Kodeks wyborczy (część III)

Prawo administracyjne

26 marca 2014

Ten tekst przeczytasz w 2042 minuty

z 5 stycznia 2011 r. (Dz.U. nr 21, poz. 112 z późn. zm.)

Rozdział 11 (c.d.)

Komitet wyborczy może wykonywać czynności wyborcze po wydaniu przez właściwy organ wyborczy postanowienia o przyjęciu zawiadomienia, o którym mowa w art. 97.

●Artykuł ten w sposób niebudzący wątpliwości przesądza, że dopiero od dnia wydania postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego i o zamiarze zgłaszania kandydatów na radnych komitet wyborczy może pozyskiwać i wydatkować środki finansowe oraz dokonywać innych czynności przewidzianych kalendarzem wyborczym.

●Stosownie do postanowień art. 85 par. 2 k.w., gdyby komitet wyborczy utworzony przed dniem ogłoszenia aktu o zarządzeniu wyborów podjął jakiekolwiek czynności przed tym dniem, to są one z mocy prawa nieważne[1].

●Co do właściwości poszczególnych organów uprawnionych do rejestracji komitetów w poszczególnych wyborach zobacz komentarz do art. 97 k.w.

Właściwy organ wyborczy podaje do publicznej wiadomości w Biuletynie Informacji Publicznej informację o przyjęciu zawiadomień, o których mowa w art. 97.

●Przepis wymaga, aby informacja o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego była publikowana każdorazowo w Biuletynie Informacji Publicznej.

●Przepis koresponduje również z treścią art. 302 k.w. W świetle powołanego przepisu w wyborach prezydenckich Państwowa Komisja Wyborcza informację o utworzonych komitetach wyborczych ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" oraz w Biuletynie Informacji Publicznej.

§ 1. Komitet wyborczy, z zastrzeżeniem § 2 i 3, ulega rozwiązaniu z mocy prawa po upływie 60 dni od dnia:

1) przyjęcia sprawozdania finansowego komitetu wyborczego przez właściwy organ wyborczy albo

2) bezskutecznego upływu terminu do wniesienia skargi albo odwołania, o których mowa w art. 145 § 1 i 5, albo

3) wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 145 § 2 albo 5, uwzględniającego skargę albo odwołanie na postanowienie właściwego organu wyborczego w przedmiocie odrzucenia sprawozdania.

§ 2. Komitet wyborczy, któremu przysługuje prawo do dotacji podmiotowej, o której mowa w art. 150 lub art. 151, ulega rozwiązaniu z mocy prawa po upływie 6 miesięcy od dnia otrzymania dotacji.

§ 3. Jeżeli wniesiono protest przeciwko ważności wyborów, ważności wyborów w okręgu wyborczym lub ważności wyboru określonej osoby, komitet wyborczy, który zarejestrował listy kandydatów lub kandydata, nie ulega rozwiązaniu przed uprawomocnieniem się orzeczenia sądu.

●Komentowany przepis określa przypadki, w których komitet wyborczy ulega rozwiązaniu z mocy prawa.

●Zgodnie z art. 353 kodeksu postępowania cywilnego orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje od niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia.

§ 1. Komitet wyborczy może ulec rozwiązaniu przed dniem wyborów w trybie przepisów o jego utworzeniu, z zastrzeżeniem § 3. O rozwiązaniu komitetu zawiadamia się niezwłocznie organ wyborczy, który przyjął zawiadomienie o utworzeniu komitetu, a jeżeli rozwiązanie komitetu nastąpiło po zarejestrowaniu listy kandydatów lub kandydata, także właściwą komisję wyborczą.

§ 2. Po przyjęciu przez właściwy organ wyborczy zawiadomienia o utworzeniu koalicyjnego komitetu wyborczego zmiany składu koalicji wyborczej są niedopuszczalne. Oświadczenie jednostronne uczestnika koalicji wyborczej o wystąpieniu z koalicji wyborczej nie rodzi skutków prawnych.

§ 3. Komitet wyborczy wyborców ulega rozwiązaniu z mocy prawa, jeżeli liczba osób, które utworzyły komitet wyborczy będzie mniejsza od określonej w kodeksie minimalnej liczby wymaganej dla utworzenia danego komitetu wyborczego wyborców.

●Komentowany przepis określa dalsze przypadki rozwiązania komitetu wyborczego.

●Rozwiązanie koalicyjnego komitetu wyborczego, po wydaniu przez Państwową Komisję Wyborczą postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o jego utworzeniu, wymaga wspólnego oświadczenia woli wszystkich podmiotów, które utworzyły koalicję wyborczą. W konsekwencji oświadczenie wyłącznie jednego z podmiotów tworzących koalicję o wystąpieniu z niej nie rodzi skutków prawnych. Innymi słowy, w dalszym ciągu koalicyjny komitet wyborców może uczestniczyć w procesie wyborczym.

●Minimalna liczba osób tworzących komitet wyborczy wyborców to piętnastu obywateli mających prawo wybierania.

●Prawo wybierania w zależności od zarządzonych wyborów ma:

- w wyborach do Sejmu i do Senatu oraz w wyborach prezydenta Rzeczypospolitej - obywatel polski, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat;

- w wyborach do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej - obywatel polski, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat oraz obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem polskim, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat oraz stale zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

- w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego:

a) rady gminy - obywatel polski oraz obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem polskim, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat oraz stale zamieszkuje na obszarze tej gminy,

b) rady powiatu i sejmiku województwa - obywatel polski, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat oraz stale zamieszkuje na obszarze, odpowiednio, tego powiatu i województwa;

- w wyborach wójta w danej gminie - osoba mająca prawo wybierania do rady tej gminy.

§ 1. Pełnomocnik wyborczy w terminie 7 dni od dnia przyjęcia przez właściwy organ wyborczy zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego zawiadamia ten organ o adresie strony internetowej, na której komitet wyborczy umieszcza informacje określone w kodeksie.

§ 2. Właściwy organ wyborczy podaje informację o adresach stron internetowych, o których mowa w § 1, w Biuletynie Informacji Publicznej.

§ 3. Obowiązek, o którym mowa w § 1, nie dotyczy komitetów wyborczych, które zgłaszają kandydata lub kandydatów wyłącznie do rady gminy lub rady powiatu.

●Komentowany przepis nakłada obowiązki informacyjne na pełnomocnika komitetu wyborczego. Przede wszystkim obowiązkiem komitetu wyborczego jest prowadzenie oddzielnej i samodzielnej strony internetowej, na której umieszczane będą informacje wymagane przez k.w. Przykładowo takim informacjami są rejestry:

- zaciągniętych kredytów, zawierające nazwę banku udzielającego kredytu i wszystkie istotne warunki jego uzyskania, w szczególności: datę udzielenia kredytu, jego wysokość, oprocentowanie i inne koszty uzyskania, zobowiązania poręczycieli oraz ustalony termin spłaty;

- wpłat o wartości przekraczającej łącznie od jednej osoby fizycznej kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę, (Dz.U. z 2002 r. nr 200, poz. 1679 z późn. zm.) ustalanego na podstawie ustawy z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w dniu poprzedzającym dzień ogłoszenia postanowienia o zarządzeniu wyborów, ze wskazaniem imienia, nazwiska oraz miejscowości zamieszkania takiej osoby.

●Kodeks wyborczy nie przewiduje żadnych sankcji związanych z brakiem prowadzenia strony internetowej.

§ 1. Pełnomocnik wyborczy lub osoba przez niego upoważniona może wyznaczyć po jednym mężu zaufania do każdej obwodowej komisji wyborczej. Jeżeli komitet wyborczy nie zarejestrował kandydatów lub list kandydatów we wszystkich okręgach wyborczych, mężów zaufania może wyznaczyć do obwodowej komisji wyborczej na obszarze okręgu, w którym zarejestrował kandydata lub listę kandydatów. W wyborach wójta komitet wyborczy może wyznaczyć mężów zaufania na obszarze całej gminy.

§ 2. Pełnomocnik wyborczy lub osoba przez niego upoważniona wydaje mężom zaufania zaświadczenie według wzoru określonego przez Państwową Komisję Wyborczą.

§ 3. Funkcję męża zaufania przy Państwowej Komisji Wyborczej, okręgowej komisji wyborczej i terytorialnej komisji wyborczej może pełnić pełnomocnik wyborczy lub osoba przez niego upoważniona.

