadku jest kwota pieniężna, odsetki od tej kwoty[117]. [przykład 1]

PRZYKŁAD 1

Przepadek kwoty wraz z odsetkami

Państwowa Komisja Wyborcza odrzuciła sprawozdanie jednego z komitetów wyborczych, uznając, że równoczesne gromadzenie na jednym rachunku bankowym utworzonym dla komitetu wyborczego także środków funduszu wyborczego partii jest nieprawidłowe. Narusza to bowiem zasadę wyrażoną w art. 36 ust. 3 u.p.p., który stanowi, że komitet może być finansowany tylko ze środków funduszu wyborczego przy jednoczesnym zasilaniu go wpłatami od osób fizycznych. Państwowa Komisja Wyborcza wniosła do sądu o orzeczenie przepadku korzyści majątkowej w kwocie 9 422 255 zł, przyjętej przez komitet wyborczy z naruszeniem wskazanej zasady. Sąd uznał rację PKW, dlatego orzekł o obowiązku wydania Skarbowi Państwa korzyści majątkowej. Ponadto stwierdził, że komitet wyborczy musi zwrócić także odsetki od powyższej kwoty liczone od dnia podjęcia przez PKW uchwały o odrzuceniu sprawozdania wyborczego komitetu.

●Nie będą podlegały przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa środki finansowe przekazane komitetowi wyborczemu z naruszeniem k.w., których komitet nie przyjął lub zwrócił darczyńcy w ciągu 30 dni od dnia ich wpłaty[118].

●Jeżeli organ wyborczy wykaże w postanowieniu o odrzuceniu sprawozdania finansowego środki finansowe uzyskane z naruszeniem k.w., komitet wyborczy może uchronić się od postępowania w sprawie przepadku tych środków na rzecz Skarbu Państwa, dokonując dobrowolnie (bez wezwania) wpłaty równowartości tych środków na konto urzędu skarbowego właściwego dla jego siedziby. W przypadku korzyści majątkowych o charakterze niepieniężnym (darów rzeczowych) przekazanych komitetowi wyborczemu z naruszeniem k.w. uwolnienie się od odpowiedzialności nastąpi wtedy, gdy te korzyści (dary rzeczowe) zostaną przekazane urzędowi skarbowemu w ustawowo określonym terminie (zob. art. 149 par. 4 k.w.).

●Korzyści majątkowe o charakterze niepieniężnym (rzeczowe) komitet wyborczy powinien przekazać urzędowi skarbowemu. Potwierdzenie przekazania korzyści majątkowych lub korzyści niemajątkowych komitet wyborczy powinien przedstawić organowi wyborczemu, któremu składał sprawozdanie finansowe[119].

●Przyjęcie przez komitet wyborczy niedozwolonych prawem korzyści nakłada na naczelnika właściwego miejscowo urzędu skarbowego obowiązek wystąpienia do sądu okręgowego, właściwego ze względu na siedzibę urzędu skarbowego, o orzeczenie przepadku powyższych korzyści majątkowych lub ich równowartości oraz o wydanie tych korzyści lub zapłatę ich równowartości. Rozpatrzenie takiego wniosku następuje w trybie nieprocesowym i kończy się wydaniem stosownego postanowienia, egzekucja takich korzyści zaś odbywa się zgodnie z zasadami postępowania egzekucyjnego w administracji. Podkreślenia wymaga to, że procedura egzekucyjna nie jest prowadzona, gdy wspomniane korzyści w ciągu 14 dni od dnia doręczenia postanowienia PKW o przyjęciu bądź odrzuceniu sprawozdania, względnie od dnia uprawomocnienia się wyroku SN rozpatrującego skargę na rzeczone postanowienie, zostały zwrócone dobrowolnie na rachunek bankowy właściwego urzędu skarbowego, a w przypadku korzyści majątkowych o charakterze niepieniężnym przekazane temuż urzędowi. W tym przypadku komitet wyborczy, a ściślej rzecz biorąc jego pełnomocnik finansowy, winien przedstawić PKW potwierdzenie dokonania takiej operacji[120].

●Dla zapewnienia wykonalności orzeczenia uwzględniającego wniosek, o którym mowa w art. 149 par. 6 k.w., nie jest wystarczające samo orzeczenie przepadku korzyści, ale ponadto konieczne jest ich solidarne zasądzenie od członków konkretnego komitetu wyborczego[121].

●W ocenie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, wyrażonej w postanowieniu z 7 sierpnia 2012 r.,[122] nie można przyjąć, aby żądanie przepadku korzyści majątkowej pozostawało w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Zdaniem sądu aktywne uczestniczenie w życiu społecznym i politycznym jest oczywiście pożądane, chodzi jednak o uczestnictwo odpowiedzialne, odbywające się z poszanowaniem prawa. Obecność w organach samorządu terytorialnego oznacza udział w sprawowaniu władzy publicznej. Trudno byłoby uznać, że wymaganie od osób ubiegających się o dostęp do sprawowania tej władzy znajomości zasad prawa wyborczego jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. [przykład 2]

PRZYKŁAD 2

Nieznajomość prawa szkodzi

Komisarz wyborczy postanowieniem odrzucił sprawozdanie finansowe komitetu wyborczego wyborców sporządzone przez pełnomocnika finansowego, ponieważ uznał, że korzyści majątkowe w łącznej wysokości 6064,50 zł wpłynęły na rachunek komitetu po dniu wyborów. Od tego postanowienia komitet wyborczy złożył odwołanie do sądu okręgowego, wskazując, że działał w dobrej wierze i wniósł o niezasądzanie przepadku kwoty 6064,50 zł. Wyjaśnił, że w związku z kampanią wyborczą osoby z komitetu zamówiły indywidualne ulotki reklamowe. Dopiero po wyborach okazało się, że usługa została wykonana w całości i dlatego dopiero wtedy osoby te wpłaciły określone kwoty ma rachunek komitetu.

Sąd okręgowy oddalił to odwołanie. Od postanowienia sądu nie przysługiwał żaden środek prawny. Komitet wyborczy wyborców nie dokonał wpłaty równowartości tych środków na konto urzędu skarbowego właściwego dla jego siedziby. Wobec tego komisarz wyborczy wystąpił do sądu przeciwko komitetowi o orzeczenie przepadku korzyści majątkowej lub jej równowartości oraz wydanie tej korzyści majątkowej lub zapłatę jej równowartości.

Sąd okręgowy uznał wniosek komisarza za uzasadniony. Od tego orzeczenia komitet złożył apelację. Sąd II instancji ją oddalił. W uzasadnieniu stwierdził, że w sprawie zostały spełnione przesłanki orzeczenia przepadku na rzecz Skarbu Państwa korzyści majątkowych przyjętych z naruszeniem k.w. Postanowieniem komisarz wyborczy stwierdził, że korzyści majątkowe w chwili ich przyjmowania przysporzone zostały komitetowi w sposób sprzeczny z prawem. Zatem już w tym czasie powstało zobowiązanie majątkowe, za które solidarną odpowiedzialność ponoszą osoby wchodzące w skład komitetu.

§ 1. Partii politycznej, której komitet wyborczy uczestniczył w wyborach, partii politycznej wchodzącej w skład koalicji wyborczej, a także komitetowi wyborczemu wyborców uczestniczących w wyborach do Sejmu i do Senatu przysługuje prawo do dotacji z budżetu państwa, zwanej dalej "dotacją podmiotową", za każdy uzyskany mandat posła i senatora. Wydatki związane z dotacją podmiotową pokrywane są z budżetu państwa w części Budżet, finanse publiczne i instytucje finansowe.

§ 2. Wysokość dotacji podmiotowej oblicza się według wzoru:

@RY1@i02/2014/074/i02.2014.074.088000100.101.gif@RY2@

gdzie poszczególne symbole oznaczają:

Dp - wysokość przysługującej dotacji podmiotowej,

W - sumę wydatków na kampanię wyborczą komitetów wyborczych (do wysokości przysługujących komitetom wyborczym limitów wydatków przewidzianych w wyborach do Sejmu i do Senatu), które uzyskały co najmniej 1 mandat,

M - liczbę mandatów posłów i senatorów uzyskanych przez dany komitet wyborczy.

§ 3. Dotacja podmiotowa przysługuje wyłącznie do wysokości wydatków uwidocznionej w sprawozdaniu finansowym.

§ 4. Dotacja podmiotowa przysługuje w wysokości, o której mowa w § 2 i 3, także za każdy mandat posła i senatora uzyskany w wyborach ponownych do Sejmu i do Senatu oraz w wyborach uzupełniających do Senatu.

§ 5. Wysokość dotacji podmiotowej przysługującej partii politycznej wchodzącej w skład koalicji wyborczej ustala się dzieląc kwotę obliczoną zgodnie z § 2 między partie wchodzące w skład koalicji w proporcjach określonych w umowie zawiązującej koalicję wyborczą. Proporcje określone w tej umowie nie mogą być zmienione. Jeżeli partie polityczne wchodzące w skład koalicji wyborczej nie określiły w umowie zawiązującej koalicję proporcji, to należną koalicji dotację podmiotową każdej z nich wypłaca się w równych częściach.

§ 6. Przekazania dotacji podmiotowej na wskazany przez podmioty, o których mowa w § 1, rachunek bankowy dokonuje minister właściwy do spraw finansów publicznych na podstawie informacji Państwowej Komisji Wyborczej o uprawnionych do otrzymania dotacji podmiotowej oraz o liczbie mandatów uzyskanych przez dany komitet wyborczy. Dotacja podmiotowa jest wypłacana w terminie 9 miesięcy od dnia wyborów.

§ 7. W przypadku podziału, połączenia albo likwidacji partii politycznych odnośnie do ich prawa do dotacji podmiotowej stosuje się odpowiednio przepisy art. 37 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych.

§ 1. Partii politycznej, której komitet wyborczy uczestniczył w wyborach, partii politycznej wchodzącej w skład koalicji wyborczej, a także komitetowi wyborczemu wyborców uczestniczącym w wyborach do Parlamentu Europejskiego przysługuje prawo do dotacji z budżetu państwa, zwanej dalej dotacją podmiotową, za każdy uzyskany mandat posła do Parlamentu Europejskiego. Wydatki związane z dotacją podmiotową są pokrywane z budżetu państwa w części Budżet, finanse publiczne i instytucje finansowe.

§ 2. Wysokość dotacji podmiotowej oblicza się według wzoru:

@RY1@i02/2014/074/i02.2014.074.088000100.102.gif@RY2@

gdzie poszczególne symbole oznaczają:

Dp - wysokość przysługującej dotacji podmiotowej,

W - kwotę złotych równą liczbie wyborców, którzy oddali głosy,

L - liczbę wybieranych w Rzeczypospolitej Polskiej posłów do Parlamentu Europejskiego,

M - liczbę mandatów uzyskanych przez dany komitet wyborczy.

§ 3. Dotacja podmiotowa przysługuje wyłącznie do wysokości wydatków uwidocznionej w sprawozdaniu finansowym przyjętym przez Państwową Komisję Wyborczą.

§ 4. Wysokość dotacji podmiotowej przysługującej partii politycznej wchodzącej w skład koalicji wyborczej ustala się dzieląc kwotę obliczoną zgodnie z § 2 między partie wchodzące w skład koalicji w proporcjach określonych w umowie zawiązującej koalicję wyborczą. Proporcje określone w tej umowie nie mogą być zmienione. Jeżeli partie polityczne wchodzące w skład koalicji wyborczej nie określiły w umowie zawiązującej koalicję proporcji, to należną koalicji dotację podmiotową każdej z nich wypłaca się w równych częściach.