●Powołani w komentowanym przepisie mężowie zaufania to przedstawiciel list kandydatów lub kandydatów, gdy wybory nie odbywają się na podstawie list. Zgodnie z przyjętą praktyką mężowie zaufania przed przystąpieniem do swoich czynności przedstawiają przewodniczącemu komisji dokument tożsamości oraz zaświadczenie podpisane przez pełnomocnika wyborczego lub upoważnioną przez niego osobę, sporządzone według wzoru ustalonego przez Państwową Komisję Wyborczą. Osoby te mają prawo do obecności w dniu głosowania w lokalu wyborczym i obserwowania wszystkich czynności obwodowej komisji wyborczej, zarówno przed rozpoczęciem głosowania, w trakcie jego trwania, jak i po jego zakończeniu. Mężowie zaufania są również uprawnieni do zgłaszania przewodniczącemu komisji na bieżąco uwag i zastrzeżeń. Mogą także wnosić uwagi do protokołu głosowania w obwodzie z wymienieniem konkretnych zarzutów. Mężowie zaufania nie mogą jednak wykonywać żadnych czynności członka komisji, w tym w szczególności pomagać wyborcom w głosowaniu ani udzielać im wyjaśnień. Mężowie zaufania nie są także uprawnieni do liczenia ani przeglądania kart do głosowania przed rozpoczęciem głosowania, w trakcie głosowania i po jego zakończeniu. Samo wykonywanie uprawnień mężów zaufania nie może w żadnym przypadku utrudniać pracy komisji, jak również zakłócać głosowania ani naruszać jego tajności[2]. W szczególności w świetle regulacji k.w. niedopuszczalne jest wchodzenie przez mężów zaufania do pomieszczenia za zasłoną, zapewniającego tajność głosowania, gdy w pomieszczeniu tym znajduje się wyborca, nawet jeśli wyraził on na to zgodę lub poprosił o to męża zaufania. W powołanym w przypisie stanowisku Państwowa Komisja Wyborcza zwraca również uwagę, że obserwacja czynności wykonywanych przez komisję obwodową nie uprawnia mężów zaufania do utrwalania pracy komisji ani dokumentów komisji za pomocą aparatów fotograficznych lub kamer. Dopuszczalne jest natomiast fotografowanie oraz filmowanie protokołów głosowania podanych do wiadomości publicznej przez obwodową komisję wyborczą. Należy również zwrócić uwagę, że przewodniczący komisji może wydawać polecenia o charakterze porządkowym w sytuacji, gdy działania mężów zaufania wykraczają poza ich uprawnienia, utrudniają pracę komisji, zakłócają powagę głosowania lub naruszają jego tajność. Jednocześnie w przypadku wydania przez przewodniczącego komisji takiego polecenia, fakt ten należy odnotować w protokołach głosowania w obwodzie[3].

●Państwowa Komisja Wyborcza 9 maja 2011 r. podjęła uchwałę w sprawie wzoru zaświadczenia dla mężów zaufania do obwodowych komisji wyborczych w wyborach do Sejmu RP i do Senatu RP, w wyborach prezydenta RP oraz w wyborach do Parlamentu Europejskiego w RP (M.P. nr 35, poz. 415). Jeżeli zaświadczenie wystawiła osoba upoważniona przez pełnomocnika, mąż zaufania okazuje komisji kserokopię tego upoważnienia. W praktyce zaświadczenia mogą różnić się między sobą wyglądem i układem graficznym. Niemniej jednak ich treść musi odpowiadać wzorowi ustalonemu w wymienionej wyżej uchwale. PKW nie wydała jeszcze stosownej uchwały w sprawie zaświadczenia o mężach zaufania w wyborach samorządowych.

Rozdział 12. Kampania wyborcza

Kampania wyborcza rozpoczyna się z dniem ogłoszenia aktu właściwego organu o zarządzeniu wyborów i ulega zakończeniu na 24 godziny przed dniem głosowania.

●Powszechnie obowiązujące prawo nie zawiera legalnej definicji kampanii wyborczej. Komentowany przepis określa jedynie jej ramy czasowe, wskazując początek i koniec kampanii. Zgodnie z nim kampania wyborcza w wyborach zarządzonych na podstawie k.w. rozpoczyna się w dniu ogłoszenia aktu o zarządzaniu właściwych wyborów i bezwzględnie kończy się na 24 godziny przed dniem głosowania. Po tym czasie zaczyna się cisza wyborcza. W tym okresie zakazana jest jakakolwiek forma agitacji wyborczej, nie tylko prowadzona w danych wyborach przez samych kandydatów lub ich komitety wyborcze, lecz także pośrednia prowadzona w mediach lub internecie.

●Według Ferdynanda Rymarza kampania wyborcza to zorganizowany zespół energicznych działań i prac, objętych urzędowo ustalonym czasem i w prawnie określonych formach, zmierzających do uzyskania jak najlepszego wyniku w wyborach[4]. Z kolei Bogusław Banaszak definiuję kampanię wyborczą jako określony w k.w. co do formy i czasu trwania zorganizowany zespół działań i prac propagujących programy ugrupowań biorących udział w wyborach, mających na celu wyłonienie kandydatów oraz prezentujących kandydatów[5].

●Przepisy k.w., wbrew postulatom przedstawicieli nauki i samej Państwowej Komisji Wyborczej, nie regulują problematyki prowadzenia form zorganizowanej agitacji wyborczej przed zarządzeniem wyborów, potocznie określanej kampanią informacyjną czy prekampanią[6]. W ciągle aktualnym stanowisku w sprawie kampanii informacyjnej prowadzonej przez partie polityczne i osoby pełniące funkcje publiczne przed zarządzeniem wyborów[7] Państwowa Komisja Wyborcza zwraca uwagę, że przepisy powszechnie obowiązującego prawa w precyzyjny sposób regulują zasady prowadzenia i finansowania kampanii wyborczej, ustanawiając m.in. regułę jawności finansowania kampanii oraz szczegółowe zasady pozyskiwania i wydatkowania środków przez komitety wyborcze, a także tryb sporządzenia przez pełnomocników finansowych komitetów sprawozdań o przychodach, wydatkach i zobowiązaniach finansowych komitetu. W świetle przedstawianego stanowiska podejmowanie przez podmioty, które zamierzają uczestniczyć w zbliżających się, lecz jeszcze niezarządzonych wyborach, takich działań, które noszą cechy kampanii wyborczej, jest niezgodne z przepisami prawa wyborczego. W ocenie PKW podmioty te powinny przed zarządzeniem wyborów powstrzymać się od takich działań chociażby z uwagi na to, że wyłączność na prowadzenie kampanii wyborczej mają komitety wyborcze, samo zaś utworzenie komitetu wyborczego możliwe jest dopiero po zarządzeniu wyborów. Niezależnie od powyższego PKW zwraca uwagę, że przed dniem zarządzenia określonych wyborów, zarówno partie polityczne, osoby pełniące funkcje publiczne, jak i inne podmioty prowadzące kampanię informacyjną w środkach społecznego komunikowania, nie mogą jej prowadzić, jeśli nie jest ona wolna od elementów agitacji wyborczej. PKW zwraca też uwagę, że w okresie bezpośrednio poprzedzającym kampanię wyborczą działania partii politycznych i innych podmiotów promujące idee, poglądy czy programy lub osoby wizerunkowo kojarzące się z danym podmiotem są odbierane jako podejmowane nieprzypadkowo właśnie w tym czasie i w takich formach, które mają na celu zachęcenie wyborców do głosowania w określony sposób w zbliżających się wyborach do Sejmu i do Senatu, a więc jako prowadzenie kampanii wyborczej przed jej prawnym rozpoczęciem. PKW przypomina ponadto, że finansowanie przez partię polityczną z jej środków działań zawierających elementy agitacji wyborczej przed zarządzeniem wyborów prowadzi do naruszenia przepisów dotyczących sposobu, terminu i źródeł finansowania kampanii wyborczej oraz limitów wydatków na jej prowadzenie.

●W innym stanowisku PKW zwraca uwagę na to, iż wszelkie spotkania sprawozdawcze czy informacyjne członków partii, organizacji społecznych, stowarzyszeń, przedstawicieli komitetów zgłaszających kandydatów w wyborach, organizowane w trakcie kampanii wyborczej, mogą odbywać się tylko pod warunkiem, że nie zawierają żadnych znamion agitacji wyborczej. W przeciwnym razie traktowane są jako element kampanii wyborczej i podlegają regulacjom dotyczącym tej kampanii[8]. Niezależnie od powyższego należy pamiętać, że w ocenie PKW wcześniejsze działania naruszają zasadę równości kandydatów i komitetów wyborczych, są sprzeczne z zasadami dobrze pojmowanej kultury politycznej i są powszechnie odbierane jako obejście prawa nie tylko przez osoby fizyczne promujące się w ten sposób, lecz także przez organizacje polityczne, z którymi osoby te są formalnie związane[9]. Z innej jednak strony nie można zapominać, że zbyt restrykcyjny zakaz promocji politycznej w okresie przed kampanią wyborczą może poważnie naruszać swobodę wypowiedzi[10].