§ 5. Przekazania dotacji podmiotowej na wskazany przez podmioty, o których mowa w § 1, rachunek bankowy dokonuje minister właściwy do spraw finansów publicznych na podstawie informacji Państwowej Komisji Wyborczej o uprawnionych do otrzymania dotacji podmiotowej oraz o liczbie mandatów uzyskanych przez dany komitet wyborczy. Dotacja podmiotowa jest wypłacana w terminie 9 miesięcy od dnia wyborów.

§ 6. W przypadku podziału, połączenia albo likwidacji partii politycznych odnośnie do ich prawa do dotacji podmiotowej stosuje się odpowiednio przepisy art. 37 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych.

●Zobacz komentarz do art. 147 i 148 k.w.

WZÓR 1a

Łączne sprawozdanie finansowe komitetu wyborczego o źródłach pozyskanych funduszy oraz poniesionych wydatkach na cele wyborcze

Komitet wyborczy

.......................................................................................................................................................

(pełna nazwa komitetu wyborczego)

.......................................................................................................................................................

(adres siedziby komitetu wyborczego)

.......................................................................................................................................................

(imię - imiona, nazwisko, miejscowość zamieszkania pełnomocnika komitetu wyborczego)

......................................................................................................................................................

(imię - imiona, nazwisko, miejscowość zamieszkania pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego)

.......................................................................................................................................................

(nazwa organu wyborczego, któremu jest przedkładane sprawozdanie)

W wykonaniu obowiązku nałożonego art. 476 par. 2 ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 ze zm.) przedkładam łączne sprawozdanie finansowe wraz z załączonymi dokumentami:

za okres od ......... (data) do .......... (data).

Wyszczególnienie	Kwota w zł
A. Przychody lub wpływy (I + II)
I. Środki pieniężne gromadzone na rachunku bankowym:
1. Pochodzące z wpłat od osób fizycznych
2. Odsetki od środków na rachunku bankowym
3. Pochodzące z kredytów
4. Pochodzące z funduszu(-szy) wyborczego(-czych)
II. Wartość innych przychodów lub wpływów
B. Wydatki lub koszty
1. Koszty administracyjne:
a) koszty wynajmu powierzchni biurowej, w tym koszty energii elektrycznej
b) koszty telekomunikacyjne (np. telefony, łącze internetowe)
c) koszty utworzenia i utrzymania strony internetowej komitetu
2. Usługi obce:
1) korzystanie ze środków masowego przekazu i nośników plakatów:
a) dzienniki i czasopisma (koszt zamieszczenia ogłoszeń i artykułów sponsorowanych)
b) radio (koszt usługi emisji ogłoszenia, spotu, audycji itp.)
c) telewizja (koszt usługi ogłoszenia, spotu, audycji itp.)
d) nośniki plakatów (koszt ekspozycji)
e) reklama w internecie (koszt usługi emisji)
2) wykonanie materiałów wyborczych, w tym ich wytworzenie, oraz prace koncepcyjne, prace projektowe:
a) plakaty wyborcze
b) filmy reklamowe i spoty
c) ulotki
d) inne wydawnictwa
e) reklama w internecie
f) inne materiały wyborcze (np. plakietki, reklamówki)
3) koszty spotkań wyborczych (np. wynajęcie sali, sprzętu, nagłośnienie)
4) koszty podróży i noclegów
5) pozostałe koszty poniesione na usługi obce
3. Wynagrodzenia i składki na ubezpieczenia społeczne (w tym z tytułu umowy o dzieło lub umowy-zlecenia), nieujęte w pkt 1-2
4. Pozostałe wydatki
C. Wysokość nadwyżki, o której mowa w art. 138 par. 1-3*) kodeksu wyborczego

WZÓR 1B

Łączne sprawozdanie finansowe komitetu wyborczego o źródłach pozyskanych funduszy oraz poniesionych wydatkach na cele wyborcze

Wyszczególnienie
1. Nr rachunku bankowego .....................................................................................................................................................................................................
1) wpłaty ogółem: a) data pierwszej wpłaty ..................................................................................................................... b) data ostatniej wpłaty .....................................................................................................................
2) wypłaty ogółem: a) data pierwszej wypłaty.................................................................................................................... b) data ostatniej wypłaty ....................................................................................................................
3) stan rachunku w dniu złożenia sprawozdania finansowego	............................. (kwota w zł)
2. Wpłaty na rzecz komitetu wyborczego przyjęte i niezwrócone**): 1) ................................................................................................................... (imię i nazwisko, miejsce zamieszkania) 2) ................................................................................................................... (imię i nazwisko, miejsce zamieszkania)	............................. (kwota w zł) ............................. (kwota w zł)
3. Wpłaty przyjęte i niezwrócone, dokonane w inny sposób niż czekiem rozrachunkowym, przelewem lub kartą płatniczą**): 1) ................................................................................................................... (imię i nazwisko, miejsce zamieszkania) 2) ................................................................................................................... (imię i nazwisko, miejsce zamieszkania)	............................. (kwota w zł) ............................. (kwota w zł)
4. Kredyty bankowe**): 1) a) kredytodawca ..................................................................................................................................................................... b) warunki uzyskania kredytu: ........................................................................................................................................... c) kwota kredytu (w zł): ....................................................................................................................................................... d) kwota spłacona (w tym odsetki): ................................................................................................................................. e) kwota pozostała do spłaty (w tym odsetki na dzień sporządzenia sprawozdania): .....................................
2) a) kredytodawca: ................................................................................................................................................................... b) warunki uzyskania kredytu: ........................................................................................................................................... c) kwota kredytu (w zł):........................................................................................................................................................ d) kwota spłacona (w tym odsetki): ................................................................................................................................ e) kwota pozostała do spłaty (w tym odsetki na dzień sporządzenia sprawozdania):......................................
5.Wykaz zobowiązań niespłaconych na ostatni dzień okresu sprawozdawczego, innych niż z tytułu kredytu, z podaniem kwoty zobowiązania pozostałego do spłaty**): 1) ................................................................................................................... (wierzyciel - imię i nazwisko, miejsce zamieszkania lub nazwa i siedziba) 2) ................................................................................................................... (wierzyciel - imię i nazwisko, miejsce zamieszkania lub nazwa i siedziba)	............................. (kwota w zł) ............................. (kwota w zł)
6. Wykaz funduszy wyborczych, z których pochodzą środki pieniężne**): 1) ................................................................................................................... (nazwa partii, z której funduszu wyborczego pochodzą środki) 2) ................................................................................................................... (nazwa partii, z której funduszu wyborczego pochodzą środki)	............................. (kwota w zł) ............................. (kwota w zł)
7. Wykaz pozostałych tytułów, niewymienionych w pkt 2-4 i pkt 6, w tym świadczeń nieodpłatnych, z wyjątkiem świadczeń polegających na nieodpłatnym rozpowszechnianiu plakatów i ulotek wyborczych przez osoby fizyczne oraz świadczeń określonych w art. 133 kodeksu wyborczego*)**): 1) ................................................................................................................... (świadczeniodawca - imię i nazwisko, miejsce zamieszkania lub nazwa i siedziba 2) .................................................................................................................... (świadczeniodawca - imię i nazwisko, miejsce zamieszkania lub nazwa i siedziba	............................. (kwota w zł) ............................. (kwota w zł)

*) Ustawa z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 ze zm.)

**) W przypadku wykazu zawierającego większą liczbę pozycji należy sporządzić go na oddzielnym arkuszu, który będzie stanowił załącznik do odpowiednich punktów sprawozdania

WZÓR 2

Rejestr kredytów zaciągniętych przez komitet wyborczy

Komitet wyborczy

.......................................................................................................................................................

(pełna nazwa komitetu wyborczego)

.......................................................................................................................................................

(adres siedziby komitetu wyborczego)

.......................................................................................................................................................

(imię - imiona, nazwisko, miejscowość zamieszkania pełnomocnika komitetu wyborczego)

......................................................................................................................................................

(imię - imiona, nazwisko, miejscowość zamieszkania pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego)

Lp.

Data wpisu*)

Nazwa banku udzielającego kredytu

Data udzielenia kredytu

Kwota (wysokość) kredytu

Oprocentowanie kredytu

Inne niż oprocentowanie koszty udzielenia kredytu

Termin spłaty kredytu

Imiona i nazwiska poręczycieli

Kwota poręczenia poszczególnych poręczycieli

Dodatkowe informacje

*) Datę należy wpisać cyframi w formacie rok-miesiąc-dzień (np. 2014-10-07)

WZÓR 3

Rejestr wpłat od osób fizycznych na rzecz komitetu wyborczego kwot o wartości przekraczającej łącznie od jednej osoby fizycznej kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę

Komitet wyborczy

.......................................................................................................................................................

(pełna nazwa komitetu wyborczego)

.......................................................................................................................................................

(adres siedziby komitetu wyborczego)

.......................................................................................................................................................

(imię - imiona, nazwisko, miejsce zamieszkania pełnomocnika komitetu wyborczego)

......................................................................................................................................................

(imię - imiona, nazwisko, miejsce zamieszkania pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego)

Lp.

Data wpisu*)

Data wpłaty*)/**)

Imię (imiona)

Nazwisko

Miejsce zamieszkania

Kwota wpłaty

Łączna kwota wpłat***)

Dodatkowe informacje

*) Datę należy wpisać cyframi w formacie rok-miesiąc-dzień (np. 2014-10-07)

**) W kolumnie "Data wpłaty" wpisuje się datę zaksięgowania wpłaty na rachunku bankowym komitetu

***) W kolumnie "Łączna kwota wpłat" wpisuje się kwotę wpłat od danej osoby narastająco, tj. sumę danej wpłaty oraz wszystkich wpłat wcześniejszych od tej samej osoby

Odrzucenie sprawozdania

Przesłankami odrzucenia sprawozdania finansowego są:

● pozyskanie lub wydatkowanie środków komitetu wyborczego na cele niezwiązane z wyborami;

● pozyskiwanie lub wydatkowanie środków przed dniem przyjęcia przez właściwy organ wyborczy zawiadomienia o utworzeniu komitetu lub po dniu wyborów;

● wydatkowanie środków przez komitet wyborczy przed dniem przyjęcia przez właściwy organ wyborczy zawiadomienia o utworzeniu komitetu lub po dniu złożenia sprawozdania finansowego;

● przekroczenie limitu wpłat na rachunek komitetu wyborczego (art. 135 k.w.),

● przeprowadzanie zbiórek publicznych wbrew zakazowi,

● przyjęcie przez komitet wyborczy partii politycznej albo koalicyjny komitet wyborczy środków finansowych pochodzących z innego źródła niż fundusz wyborczy,

● przyjęcie przez komitet wyborczy wyborców albo komitet wyborczy organizacji środków finansowych lub wartości niepieniężnych z naruszeniem przepisów kodeksu (art. 132 par. 3-6 k.w.),

● przyjęcie przez komitet wyborczy partii politycznej albo koalicyjny komitet wyborczy wartości niepieniężnych (z wyjątkiem nieodpłatnego rozpowszechniania plakatów i ulotek wyborczych przez osoby fizyczne),

● niezgodne z k.w. poręczenie kredytu (art. 132 par. 6 k.w.),

● dokonanie czynności skutkującej zmniejszeniem wartości zobowiązań komitetu przez inną osobę aniżeli poręczyciel kredytu lub dokonanej z naruszeniem limitu wpłat (art. 134 par. 2 k.w.).

Przypisy

[1] M.M. Dębska, "Ustawa o partiach politycznych. Komentarz", Warszawa 2013, wersja elektroniczna; więcej na ten temat zob. również: A. Ławniczak, "Finansowanie partii politycznych", Warszawa 2001.

[2] Postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 sierpnia 2007 r., sygn. akt III SW 4/2007, OSNP 2008/13-14/206.

[3] Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej z 8 sierpnia 2011 r. w sprawie sprawozdania partii politycznej Narodowe Odrodzenie Polski o źródłach pozyskania środków finansowych w 2010 roku, www.pkw.gov.pl. Por. też postanowienie Sądu Najwyższego z 12 października 2011 r., sygn. akt III SW 9/11, OSNAPiUS 2012/19-20/255.