●Odrębnym zagadnieniem, związanym z postępującym rozwojem technik bezpośredniego porozumiewania się na odległość, jest prowadzenie kampanii wyborczej w środkach masowego komunikowania się, w szczególności za pośrednictwem internetu. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że przepisy k.w. zawierają szczątkowe regulacje w tym zakresie. Przede wszystkim k.w. zobowiązuje komitety wyborcze do prowadzenia własnej strony internetowej. Zgodnie z art. 140 par. 3 pkt 1 k.w. strona internetowa komitetu powinna być prowadzona co najmniej do dnia podania przez PKW do wiadomości publicznej treści sprawozdania wyborczego komitetu. W tym miejscu należy od razu wyjaśnić, że k.w. nie regulują szczegółowo kwestii związanych z adresami stron internetowych komitetów. Wychodząc jednak z podstawowej zasady, zgodnie z którą podmiotami wyłącznie uprawnionymi do prowadzenia kampanii wyborczej są komitety wyborcze,[11] nie może ulegać wątpliwości, że strona ta ma być utworzona i prowadzona przez komitet wyborczy. W konsekwencji jej adres i pozostałe elementy nie powinny pozostawiać wątpliwości i wyraźnie wskazywać, iż jest to strona tego właśnie komitetu[12].

●Powszechne wykorzystywanie przez komitety wyborcze stron internetowych w czasie kampanii wyborczej stało się również przedmiotem interpretacji Państwowej Komisji Wyborczej. PKW zwróciła uwagę, że komitet wyborczy powinien zawrzeć z dysponentem domeny odpowiednią umowę najmu, dzierżawy lub umowę odpłatnego korzystania przez określony czas z danej domeny, w świetle przepisów k.w. niedopuszczalne jest zaś nieodpłatne użyczenie komitetowi wyborczemu domeny przez jej właściciela (w tym także przez podmiot, który utworzył komitet wyborczy). Komitet wyborczy obowiązany jest do pokrycia kosztów prowadzenia swojej strony internetowej, nie może jednak pokrywać kosztów prowadzenia głównej strony podmiotu prowadzącego domenę, na której umieszczone są treści niepochodzące od komitetu. Niezależnie od tego koszty związane z prowadzeniem strony internetowej komitetu zalicza się do wydatków komitetu i wykazuje w sprawozdaniu finansowym. W tym miejscu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 140 par. 1 i 2 k.w. komitet wyborczy jest obowiązany prowadzić i umieszczać na swojej stronie internetowej:

- rejestr zaciągniętych kredytów, zawierający nazwę banku udzielającego kredytu i wszystkie istotne warunki jego uzyskania, w szczególności: datę udzielenia kredytu, jego wysokość, oprocentowanie i inne koszty uzyskania, zobowiązania poręczycieli oraz ustalony termin spłaty,

- rejestr wpłat o wartości przekraczającej łącznie od jednej osoby fizycznej kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie ustawy z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w dniu poprzedzającym dzień ogłoszenia postanowienia o zarządzeniu wyborów, ze wskazaniem imienia, nazwiska oraz miejscowości zamieszkania takiej osoby[13].

●W nauce prawa zwraca się uwagę, że storna internetowa komitetu wyborczego spełnia podwójną rolę. Po pierwsze, służy do umieszczania informacji wymaganych przez przepisy k.w. Po drugie zaś jest wykorzystywana do prowadzenia agitacji wyborczej, w tym informowania o programie, kandydatach, działaniach podejmowanych w ramach kampanii[14].

●Dotychczasowe doświadczenia z przebiegu kampanii wyborczej pokazują, że okres ten jest szczególnie dynamiczny i obfituje w wiele zdarzeń, zwłaszcza w trakcie publicznych wystąpień w radio bądź telewizji (głównie debaty z udziałem kandydatów w wyborach), które z punktu widzenia kodeksu cywilnego mogą być kwalifikowane jako naruszające dobra osobiste. W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 24 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie gdy doszło do naruszenia, taka osoba może także żądać, żeby ten, kto dopuścił się naruszenia, dopełnił czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków. W szczególności żeby złożył oświadczenie odpowiedniej treści i formie. Na zasadach przewidzianych w k.c. może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Niezależnie od tego, jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych[15]. Biorąc pod uwagę powołany przepis, decydujące znaczenie w kontekście tego, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych, ma to, czy zachowanie osoby potencjalnie naruszającej dobra ma charakter bezprawny. Gdy w trakcie postępowania sądowego okoliczność ta nie zostanie wykazana, nie będzie można mówić o takiej odpowiedzialności. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że nie jest działaniem bezprawnym rzetelne prezentowanie w programie informacyjnym w czasie kampanii wyborczej wypowiedzi członków komitetu wyborczego, nawet jeżeli godzą one w dobra osobiste innych osób publicznych[16]. Należy również pamiętać, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem gwarantowana konstytucyjnie wolność wypowiedzi i prawo do krytyki osób publicznych również doznają ograniczeń. Co do zasady bowiem osoby publiczne muszą liczyć się z możliwością szerszej kontroli i krytyki. Nie oznacza to jednak, że prawo do krytyki zachowania osób publicznych może być wykonywane w taki sposób, aby naruszało dobre imię lub cześć krytykowanego[17]. Usprawiedliwienia dla tego rodzaju działań nie sposób także wywieść z potrzeby działania w ramach debaty publicznej i w interesie społecznym. Nie można bowiem uznać, by nierzetelna krytyka mogła być uznana za podjętą w interesie społecznym i by była działaniem pożytecznym i pożądanym. Innymi słowy, jeżeli krytykujący w przedstawianiu faktów mija się z prawdą, czym przypisuje krytykowanej osobie postępowanie powszechnie uznane za dyskryminujące, tym samym przekracza granice rzeczowej krytyki i nie może się powoływać na wyłączenie odpowiedzialności z art. 24 k.c. Za bezprawne należy uznać wyrażenia obraźliwe, a więc sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, skierowane publicznie pod adresem określonej osoby, nawet wówczas, gdy ich wypowiedzenie miało na celu obronę uzasadnionego interesu społecznego[18]. [wz ór 1]

§ 1. Agitacją wyborczą jest publiczne nakłanianie lub zachęcanie, do głosowania w określony sposób lub do głosowania na kandydata określonego komitetu wyborczego.

§ 2. Agitację wyborczą można prowadzić od dnia przyjęcia przez właściwy organ zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego na zasadach, w formach i w miejscach, określonych przepisami kodeksu.

●Komentowany przepis zawiera definicję agitacji wyborczej. Wynika z niej, że stanowi ona element kampanii wyborczej. W praktyce nakłanianie lub zachęcenie do głosowania w określony sposób to oddziaływanie na decyzje drugiej osoby, które może przybrać postać słownych wypowiedzi, ulotek, plakatów, ogłoszeń lub artykułów w prasie, wystąpień w środkach masowego przekazu, wystąpień przed zgromadzonymi na wiecu lub manifestacji, w miejscach publicznych (np. na targowiskach, w centrach handlowych itp.), może również odbywać się za pośrednictwem stron internetowych[19].

●Z punktu widzenia kodeksowej definicji istotne jest, że za agitację w rozumieniu przepisów k.w. będą uznane przykładowo wymienione wyżej zachowania, którym będzie można przypisać cechę charakteru publicznego, a więc takie zachęcanie lub nakłanianie do określonej postawy wyborczej, które może dotrzeć do nieoznaczonej grupy osób. W tym miejscu należy dodatkowo wyjaśnić, że do czasu uchwalenia przepisów k.w. pojęcie publicznego charakteru nie było definiowane przez ustawy regulujące problematykę wyborów. Jest ono natomiast powszechnie wykorzystywane na gruncie prawa karnego. W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że określone zachowanie ma charakter publiczny, gdy jest dostępne dla nieokreślonej liczby osób ze względu na okoliczności lub miejsce[20]. Innym słowy, znamię publiczności zachodzi wtedy, gdy rzecz dzieje się w miejscu ogólnie dostępnym dla nieokreślonych indywidualnie osób postronnych w warunkach możliwości bezpośredniego powzięcia wiadomości przez te osoby[21]. W konsekwencji działanie ma charakter publiczny, gdy ze względu na miejsce i sposób działania jest lub może ono być dostrzegalne przez niedającą się z góry ściśle określić liczbę bliżej niezidentyfikowanych osób[22].