[4] Art. 36a ust. 1 u.p.p.

[5] Rozporządzenie Rady Ministrów z 11 września 2013 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2014 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 1074).

[6] Art. 25 ust. 4 u.p.p.

[7] Art. 36 ust. 1 u.p.p.

[8] Wnioskodawcy projektu k.w. podkreślali w uzasadnieniu, że komitety wyborcze nie powinny przyjmować wpłat gotówkowych. Wszystkie wpłaty muszą być dokonywane w postaci przelewu bankowego. Środki finansowe komitetów utworzonych przez partie polityczne mogą pochodzić tylko z wpłat wnoszonych przez osoby fizyczne oraz z wpłat partii politycznych ze środków zgromadzonych na funduszu wyborczym partii. W przypadku komitetów wyborczych organizacji społecznych oraz komitetu wyborczego wyborców środki finansowe komitetów mogłyby pochodzić z wpłat osób fizycznych oraz z kredytów bankowych zaciąganych wyłącznie na cele związane z wyborami. W ocenie wnioskodawców takie rozwiązanie powinno wyeliminować zjawisko korupcji politycznej (zob. Uzasadnienie projektu ustawy - Kodeks wyborczy, Sejm VI kadencji, druk nr 1568, s. 146).

[9] Art. 25 ust. 5 u.p.p.

[10] Art. 36a ust. 2 u.p.p.

[11] Wyjaśnienia Państwowej Komisji Wyborczej o zasadach gospodarki finansowej, uzyskiwaniu przychodów oraz o wydatkach związanych z finansowaniem kampanii wyborczej komitetów wyborczych w wyborach do organów jednostek samorządu terytorialnego (ZKF-703-12/10), została opublikowana w Przeglądzie Wyborczym nr 8-9/2010, str. 69-71, dostęp: www.pkw.gov.pl.

[12] Ibidem, str. 71.

[13] Pozostawienie wpłat od osób fizycznych jako jedynego źródła finansowania komitetów tworzonych przez wyborców mogłoby znacznie osłabić ich pozycję w stosunku do komitetów wyborczych czerpiących środki finansowe z funduszy wyborczych tworzących je partii politycznych. Pamiętać jednak należy i o tym, że mimo zakazu zaciągania kredytów przez komitety wyborcze partii politycznych oraz koalicyjne komitety wyborcze partie polityczne mogą zaciągać kredyty w bankach i tą drogą zasilać własne fundusze wyborcze. Por. J. Juchniewicz, "Finansowanie kampanii wyborczych do parlamentu i kampanii prezydenckich" [w:] "Finansowanie polityki w Polsce", praca pod red. M. Chmaja, Toruń 2008. Wysokość zaciągniętego kredytu zgodnie art. 132 par. 3 pkt 2 k.w. nie jest ograniczona, por. B. Banaszak, "Kodeks wyborczy. Komentarz", Warszawa 2014, str. 225.

[14] Wyjaśnienia PKW o zasadach gospodarki finansowej..., op. cit., str. 71-73.

[15] Niedopuszczalne jest zaciąganie kredytów w instytucjach pozabankowych, por. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2002 r., sygn. akt III SW 8/02, OSNP 2003/4/84.

[16] P. Uziębło, "Finansowanie kampanii wyborczej w polskich wyborach parlamentarnych na mocy kodeksu wyborczego" [w:] "Kodeks wyborczy. Wstępna ocena", pod red. K. Skotnickiego, Warszawa 2011, str. 246-247.

[17] Wyjaśnienia PKW o zasadach gospodarki finansowej..., op. cit., str. 74.

[18] Por. art. 149 par. 3 k.w. i art. 132 par. 3 k.w.

[19] K.W. Czaplicki [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, "Samorządowe prawo wyborcze. Komentarz", Warszawa 2010, str. 273.

[20] Ibidem, str. 272.

[21] Informacja o działalności Państwowej Komisji Wyborczej i Krajowego Biura Wyborczego w 2012 r., www.pkw.gov.pl. W poselskim projekcie nowelizacji k.w. z 24 lipca 2013 r. proponuje się zmienić brzmienie art. 132 par. 5 k.w.

[22] M. Bidziński, "Finansowanie kampanii wyborczych do samorządu" [w:] "Finansowanie polityki w Polsce...", op. cit., udostępniono maszynopis.

[23] Sygn. akt III SW 2/2012, OSNP 2013/5- 6/71.

[24] J. Sułkowski, Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z 21 marca 2012 r., sygn. akt III SW 2/12, Przegląd Sejmowy, Warszawa 2013, str. 140-146.

[25] K. W. Czaplicki, op.cit., str. 273.

[26] P. Uziębło, "Finansowanie kampanii wyborczej...", op. cit., str. 247-248.

[27] Wyjaśnienia Państwowej Komisji Wyborczej z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie korzystania przez komitety wyborcze partii politycznych i koalicyjne komitety wyborcze z lokali partii politycznych i ich sprzętu biurowego (ZKF- 503- 5/11), dostęp: www.pkw.gov.pl.

[28] P. Uziębło, "Finansowanie kampanii wyborczej...", op. cit. str. 251-252. Pogląd ten potwierdza PKW, która stwierdziła, że zakup materiałów niezbędnych do korzystania ze sprzętu biurowego, jak również opłaty za media w okresie korzystania z lokalu i sprzętu biurowego przez komitet wyborczy powinny być finansowane ze środków komitetu wyborczego oraz wliczone do przysługującego mu limitu wydatków. Ponoszenie tych wydatków przez partię polityczną bądź osobę fizyczną stanowiłoby niedopuszczalną ustawowo darowiznę niepieniężną na rzecz komitetu wyborczego. Komitet wyborczy powinien zawrzeć z partią polityczną umowę użyczenia lokalu lub sprzętu biurowego, która powinna wskazywać, że to komitet wyborczy będzie ponosił koszty zakupu materiałów biurowych oraz ponosił opłaty za media w okresie, w którym użytkuje lokal (Wyjaśnienia PKW z 18 października 2011 r. w sprawie korzystania..., op. cit. oraz Wyjaśnienia Państwowej Komisji Wyborczej z 17 lutego 2014 r. dotyczące zasad finansowania kampanii wyborczej w wyborach do Parlamentu Europejskiego, zarządzonych na 25 maja 2014 r. (ZKF-9414-1/14), dostęp: www.pkw.gov.pl.

[29] M. Grzelka, "Kampania wyborcza. Zagadnienia wybrane", referat wygłoszony na naradzie PKW z komisarzami wyborczymi w Karpaczu 28-29 maja 2012 r., opublikowany w Przeglądzie Wyborczym nr 5/2012, str. 49-50, dostęp: www.pkw.gov.pl.

[30] Przestrzeganie procedur sposobu wpłaty środków finansowych na rzecz komitetów uwypukla w szczególności pismo urzędowe Narodowego Banku Polskiego z 9 stycznia 2004 r., znak: NB-BPN-I-077-29/03, LexPolonica nr 366998. Zgodnie z treścią tego pisma rzecznik praw obywatelskich zwrócił się do generalnego inspektora nadzoru bankowego z prośbą o interwencję w sprawie naruszania przez banki niektórych przepisów ustawy z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. Przedmiotem interwencji było w szczególności nieprzestrzeganie postanowień art. 83d ust. 3 stanowiącego o dopuszczalnych prawem sposobach przyjmowania wpłat środków finansowych od osoby fizycznej na rzecz komitetu wyborczego. W praktyce okazało się, że pomimo wyraźnego zastrzeżenia ustawowego, iż wpłaty na rachunek komitetu wyborczego mogą być dokonywane tylko czekiem, przelewem lub kartą płatniczą, niektóre banki przyjmowały od osób fizycznych wpłaty gotówkowe na rachunek bankowy komitetu wyborczego. Powodem do wystosowania pisma było to, że dalszy brak przestrzegania przepisów ustawy spowodowałby całkowity brak możliwości kontrolowania źródeł finansowania komitetów wyborczych i prowadzić mógłby do niekontrolowanych nadużyć finansowych. Dodatkowo, analizując ewentualne efekty braku przestrzegania przez banki postanowień ustawy, należy stwierdzić, że dalej idącą od nadużyć finansowych konsekwencją wadliwego działania systemu byłoby prawdopodobieństwo odrzucenia większości sprawozdań finansowych komitetów wyborczych przez komisarza wyborczego, a dla sądu podstawą do oddalenia odwołania od rozstrzygnięcia komisarza, por. Mariusz Bidziński, "Jawność finansowania polityki" [w:] "Finansowanie polityki w Polsce...", op. cit.

[31] Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 lipca 2004, sygn. akt P 20/03,OTK-A 2004/7/64.

[32] J. Juchniewicz, "Finansowanie kampanii wyborczych do parlamentu i kampanii prezydenckich" [w:] "Finansowanie polityki w Polsce...", op. cit.

[33] K.W. Czaplicki, op.cit., str. 275.

[34] Jeden z banków na swojej stronie internetowej informuje, jakich dokumentów żąda od komitetów wyborczych, aby otworzyć rachunek bankowy.

Komitet wyborczy partii musi przedstawić:

- uwierzytelniony odpis lub wyciąg z ewidencji partii politycznych, którą prowadzi Sąd Okręgowy w Warszawie,

- REGON partii,

- NIP partii,

- statut partii,

- postanowienie o przyjęciu przez Państwową Komisję Wyborczą zawiadomienia o powstaniu komitetu wyborczego oraz odpis zawiadomienia.

Koalicyjny komitet wyborczy partii musi przedstawić:

- uwierzytelniony odpis lub wyciąg z ewidencji partii politycznych, którą prowadzi Sąd Okręgowy w Warszawie

- REGON partii wchodzących w skład komitetu,

- NIP partii wchodzących w skład komitetu,

- statut partii wchodzących w skład komitetu,

- postanowienie o przyjęciu przez Państwową Komisję Wyborczą zawiadomienia o powstaniu koalicyjnego komitetu wyborczego oraz odpis zawiadomienia.

Komitet Wyborczy Wyborców musi przedstawić:

- dokumenty tożsamości osób, które utworzyły komitet (tj. dowody, paszporty, karty stałego i tymczasowego pobytu),

- NIP osób wchodzących w skład komitetu,

- postanowienie o przyjęciu przez Państwową Komisję Wyborczą zawiadomienia o powstaniu komitetu wyborczego wyborców oraz odpis zawiadomienia.

[35] Wyjaśnienia PKW o zasadach gospodarki finansowej, uzyskiwaniu przychodów oraz o wydatkach związanych z finansowaniem kampanii wyborczej komitetów wyborczych w wyborach do organów jednostek samorządu terytorialnego (ZKF-703-12/10), Przegląd Wyborczy. Biuletyn informacyjny nr 10-12/2010, str. 50-51, dostęp: www.pkw.gov.pl.

[36] B. Banaszak, op. cit., str. 231.

[37] K.W. Czaplicki, op. cit., str. 278.

[38] B. Banaszak, op. cit., str. 233.

[39] B. Banaszak, op. cit., str. 234.

[40] Por. definicję pojęcia "agitacja wyborcza" zawarta w art. 105 k.w. i komentarz do tego artykułu; zob. także B. Banaszak, op. cit., str. 234-235.

[41] Wyjaśnienia PKW o zasadach gospodarki finansowej..., op. cit., str. 76.

[42] Ibidem.

[43] Ibidem, str. 77.

[44] Ibidem.

[45] Por. Stanowisko Państwowej Komisji Wyborczej z 18 lipca 2011 r. w sprawie tzw. kampanii informacyjnej prowadzonej przez partie polityczne i osoby pełniące funkcje publiczne przed zarządzeniem wyborczym, znak: ZPOW-557-1/11, www.pkw.gov.pl.