●Jeszcze raz należy podkreślić, że w świetle przepisów k.w. agitacja wyborcza przed zarządzeniem wyborów jest niedozwolona. W praktyce nie ma jednak sankcji za naruszenie tego zakazu. Potwierdzeniem tego faktu jest stanowisko PKW, zgodnie z którym podmioty zamierzające uczestniczyć w wyborach powinny przed zarządzeniem wyborów powstrzymać się od agitacji wyborczej na rzecz przyszłych kandydatów, gdyż wyłączność na prowadzenie kampanii wyborczej mają komitety wyborcze. Utworzenie komitetu wyborczego możliwe jest zaś dopiero po zarządzeniu wyborów[23].

●Wyznaczone przez przepisy k.w. ramy czasowe prowadzenia kampanii wyborczej powodują, że PKW w swoich stanowiskach jednoznacznie interpretuje i wskazuje jako niedopuszczalne prowadzenie przez osoby mniej lub bardziej oficjalnie promowane przez różne środowiska lub partie polityczne, reprezentujące wszystkie strony sceny politycznej takich działań, które co prawda nie mogą być uznane za kampanię wyborczą sensu stricto, poddaną wszelkim rygorom przepisów wyborczych, ale które mają wszelkie cechy działań kampanijnych. W szczególności zaś chodzi o zachowania noszące od strony materialnej cechy charakterystyczne dla klasycznej kampanii wyborczej, to jest organizowanie spotkań i wystąpień, podczas których zarówno ich organizatorzy, jak i przyszli kandydaci w sposób bezpośredni określają te kontakty mianem mitingów wyborczych lub spotkań z kandydatami, czy budowanie stron internetowych, na których określone osoby występują jako kandydaci[24].

§ 1. Każdy wyborca może prowadzić agitację wyborczą na rzecz kandydatów, w tym zbierać podpisy popierające zgłoszenia kandydatów, po uzyskaniu pisemnej zgody pełnomocnika wyborczego.

§ 2. Podpisy, o których mowa w § 1, można zbierać w miejscu, czasie i w sposób wykluczający stosowanie jakichkolwiek nacisków zmierzających do ich wymuszenia.

§ 3. Zbieranie lub składanie podpisów w zamian za korzyść finansową lub osobistą jest zabronione.

●Przepis określa dopuszczalne prawa każdego wyborcy do aktywnego i czynnego uczestniczenia w prowadzonej kampanii wyborczej. W szczególności zainteresowany wyborca po uzyskaniu pisemnej zgody pełnomocnika wyborczego jest uprawniony do zbierania podpisów popierających zgłoszenie danego kandydata. Liczba podpisów popierających zgłoszenie kandydata lub listy koniecznych dla zarejestrowania zgłoszenia kandydata lub listy została określona w poszczególnych przepisach k.w. dotyczących określonych rodzajów wyborów. W trakcie zbierania podpisów zakazana jest jakakolwiek forma nacisków, w tym groźba czy podstęp. Sama zaś czynność zbierania podpisów stosownie do komentowanego przepisu powinna być prowadzona w takim miejscu i czasie, aby wykluczona była jakakolwiek forma wywierania wpływu na osoby udzielające poparcia. W szczególności za niedopuszczalne należy uznać zbieranie podpisów przez przełożonego w miejscu pracy lub w miejscach wyłączających swobodne podjęcie decyzji.

●Poza zbieraniem podpisów zainteresowani czynnym uczestniczeniem w kampanii wyborczej wyborcy mogą prowadzić agitację wyborczą za wybranym przez nich kandydatem.

●Z postanowień komentowanego przepisu jednoznacznie wynika, że zabronione jest zbieranie lub składanie podpisów w zamian za korzyść finansową lub osobistą. W tym miejscu należy wyjaśnić, że korzyść ma charakter finansowy, gdy ma wartość ekonomiczną (wyrażona w pieniądzu) oraz gdy za pomocą danego dobra można zaspokoić określoną potrzebę materialną[25]. Korzyścią osobistą jest zaś każde dobro niemające charakteru majątkowego zaspokajające jakąś potrzebę sprawcy[26]. Nie wykluczone jest jednak, aby osobom zbierającym podpisy zwracane były koszty rzeczywiście ponoszonych wydatków, takich jak przykładowo koszty dojazdu do miejsca, w którym mają być one zbierane[27].

●Zgodnie z k.w. zbieranie podpisów osób popierających zgłoszenie listy kandydatów lub kandydata w zamian za korzyść finansową lub osobistą bądź stosowanie jakąkolwiek formy nacisków zmierzających do uzyskania podpisów podlega grzywnie od 1 tys. do 10 tys. złotych. Tej samej karze podlega ten, kto zbiera podpisy osób popierających zgłoszenie listy kandydatów lub kandydata na terenie jednostek wojskowych lub innych jednostek organizacyjnych podległych ministrowi obrony narodowej albo oddziałów obrony cywilnej lub skoszarowanych jednostek podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. Niezależnie od tego grzywnie od 10 tys. do 50 tys. złotych podlega osoba, która udziela lub przyjmuje korzyść finansową lub osobistą w zamian za zbieranie lub złożenie podpisu pod zgłoszeniem listy kandydatów lub kandydata. [w zór 2]

§ 1. W dniu głosowania oraz na 24 godziny przed tym dniem prowadzenie agitacji wyborczej, w tym zwoływanie zgromadzeń, organizowanie pochodów i manifestacji, wygłaszanie przemówień oraz rozpowszechnianie materiałów wyborczych jest zabronione.

§ 2. Agitacja wyborcza w lokalu wyborczym oraz na terenie budynku, w którym ten lokal się znajduje, jest zabroniona.

●Zgodnie z komentowanym przepisem kampanii wyborczej nie można prowadzić na 24 godziny przed dniem głosowania i w dniu głosowania aż do jego zakończenia. W tym okresie zakazane jest zwoływanie zgromadzeń, organizowanie pochodów i manifestacji, wygłaszanie przemówień, rozdawanie ulotek, jak też prowadzenie w inny sposób agitacji na rzecz kandydatów. Nie oznacza to jednak, że w dniu wyborów zakazana jest jakakolwiek aktywność w tym zakresie. Przykładowo media mogą bowiem w dniu wyborów informować o przebiegu wyborów oraz pokazywać głosujących kandydatów. Jak wyjaśniła PKW, możliwe jest także prezentowanie osób zachęcających do udziału w wyborach. Jednak wypowiedzi tych osób nie mogą zawierać żadnych elementów agitacji na rzecz kandydatów. Wypowiedzi nie powinni jednak udzielać kandydaci w wyborach ani osoby wchodzące w skład sztabów kandydatów ani też powszechnie kojarzone z danym kandydatem, gdyż może być to odbierane jako niedozwolona mobilizacja elektoratu tego kandydata[28]. W ocenie PKW zakaz prowadzenia kampanii wyborczej w okresie ciszy wyborczej obejmuje również wszelką aktywność w internecie. Oznacza to, że informacje mające nawet charakter agitacyjny umieszczone w internecie do godz. 24:00 dnia poprzedzającego dzień wyborów mogą w nim pozostać. W czasie ciszy wyborczej w internecie można zaś zamieszczać wyłącznie informacje niemające charakteru agitacji na rzecz kandydatów[29].

●Jak wyjaśniła PKW, w okresie ciszy wyborczej dopuszczalne jest pozostawienie materiałów wyborczych umieszczonych na nośnikach przed jego rozpoczęciem, przy czym warunkiem koniecznym jest, aby nośniki, na których umieszczone zostały materiały oraz emitowany jest obraz, były statyczne. Powyższego wymogu nie spełnia emisja reklam wyborczych na nośnikach, na których materiały reklamowe przewijają się, czasowo zmieniając prezentowany obraz, dlatego też może zostać uznana za naruszenie ciszy wyborczej. Podbnie jako aktywna forma agitacji potraktowane zostanie też przemieszczanie się w czasie ciszy wyborczej pojazdów, w tym środków komunikacji miejskiej, na których umieszczono wyborcze materiały agitacyjne[30].

●Należy pamiętać, że ewentualne przypadki naruszenia ciszy wyborczej są brane pod uwagę przy stwierdzaniu ważności wyborów. Stanowisko to potwierdza postanowienie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym prowadzenie agitacji wyborczej w lokalu wyborczym, czas jej trwania i liczbę adresatów bierze się pod rozwagę przy ocenie jej wpływu na wyniki wyborów[31].