[46] M. Gałązka, M. Solon-Lipiński, J. Zbieranek, "Przejrzystość finansowania kampanii wyborczych i partii politycznych. Wybrane problemy i rekomendacje", str. 7-9, dostęp: www.isp.org.pl.

[47] X. Konarski i inni, "Prawo reklamy i promocji", Warszawa 2007, str. 421.

[48] Wyjaśnienia Państwowej Komisji Wyborczej dotyczące zasad finansowania kampanii wyborczej w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na 9 października 2011 r. [za:] B. Banaszak, op. cit., str. 236.

[49] Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej z 25 czerwca 2012 r. w sprawie sprawozdania finansowego Komitetu Wyborczego Wyborców Roberta Węgrzyna [za:] B. Banaszak, op. cit.

[50] Zdaniem M. Chmaja ustalenie, że wydatki komitetu wyborczego na kampanię prowadzoną w formach i na zasadach właściwych dla reklamy nie mogą przekraczać 80 proc. limitu wydatków, jest zbyt małym ograniczeniem, właściwsze byłoby ograniczenie do 40 proc., zob. Opinia prawna prof. Marka Chmaja z 14 czerwca 2009 r. w sprawie ogólnej oceny poselskiego projektu ustawy - Kodeks wyborczy (druk sejmowy nr 1568).

[51] P. Uziębło, "Finansowanie kampanii wyborczej...", op. cit., str. 253.

[52] K.W. Czaplicki, op. cit., str. 282.

[53] B. Banaszak, op. cit., str. 237.

[54] Ibidem.

[55] Dz.U. nr 127, poz. 857 ze zm.

[56] Komentarz do art. 20 ustawy o działalności pożytku publicznego [w:] P. Staszczyk, "Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Komentarz", Warszawa 2013, wydanie elektroniczne.

[57] P. Uziębło, "Finansowanie kampanii wyborczej...", op. cit., str. 254.

[58] Więcej na temat: K.W. Czaplicki, op. cit., str. 283-284.

[59] P. Uziębło, "Finansowanie kampanii wyborczej...", op. cit., str. 255.

[60] J. Jaskiernia, "Prawo wyborcze do jednostek samorządu terytorialnego" [w:] "Administracja publiczna. Ustrój administracji samorządowej", t. III, Warszawa 2012, wersja elektroniczna.

[61] B. Banaszak, op. cit., str. 238.

[62] Par. 4 rozporządzenia MF.

[63] Par. 5 rozporządzenia MF.

[64] Par. 6 rozporządzenia MF.

[65] P. Uziębło, "Finansowanie kampanii wyborczej...", op. cit., str. 255-256.

[66] Ibidem, str. 256-257.

[67] B. Banaszak, op. cit., str. 240.

[68] Wyjaśnienia Państwowej Komisji Wyborczej z 22 lutego 2013 r. dotyczące zasad finansowania kampanii wyborczej w wyborach uzupełniających do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 21 kwietnia 2013 r. (ZKF-5721-1/13), dostęp: www.pkw.gov.pl.

[69] Zob. komentarz do art. 132 k.w. i podaną tam literaturę.

[70] B. Banaszak, op. cit., str. 141.

[71] J. Jaskiernia, op. cit.

[72] M. Gałązka, M. Solon-Lipoński, J. Zbieranek, "Przejrzystość finansowania kampanii wyborczych i partii politycznych. Wybrane problemy i rekomendacje", str. 12, dostęp: www.isp.org.pl.

[73] Wyjaśnienia PKW o zasadach gospodarki finansowej... (ZKF-703-12/10), op. cit, str. 79.

[74] K.W. Czaplicki, op. cit., str. 289.

[75] Art. 400 k.w.

[76] Art. 401 k.w.

[77] Art. 402 k.w.

[78] Art. 403 k.w.

[79] Zob. komentarz do art. 135 k.w. i zamieszczony tam wzór 1.

[80] K.W. Czaplicki, op. cit., str. 289.

[81] Dz.U. nr 198, poz. 1173.

[81a] Zob. załącznik nr 2 do rozporządzenia MF.

[82] Wyjaśnienia PKW o zasadach gospodarki finansowej... (ZKF-703-12/10), op. cit., str. 80-81.

[83] B. Banaszak, op. cit., str. 243.

[84] Ibidem, str. 243.

[85] P. Uziębło, "Finansowanie kampanii wyborczej...", op. cit., str. 257-258.

[86] K.W. Czaplicki, op. cit., str. 291.

[87] P. Uziębło, "Finansowanie kampanii wyborczej...", op. cit., str. 258.

[88] Postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2012 r., sygn. akt III SW 2/2012, OSNP 2013/5- 6/71.

[89] B. Banaszak, op. cit., str. 246.

[90] Dostęp: www.pkw.gov.pl.

[91] M. Gałązka, M. Solon-Lipoński, J. Zbieranek, op. cit., str. 12-13.

[92] Informacja Państwowej Komisji Wyborczej o realizacji przepisów ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy w wyborach do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzonych w dniu 9 października 2011 r., Przegląd Wyborczy. Biuletyn Informacyjny nr 6-7/2012, str. 10.

[93] Zdaniem ekspertów należy uzupełnić art. 143 par. 4 k.w. o formułę udostępniania wykazów wpłat przez komisarzy wyborczych oraz ułatwić dostęp do materiałów źródłowych (rachunków, faktur) związanych ze sprawozdaniami finansowymi, na przykład przez udostępnienie ich w internecie, zob. M. Gałązka, M. Solon-Lipoński, J. Zbieranek, op. cit., str. 14. Poselski projekt nowelizacji k.w. (druk 1776) przewiduje zamianę brzmienia art. 143 par. 4. Nowa treść tego przepisu zobowiązuje także komisarza wyborczego do udostępnienia do wglądu wykazu wpłat obywateli polskich na rzecz komitetu wyborczego organizacji i komitetu wyborczego wyborców.

[94] Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej z 25 czerwca 2012 r. w sprawie sprawozdania finansowego Komitetu Wyborczego Wyborców Roberta Węgrzyna [za:] B. Banaszak, op. cit., str. 248.

[95] B. Banaszak, op. cit., str. 248.

[96] Postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2012 r., sygn. akt III SW 1/2012, OSNP 2013/9-10/122.

[97] Postanowienie Sądu Najwyższego z 7 sierpnia 2007 r., sygn. akt III SW 5/2007, OSNP 2008/13-14/207.

[98] K.W. Czaplicki, op. cit., str. 296-297.

[99] Ibidem, str. 297.

[100] P. Uziębło, "Finansowanie kampanii wyborczej...", op. cit., str. 259-260.

[101] Kodeks wyborczy nie uwzględnia możliwości współpracy organów administracji publicznej oraz organów kontroli, rewizji i inspekcji z komisarzami wyborczymi w procesie weryfikacji sprawozdań wyborczych komitetów wyborczych, co zdaniem Państwowej Komisji Wyborczej wymaga nowelizacji k.w., zob. Informacja o działalności PKW i Krajowego Biura Wyborczego..., op. cit. str. 10. Taką zmianę przewiduje poselski projekt nowelizacji k.w. (druk sejmowy nr 1776).

[102] Ibidem, str. 260-261.

[103] Ibidem, str. 261-262.

[104] M. Gałązka, M. Solon-Lipoński, J. Zbieranek, op. cit., str. 13-14.

[105] Informacja o działalności PKW i Krajowego biura Wyborczego..., op. cit., str. 10. Uwagi PKW zostały uwzględnione w projekcie nowelizacji k.w. (druk sejmowy nr 1776).

[106] M. Gałązka, M. Solon-Lipoński, J. Zbieranek, op. cit., str. 10-12. P. Uziębło zauważa, że PKW w dalszym ciągu nie dysponuje środkami, które pozwalałyby jej na dokonanie urynkowienia wartości wydatków ponoszonych przez poszczególne komitety wyborcze. Mimo to trzeba podkreślić, że właśnie mechanizmy kontrolne stają się najważniejszym elementem przesądzającym o rzetelnym prowadzeniu gospodarki finansowej przez komitety wyborcze. Im będą bowiem dalej idące możliwości wykrycia takich naruszeń tym większa będzie ostrożność komitetów w próbach obejścia ograniczeń ustawowych. P. Uziębło, "Wprowadzenie do kodeksu wyborczego", Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2011/3 (dodatek), str. 17-18.

[107] Powierzenie kontroli sprawozdań finansowych organom wyborczym jest rozwiązaniem nietypowym w państwach europejskich, ale zapobiega podejrzeniom o stronniczość ich działania, B. Michalak, "Nadzór i kontrola państwa nad finansowaniem polityki" [w:] "Finansowanie polityki w Polsce...", op. cit.

[108] K.W. Czaplicki, op. cit., str. 298.

[109] Ibidem, str. 299.

[110] P. Uziębło, "Finansowanie kampanii wyborczej...", op. cit. str. 262.

[111] Ibidem.

[112] M. Chmaj, W. Skrzydło, "System wyborczy w Rzeczpospolitej Polskiej", Warszawa 2011, str. 100.

[113] B. Banaszak, op. cit., str. 252.

[114] W komunikacie z 21 marca 2011 r. w sprawie sprawozdań finansowych komitetów wyborczych z wyborów organów jednostek samorządu terytorialnego, przeprowadzonych 21 listopada 2010 r. oraz 5 grudnia 2010 r. Państwowa Komisja Wyborcza podała, że przyjęła zawiadomienia o utworzeniu 34 komitetów wyborczych, w tym: 23 komitetów wyborczych partii politycznych, 3 koalicyjnych komitetów wyborczych, 4 komitetów wyborczych organizacji, 4 komitetów wyborczych wyborców, które zgłosiły zamiar zgłaszania kandydatów na radnych w więcej niż dwóch województwach.

Na ogólną liczbę 34 komitetów wyborczych zobowiązanych do złożenia sprawozdania finansowego PKW do 21 lutego 2011 r. powinny wpłynąć sprawozdania od 24 komitetów, natomiast do 7 marca 2011 r. sprawozdania siedmiu komitetów wyborczych, a do 21 marca 2007 r. - trzech komitetów. W ustawowym terminie sprawozdania złożyło 28 komitetów wyborczych. Po upływie terminu sprawozdania złożyły trzy komitety. Nie złożyły sprawozdań dwa komitety wyborcze.

Państwowa Komisja Wyborcza podała również, że w wyborach samorządowych w 2010 roku postanowiła:

- przyjąć bez zastrzeżeń sprawozdania finansowe 10 komitetów wyborczych,

- przyjąć ze wskazaniem uchybień sprawozdania 7 komitetów wyborczych,

- odrzucić sprawozdania 15 komitetów wyborczych.

Informacja Państwowej Komisji Wyborczej z 30 stycznia 2012 r. o przyjętych i odrzuconych sprawozdaniach finansowych komitetów wyborczych uczestniczących w wyborach organów jednostek samorządu terytorialnego, przeprowadzonych w dniach 21 listopada i 5 grudnia 2010 r., Przegląd Wyborczy, Biuletyn informacyjny 1-2/2012, str. 45, dostęp: www.pkw.gov.pl.

[115] P. Uziębło, "Finansowanie kampanii wyborczej..." op. cit., str. 262-263.

[116] K.W. Czaplicki, op. cit., str. 301.

[117] Sygn. akt I ACa 378/09, Legalis nr 363585.

[118] K.W. Czaplicki, op. cit., str. 301.

[119] Ibidem.

[120] P. Uziębło, "Finansowanie kampanii wyborczej...", op. cit. str. 263.

[121] Por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 8 stycznia 2008 r., sygn. akt I ACa 1210/2007, LexPolonica nr 2353500.

[122] Sygn. akt I A Ca 779/12, dostęp: www.ms.orzeczenia.gov.pl.