●Naruszenie komentowanego przepisu może skutkować odpowiedzialnością wykroczeniową. Zgodnie z przepisami kodeksu wyborczego osoba, która w związku z wyborami, w okresie od zakończenia kampanii wyborczej aż do zakończenia głosowania prowadzi agitację wyborczą, podlega karze grzywny. Grzywna w tym przypadku może być wymierzona do 5 tys. zł. W tym miejscu należy za B. Banaszakiem przywołać wyrok Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim, zgodnie z którym odpowiedzialność za naruszenie ciszy wyborczej przez użytkowników forum internetowego spoczywa na jego administratorach. Ich obowiązkiem jest niedopuszczenie do umieszczenia komentarzy naruszających ciszę wyborczą w trakcie wyborów[32].

●Surowszej odpowiedzialności podlega sprawca, który w związku z wyborami w okresie od zakończenia kampanii wyborczej aż do zakończenia głosowania, podaje do publicznej wiadomości wyniki przedwyborczych badań (sondaży) opinii publicznej dotyczących przewidywanych zachowań wyborczych lub przewidywanych wyników wyborów lub wyniki sondaży wyborczych przeprowadzanych w dniu głosowania. W takim przypadku kara grzywny wynosi od 500 tys. do 1 mln złotych.

§ 1. Zabrania się prowadzenia agitacji wyborczej:

1) na terenie urzędów administracji rządowej i administracji samorządu terytorialnego oraz sądów;

2) na terenie zakładów pracy w sposób i w formach zakłócających ich normalne funkcjonowanie;

3) na terenie jednostek wojskowych i innych jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Obrony Narodowej oraz oddziałów obrony cywilnej, a także skoszarowanych jednostek podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych.

§ 2. Zabroniona jest agitacja wyborcza na terenie szkół wobec uczniów.

§ 3. Za agitację wyborczą nie uznaje się prowadzonych przez szkołę zajęć z zakresu edukacji obywatelskiej polegających na upowszechnianiu wśród uczniów wiedzy o prawach i obowiązkach obywateli, znaczeniu wyborów w funkcjonowaniu demokratycznego państwa prawa oraz zasadach organizacji wyborów.

§ 4. Zabrania się komitetom wyborczym, kandydatom oraz wyborcom prowadzącym agitację wyborczą na rzecz komitetów wyborczych lub kandydatów organizowania loterii fantowych, innego rodzaju gier losowych oraz konkursów, w których wygranymi są nagrody pieniężne lub przedmioty o wartości wyższej niż wartość przedmiotów zwyczajowo używanych w celach reklamowych lub promocyjnych.

§ 5. Zabrania się podawania oraz dostarczania, w ramach prowadzonej agitacji wyborczej, napojów alkoholowych nieodpłatnie lub po cenach sprzedaży netto możliwych do uzyskania, nie wyższych od cen nabycia lub kosztów wytworzenia.

●Komentowany przepis określa enumeratywny katalog miejsc, w których zakazana jest jakakolwiek forma agitacji wyborczej. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "teren" w odniesieniu do urzędów administracji rządowej i samorządowej oraz sądów oznacza nie tylko ich siedzibę - miejsce urzędowania. W praktyce bowiem obejmuje nie tylko budynki, lecz także tereny niezabudowane stanowiące część nieruchomości zajmowanej przez urzędy czy sądy. Gdyby jednak zdarzyło się, że dany urząd gminy wynajmuje część oznaczonej i wydzielonej nieruchomości, np. w biurowcu, to od strony formalno-prawnej brak byłoby przeciwskazań do prowadzenia agitacji wyborczej w tej części nieruchomości, która nie jest zajmowana przez urząd[33].

●Inaczej należy interpretować zakaz prowadzenia agitacji wyborczej na terenie zakładu pracy. Zgodnie z komentowanym przepisem zakazana jest bowiem agitacja wyborcza zakłócająca normalne funkcjonowanie zakładu pracy. W tym przypadku należy podkreślić, że taka dyspozycja przepisu chroni z jednej strony prawo pracownika do świadczenia pracy, z drugiej zaś obowiązek pracodawcy do właściwego jej zorganizowania. Niemniej jednak z literalnego brzmienia przepisu wynika, że w przypadku gdy prowadzona agitacja wyborcza nie zakłócałaby normalnego funkcjonowania zakładu pracy, to byłaby możliwa[34].

●Zasady i tryb oraz przebieg loterii i gier losowych, w tym loterii fantowej, określa ustawa z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. nr 201, poz. 1540 z późn. zm.). Pojęcie konkursu nie jest definiowane prawnie. Za B. Banaszakiem należy przyjąć, że pod pojęciem konkursu objętego dyspozycją komentowanego przepisu należy rozumieć ogół czynności, w których wygrane pieniężne lub rzeczowe związane są z oddziaływaniem na wyborców polegającym na dostarczaniu informacji, argumentacji, obietnic, a także zachęty skłaniającej do głosowania w określony sposób, jak również wytwarzającej przychylną opinię o kandydacie lub liście kandydatów[35].

●Komentowany przepis zabrania podawania bądź dostarczania alkoholu w jakiejkolwiek formie w trakcie prowadzenia agitacji wyborczej. Zakresem pojęciowym objęta jest więc nie tylko sprzedaż czy darowizna, lecz także samoobsługa.

●Napój alkoholowy to zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1356) produkt przeznaczony do spożycia zawierający alkohol etylowy pochodzenia rolniczego w stężeniu przekraczającym 0,5 proc. objętościowych alkoholu. Na marginesie warto dodać, że w orzecznictwie sądowym piwa bezalkoholowego nie uznaje się za napój alkoholowy, mimo że alkohol w nim przekracza stężenie 0,5 proc.

§ 1. Materiałem wyborczym jest każdy pochodzący od komitetu wyborczego upubliczniony i utrwalony przekaz informacji mający związek z zarządzonymi wyborami.

§ 2. Materiały wyborcze powinny zawierać wyraźne oznaczenie komitetu wyborczego, od którego pochodzą.

§ 3. Materiały wyborcze podlegają ochronie prawnej.

●Komentowany przepis zawiera definicję materiału wyborczego. Materiał wyborczy to nie tylko wypowiedzi osób zaangażowanych w kampanię wyborczą, lecz także wszelkie publikacje prasowe, ulotki, plakaty, hasła, banery i inne formy wypowiedzi mogące mieć wpływ na wynik wyborów[36].

●Materiałem wyborczym nie będzie jednak np. artykuł prasowy pochodzący od osób trzecich, które nie są bezpośrednio zaangażowane w wybory. Innymi słowy, nie będą nimi takie, które nie pochodzą bezpośrednio od kandydatów w danych wyborach ani członków komitetu wyborczego[37].

●W celu umożliwienia identyfikacji materiałów wyborczych przepisy k.w. wymagają bezwzględnego i niebudzącego wątpliwości ich oznaczania. Oznaczenie to powinno więc być takie, jak w zawiadomieniu złożonym do właściwego organu wyborczego. Nieprzestrzeganie powyższego obowiązku rodzi sankcje. Zgodnie z art. 496 k.w. osoba, która w związku z wyborami nie umieszcza w materiałach wyborczych wyraźnego oznaczenia komitetu wyborczego, od którego pochodzą, podlega karze grzywny. Grzywna w tym przypadku wynosi do 5 tys. zł.

●Brak doprecyzowania, jakiego rodzaju ochronie prawnej na gruncie przepisów prawa wyborczego podlegają materiały wyborcze, prowadzi do wniosku, że zapis kodeksowy w tym zakresie wymaga uzupełnienia. W przeciwnym razie takie sformułowanie nie jest potrzebne. W świetle bowiem przepisów k.c. materiał wyborczy podlega ochronie w kontekście dóbr osobistych, a dodatkowo, jako wyraz autorskiej twórczości, ochronie przewidzianej w ustawie z 4 lutego 1994 r. o o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631 z późn. zm.).

●W świetle przepisów k.w. dotyczących pełnej transparentności w finansowaniu kampanii wyborczych materiał wyborczy jest jednym z dowodów na koszty poniesione przez dany komitet.

§ 1. Na ścianach budynków, przystankach komunikacji publicznej, tablicach i słupach ogłoszeniowych, ogrodzeniach, latarniach, urządzeniach energetycznych, telekomunikacyjnych i innych można umieszczać plakaty i hasła wyborcze wyłącznie po uzyskaniu zgody właściciela lub zarządcy nieruchomości, obiektu albo urządzenia.

§ 2. Przy ustawianiu własnych urządzeń ogłoszeniowych w celu prowadzenia kampanii wyborczej należy stosować obowiązujące przepisy porządkowe. Przepis art. 109 stosuje się odpowiednio.

§ 3. Plakaty i hasła wyborcze należy umieszczać w taki sposób, aby można je było usunąć bez powodowania szkód.

§ 4. (utracił moc)

§ 5. Policja lub straż gminna jest obowiązana usuwać na koszt komitetów wyborczych plakaty i hasła wyborcze, których sposób umieszczenia może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi albo bezpieczeństwu mienia bądź bezpieczeństwu w ruchu drogowym.

§ 6. Plakaty i hasła wyborcze oraz urządzenia ogłoszeniowe ustawione w celu prowadzenia agitacji wyborczej pełnomocnicy wyborczy obowiązani są usunąć w terminie 30 dni po dniu wyborów.

§ 7. Wójt postanawia o usunięciu plakatów i haseł wyborczych oraz urządzeń ogłoszeniowych nieusuniętych przez obowiązanych do tego pełnomocników wyborczych w terminie, o którym mowa w § 6. Koszty usunięcia ponoszą obowiązani.

●Komentowany przepis określa zasady umożliwiające umieszczanie materiałów wyborczych na ścianach budynków, przystankach komunikacji publicznej, tablicach i słupach ogłoszeniowych, ogrodzeniach, latarniach, urządzeniach energetycznych, telekomunikacyjnych. Katalog miejsc, w których można umieszczać materiały wyborcze, jest otwarty.

●Aby umieszczenie określonego materiału wyborczego, przykładowo na ścianie budynku czy też witrynie sklepowej, było możliwe, zgodę na jego umieszczenie musi wyrazić właściciel. Komentowany przepis nie określa warunków takiej zgody. W konsekwencji należy przyjąć, że kwestia ta pozostawiona została uznaniu właściciela lub zarządcy nieruchomości, obiektu albo urządzenia, w którym taki materiał wyborczy ma być umieszczony. W praktyce to zarządca lub właściciel decyduje, czy zgoda na umieszczenie odpowiedniego materiału wyborczego dotyczy części czy całości nieruchomości, obiektu bądź urządzenia. W świetle przepisu nie ulega wątpliwości, że zgoda na umieszczenie plakatów i haseł wyborczych musi być wyraźna i niepozostawiająca żadnej wątpliwości[38].

●Komentowany przepis nie określa, w jakiej formie ma być wyrażona zgoda. Od strony formalno-prawnej zatem jest ona dopuszczona w każdej formie, nawet dorozumianej. Dla celów dowodowych warto jednak zadbać, aby zgoda właściciela bądź zarządcy nieruchomości, urządzenia czy obiektu, w którym ma zostać zamieszczony materiał wyborczy, była wyrażona w formie pisemnej.

●Pełnomocnicy wyborczy ponoszą koszty usunięcia plakatów i haseł wyborczych, których sposób umieszczenia może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi albo bezpieczeństwu mienia bądź bezpieczeństwu w ruchu drogowym. Podobnie też pełnomocnicy ponoszą koszty usunięcia plakatów, haseł wyborczych oraz urządzeń ogłoszeniowych ustawionych w celu prowadzenia agitacji wyborczej. Są obowiązani do usunięcia ich w terminie 30 dni po dniu wyborów. Termin, o którym mowa w komentowanym przepisie, należy liczyć od dnia następnego po dniu głosowania. Jeżeli po upływie tego terminu materiały promujące kandydatów nie będą posprzątane przez odpowiedzialnych za to pełnomocników wyborczych, to wójt postanowi o ich usunięciu na koszt właściwych komitetów wyborczych.

●W praktyce zdarza się również że władze samorządowe zaniedbują swoje zadania. W przypadku gdy wójt (burmistrz, prezydent miasta) nie wywiąże się ze swojego obowiązku, to właściciel nieruchomości, na której nie uprzątnięto wyborczych reklamówek, może na podstawie ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z póź. zm.) złożyć skargę na bezczynność właściwego organu. Skargę taką może bowiem złożyć każdy, czyj interes prawny lub faktyczny został przez taką bezczynność naruszony. Właściciel nieruchomości, na której ciągle znajdują się plakaty z dawno zakończonej kampanii wyborczej, ma interes w tym, aby plakaty i inne materiały wyborcze były usunięte, a właściwy komitet wyborczy został obciążony kosztami.

●Poza obowiązkiem zwrotu kosztów usunięcia materiałów wyborczych osoba, która w związku z wyborami:

1) umieszcza plakaty i hasła wyborcze na ścianach budynków, przystankach komunikacji publicznej, tablicach i słupach ogłoszeniowych, ogrodzeniach, latarniach, urządzeniach energetycznych, telekomunikacyjnych i innych bez zgody właściciela lub zarządcy nieruchomości, obiektu albo urządzenia,

2) przy ustawianiu własnych urządzeń ogłoszeniowych w celu prowadzenia kampanii wyborczej narusza obowiązujące przepisy porządkowe,

3) umieszcza plakaty i hasła wyborcze w taki sposób, że nie można ich usunąć bez powodowania szkód,

- podlega karze grzywny.

Tej samej karze podlega pełnomocnik wyborczy, który w terminie 30 dni po dniu wyborów nie usunie plakatów i haseł wyborczych oraz urządzeń ogłoszeniowych ustawionych w celu prowadzenia kampanii. Grzywna, o której mowa w komentowanym przepisie, może być wymierzona do wysokości 5000 zł.

●Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego z komentowanego przepisu wynika, że pełnomocnik wyborczy podlega karze grzywny, jeśli w terminie 30 dni nie usunie plakatów i haseł wyborczych oraz urządzeń ustawionych w celu prowadzenia kampanii, która, należy dodać, prowadzona jest w okręgach wyborczych na terenie całego kraju. Pełnomocnik wyborczy zaś sprawuje swoją funkcję na całym obszarze prowadzonej kampanii wyborczej[39]. Dodatkowo w ocenie TK art. 495 par. 2 pkt 1 k.w. jest sformułowany dość niefortunnie, ale jest na tyle jasny, aby stwierdzić, że nie chodzi o osobiste usunięcie przez pełnomocnika plakatów i haseł wyborczych oraz urządzeń ogłoszeniowych. Pełnomocnik odpowiada w gruncie rzeczy za skuteczność w doprowadzeniu do usunięcia wymienionych wyżej środków agitacyjnych w okresie 30 dni po dniu wyborów. Zdaniem TK nie można zatem powiedzieć, że nie ma on wpływu na doprowadzenie do ich usunięcia czy też, że nie zależy to od jego woli. W konsekwencji w ocenie TK nieskuteczność pełnomocnika wyborczego w doprowadzeniu do usunięcia wymienionych środków agitacyjnych prezentuje się jako zaniechanie ze jego strony. TK uznał również, że ustawodawca powinien rozważyć, czy sygnały o nieprawidłowym stosowaniu tego przepisu k.w. nie powinny spowodować nowelizacji art. 495 par. 2 pkt 1 k.w. w celu precyzyjniejszego jego sformułowania i uniknięcia wielokrotności kary określonej w kodeksie wykroczeń[40].

●W tym miejscu należy również wskazać, że w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie plakat wyboczy spełniający cechy materiału wyborczego w rozumieniu k.w. nie jest reklamą w rozumieniu art. 40 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 4 pkt 23 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 260 z późn. zm.)[41]. W stanie faktycznym będącym przedmiotem rozstrzygnięcia sądu naczelnik wydziału drogownictwa i transportu działający z upoważnienia burmistrza jednej z gmin decyzją wymierzył pełnomocnikowi wyborczemu komitetu wyborczego karę pieniężną w kwocie 14 500 zł za zajęcie bez zezwolenia zarządcy drogi pasa drogowego przez umieszczenie od 24 do 28 września 2011 r. plakatów wyborczych o powierzchni 0,25 m² na słupach oświetlenia ulicznego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zajęcie przedmiotowego pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi zostało stwierdzone w wyniku rutynowych kontroli ulic, której wyniki zostały utrwalone w postaci dokumentacji fotograficznej. Organ podał, że pismem z 28 września 2011 r. skutecznie powiadomił komitet wyborczy jednej z największych partii o wszczęciu postępowania, jak również zawiadomił stronę o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym z możliwością wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Strona z uprawnienia tego nie skorzystała, nie wnosząc żadnych uwag co do zebranego materiału dowodowego. W uzasadnieniu decyzji podano też wyliczenie kwoty wymierzonej kary.

W wyniku rozpoznania odwołania samorządowe kolegium odwoławcze uznało, że norma prawna zawarta w art. 110 par. 1 k.w. ma charakter szczególny - stanowi lex specialis w zakresie rozmieszczania materiałów wyborczych, w tym plakatów wyborczych, i tym samym wyłącza stosowanie norm zawartych w ustawie o drogach publicznych dotyczących wydawania zezwoleń na zajęcie pasa drogowego w celu umieszczania reklam. Jako argument dodatkowo przemawiający za takim ujęciem organ odwoławczy przywołał treść art. 110 par. 5 k.w. nakładającego na policję lub straż gminną obowiązek usuwania plakatów i haseł wyborczych, których umieszczenie mogłoby zagrażać m.in. bezpieczeństwu w ruchu lądowym. SKO zwróciło uwagę, że powyższy obowiązek nie dałby się racjonalnie wyjaśnić w sytuacji, w której na umieszczenie plakatów wyborczych w pasie drogowym niezbędne byłoby zezwolenie zarządcy drogi wydane w trybie art. 40 ust. 2 pkt 3 ustawy o drogach publicznych. Zezwolenie takie bowiem w ogóle nie mogłoby być wydane w przypadku umieszczenia określonego materiału w sposób mogący zagrażać bezpieczeństwu w ruchu lądowym. Słuszność prezentowanego przez siebie poglądu SKO oparło również na treści art. 495 par. 1 pkt 1 i 2 k.w, który za umieszczanie plakatów i haseł wyborczych na ścianach budynków, przystankach komunikacji publicznej, tablicach i słupach ogłoszeniowych, ogrodzeniach, latarniach, urządzeniach energetycznych, komunikacyjnych i innych bez zgody właściciela lub zarządcy nieruchomości, urządzenia lub obiektu, implikuje sankcję za wykroczenie w postaci kary grzywny. SKO wskazało, że w odróżnieniu od regulacji zawartych w ustawie o drogach publicznych, przewidujących za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia odpowiedzialność stricte administracyjną, k.w. przewidział w związku z umieszczaniem plakatów wyborczych bez zgody upoważnionej osoby całkowicie odrębny, pozaadministracyjny tryb sankcjonowania takiego naruszenia. W ocenie organu odwoławczego jedyną właściwą drogą reakcji na zachowanie opisane w art. 495 par. 1 pkt 1 i 2 k.w. powinno być skierowanie stosownego wniosku o ukaranie do sądu powszechnego.

Kolejny argument podniesiony przez SKO odnosił się do nieracjonalności wymagania od komitetów wyborczych uzyskania zgody na umieszczanie plakatów wyborczych w formie decyzji administracyjnej w sytuacji, w której wniosek o zajęcie pasa drogowego powinien być złożony zarządcy drogi z co najmniej trzymiesięcznym wyprzedzeniem. Tymczasem, jak wykazało w uzasadnieniu swojej decyzji SKO, komitet wyborczy, jako jedyny podmiot władny do prowadzenia kampanii wyborczej na rzecz kandydatów, może podejmować działania jedynie w okresie kampanii wyborczej, a więc na nie więcej niż właśnie trzy miesiące przed wyznaczonym terminem wyborów. Organ odwoławczy, wskazując przypadki, w których okres kampanii wyborczej może być krótszy i wynosić nawet dwa miesiące, podniósł, że w takich wypadkach konieczność spełnienia przez komitet wyborczy wymogu złożenia ze stosownym wyprzedzeniem wniosku o zajęcie pasa drogowego powodowałaby, że uzyskanie zgody na zajęcie pasa w formie decyzji administracyjnej jeszcze w czasie trwania kampanii wyborczej byłoby faktycznie niemożliwe.

Krótkotrwałość funkcjonowania komitetów wyborczych powoduje, w ocenie SKO, jeszcze jeden problem występujący w razie konieczności uzyskania decyzji administracyjnej zezwalającej na zajęcie pasa drogowego, a mianowicie wysokie prawdopodobieństwo pozbawienia komitetów prawa do dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego oraz prawa do poddania działań lub zaniechań organów administracji publicznej kontroli sądowej. W konsekwencji brak było podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiocie nałożenia kary za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia i tym samym brak było postaw do wydania w formie decyzji administracyjnej, gdyż zezwolenie takie w ogóle nie było przez prawo wymagane.

Z orzeczeniem tym nie zgodził się prokurator, który zaskarżył je do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sąd podzielając orzeczenie organu odwoławczego, wskazał, że ustawodawca w art. 110 par. 1 k.w. precyzyjnie określił zasady umieszczania plakatów i haseł wyborczych na ścianach budynków, przystankach komunikacji publicznej, tablicach i słupach ogłoszeniowych, ogrodzeniach, latarniach, urządzeniach energetycznych, telekomunikacyjnych i innych, wskazując, że można je w tych miejscach umieszczać po uzyskaniu zgody właściciela lub zarządcy nieruchomości, obiektu albo urządzenia. Zdaniem WSA w Krakowie ustawodawca świadomie w odróżnieniu od użytego w ustawie o drogach publicznych pojęcia "zezwolenia" użył w k.w. pojęcia "zgody", nie określając przy tym żadnej formy szczególnej, w jakiej miałaby być ta zgoda udzielona, co z kolei oznacza, że brak jest podstawy prawnej do przyjęcia, że powinna być udzielona w formie decyzji administracyjnej. W ocenie WSA w Krakowie powyższa regulacja odnosi się również do umieszczania plakatów i haseł wyborczych w pasie drogi publicznej. Sąd przypomniał również, że zgodnie z definicją zwartą w art. 4 pkt 1 ustawy o drogach publicznych przez pas drogowy należy rozumieć wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym zlokalizowane są droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczaniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że przystanki komunikacji publicznej - wprost wymienione w art. 110 k.w. - zawsze stanowią element pasa drogi publicznej jako urządzenia związane z obsługą ruchu. Mogą to być również inne obiekty związane z wymienionymi w definicji funkcjami, jak np. latarnie czy słupy sygnalizacji świetlnej.

Zdaniem WSA jednoznacznego rozstrzygnięcia wymaga kwestia, w jakiej relacji pozostają w stosunku do siebie przepisy k.w. oraz ustawy o drogach publicznych, a mianowicie, czy przepisy te wzajemnie się uzupełniają i funkcjonują równolegle, czy też normy k.w. mają tu charakter szczególny, wyłączający w odpowiednim zakresie stosowanie ustawy o drogach publicznych. Rację ma, zdaniem sądu, samorządowe kolegium odwoławcze, stwierdzając, że udzielenie odpowiedzi na to pytanie nie jest możliwe z odwołaniem się wyłącznie do wykładni językowej, która prowadzi jedynie do tego wniosku, że zachodzi zbieg między przepisami. Zatem konieczne jest sięgnięcie do metod wykładni systemowej oraz funkcjonalnej. W ocenie WSA w Krakowie za szczególnym charakterem unormowań k.w. względem ustawy o drogach publicznych przemawia wiele argumentów z zakresu wykładni funkcjonalnej. W pierwszej kolejności należało mieć na względzie, że wniosek o udzielenie zgody na zajęcie pasa drogi publicznej w trybie przewidzianym przez art. 40 ustawy o drogach publicznych winien być złożony zarządcy drogi ze stosownym wyprzedzeniem, tak by między planowanym zajęciem pasa a datą złożenia wniosku występował odstęp czasu dający możliwość wydania decyzji administracyjnej przez zarządcę drogi oraz jej ewentualnej weryfikacji przez organ odwoławczy. W tym wypadku sąd nie podziela stanowiska SKO, że z uwagi na terminy do rozpoznania sprawy przewidziane przez ustawę z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267) wniosek taki powinien być złożony z co najmniej trzymiesięcznym wyprzedzeniem. Niemniej jednak z uwagi na celowość i konieczność zasięgnięcia przez organ administracyjny opinii organów regulujących ruchem na drogach, a więc policji, wniosek powinien być złożony z odpowiednio długim wyprzedzeniem, co może prowadzić do wniosku, że zadośćuczynienie wymogowi uzyskania zezwolenia na zajęcie pasa drogi publicznej przez plakaty lub hasła wyborcze w formie decyzji administracyjnej pozostaje w sprzeczności z podstawowym celem umieszczania tych materiałów ze stosownym wyprzedzeniem w stosunku do daty wyborów, a w niektórych wypadkach może być wprost niemożliwe. Na szczególny charakter unormowań zawartych w k.w. względem ustawy o drogach publicznych wskazuje, zdaniem sądu, także odmienne uregulowanie sankcji przewidzianych za naruszenie obowiązku uzyskania zgody zarządcy. Zgodnie z art. 40 ust. 12 pkt 1 ustawy o drogach publicznych w razie zajęcia pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi wymierza się w drodze decyzji administracyjnej karę pieniężną w wysokości 10-krotności opłaty za zajęcie pasa. Zgodnie zaś z art. 495 par. 1 pkt 1 k.w. umieszczanie bez zgody właściciela lub zarządcy nieruchomości obiektu albo urządzenia plakatów i haseł wyborczych na ścianach budynków, przystankach komunikacji publicznej, tablicach i słupach ogłoszeniowych, ogrodzeniach, latarniach, urządzeniach energetycznych, telekomunikacyjnych i innych stanowi wykroczenie zagrożone karą grzywny.

WSA w Krakowie podzielił także stanowisko organu odwoławczego, że w razie przyjęcia równoległego sankcjonowania tego samego zachowania, na gruncie k.w. - w ramach odpowiedzialności wykroczeniowej oraz na gruncie ustawy o drogach publicznych - w ramach odpowiedzialności administracyjnej, mogłoby dochodzić do sytuacji, w których ta sama osoba fizyczna byłaby faktycznie podwójnie pociągana do odpowiedzialności za to samo zachowanie - raz jako pełnomocnik komitetu wyborczego karą administracyjną nakładaną na podstawie art. 40 ust. 12 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, a w przypadku osobistego naruszenia przez tę osobę zakazu umieszczania plakatów i haseł wyborczych bez zgody właściciela lub zarządcy - po raz drugi grzywną za wykroczenie z art. 495 par. 1 pkt 1 k.w. Stanowisko takie, zdaniem WSA, byłoby nie do pogodzenia z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, który wielokrotnie stwierdzał, że stosowanie wobec tej samej osoby za ten sam czyn sankcji administracyjnej i odpowiedzialności za wykroczenia lub za przestępstwo narusza zasadę państwa prawa wyrażoną w art. 2 konstytucji, w aspekcie naruszenia zasady ne bis in idem[42]. W końcu, zdaniem sądu, trafny jest argument wskazujący na to, że o ile czas obowiązywania zezwolenia na zajęcie pasa drogowego wydawanego na podstawie ustawy o drogach publicznych powinien być określony w decyzji administracyjnej, o tyle art. 110 par. 6 k.w. stanowi, że plakaty i hasła wyborcze pełnomocnicy wyborczy obowiązani są usunąć zawsze w terminie 30 dni od dnia wyborów. Porównanie więc tych przepisów także przemawia za przyjęciem, że zarówno umieszczanie, jak i usuwanie plakatów i haseł wyborczych unormowane zostało w k.w. w sposób szczególny względem zapisów ustawy o drogach publicznych[43].

§ 1. Jeżeli rozpowszechniane, w tym również w prasie w rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5, poz. 24, z późn. zm.), materiały wyborcze, w szczególności plakaty, ulotki i hasła, a także wypowiedzi lub inne formy prowadzonej agitacji wyborczej, zawierają informacje nieprawdziwe, kandydat lub pełnomocnik wyborczy zainteresowanego komitetu wyborczego ma prawo wnieść do sądu okręgowego wniosek o wydanie orzeczenia:

1) zakazu rozpowszechniania takich informacji;

2) przepadku materiałów wyborczych zawierających takie informacje;

3) nakazania sprostowania takich informacji;

4) nakazania publikacji odpowiedzi na stwierdzenia naruszające dobra osobiste;

5) nakazania przeproszenia osoby, której dobra osobiste zostały naruszone;

6) nakazania uczestnikowi postępowania wpłacenia kwoty do 100 000 złotych na rzecz organizacji pożytku publicznego.

§ 2. Sąd okręgowy rozpoznaje wniosek, o którym mowa w § 1, w ciągu 24 godzin w postępowaniu nieprocesowym. Sąd może rozpoznać sprawę w przypadku usprawiedliwionej nieobecności wnioskodawcy lub uczestnika postępowania, którzy o terminie rozprawy zostali prawidłowo powiadomieni. Postanowienie kończące postępowanie w sprawie sąd niezwłocznie doręcza wraz z uzasadnieniem osobie zainteresowanej, o której mowa w § 1, i zobowiązanemu do wykonania postanowienia sądu.

§ 3. Na postanowienie sądu okręgowego przysługuje w ciągu 24 godzin zażalenie do sądu apelacyjnego, który rozpoznaje je w ciągu 24 godzin. Od postanowienia sądu apelacyjnego nie przysługuje skarga kasacyjna i podlega ono natychmiastowemu wykonaniu.

§ 4. Publikacja sprostowania, odpowiedzi lub przeprosin następuje najpóźniej w ciągu 48 godzin, na koszt zobowiązanego. W orzeczeniu sąd wskazuje prasę w rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe, w której nastąpić ma publikacja, oraz termin publikacji.

§ 5. W razie odmowy lub niezamieszczenia sprostowania, odpowiedzi lub przeprosin przez zobowiązanego w sposób określony w postanowieniu sądu sąd, na wniosek zainteresowanego, zarządza opublikowanie sprostowania, odpowiedzi lub przeprosin w trybie egzekucyjnym, na koszt zobowiązanego.

§ 5a. Do sprostowania, odpowiedzi lub przeprosin publikowanych w programach nadawców radiowych lub telewizyjnych stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji dotyczące działalności reklamowej w programach telewizyjnych i radiowych, z tym że czas przeznaczony na ich publikację nie jest wliczany do dopuszczalnego wymiaru czasu emisji reklam określonego w art. 16 tej ustawy.

§ 6. W sprawach, o których mowa w § 1, 4 i 5, przepisu art. 104 nie stosuje się.

●Komentowany przepis przyznaje kandydatom, którzy w trakcie kampanii wyborczej zostaliby pomówieni, prawo do przyspieszonej procedury dochodzenia przed sądem swoich praw.

●Zgodnie z przepisem, jeżeli rozpowszechniane materiały wyborcze, a w szczególności plakaty, ulotki, hasła i wypowiedzi lub inne formy prowadzonej w okresie kampanii wyborczej agitacji, zawierają informacje nieprawdziwe, kandydat na posła lub senatora, a także pełnomocnik wyborczy zainteresowanego komitetu wyborczego ma prawo wnieść do sądu okręgowego wniosek o wydanie odpowiedniego orzeczenia. Sąd okręgowy rozpoznaje taki wniosek w ciągu 24 godzin w trybie postępowania nieprocesowego. [wzór 3]

Zdaniem Sądu Apelacyjnego w Krakowie wyrażonym w postanowieniu z 6 września 2012 r. (sygn. akt I ACz 1253/12, www.orzeczenia.ms.gov.pl) pojęcie "materiałów wyborczych", o którym mowa w art. 111 par. 1 k.w., nie zostało określone w sposób wyczerpujący. Przepis określa, że materiałem wyborczym są w szczególności plakaty, ulotki i hasła. Zdaniem sądu z całą pewności należą do nich także billboardy oraz wszelkie napisy, informacje, komunikaty, apele. Nadto chodzi tu o tego rodzaju wypowiedzi, które mają charakter agitacji wyborczej, a więc są umieszczane z uwagi na trwającą kampanię wyborczą i pozostają w związku z aktem wyboru czy też umieszczane są w celu wpływu na wynik głosowania. Zdaniem sądu nie sposób jednak twierdzić, że wszelkie wypowiedzi na temat osoby kandydującej, tylko z uwagi na to, że trwa kampania wyborcza, uzyskują przymiot materiału wyborczego. [przykład 1]

PRZYKŁAD 1

Nie każda publikacja jest materiałem wyborczym

Kandydat w wyborach domagał się nakazania wydawcy tygodnika sprostowania nieprawdziwej informacji oraz przeprosin za zniesławienie w publikacji, w której przypisuje mu się życiorys innej, obcej mu osoby, która w okresie PRL była oficerem Milicji Obywatelskiej.

Sąd okręgowy oddalił wniosek. Stwierdził, że publikacja zawarta w tygodniku nie jest materiałem wyborczym ani też wypowiedzią w ramach prowadzonej agitacji wyborczej. Zażalenie na postanowienie złożył wnioskodawca. Sąd II instancji oddalił zażalenie. Zgodził się bowiem, że publikacja w żaden sposób nie nawiązuje do kampanii wyborczej, jak też nie odwołuje się do kandydowania wnioskodawcy w wyborach. Nie zawiera także elementów agitacji wyborczej.

Wypowiedzi lub inne formy prowadzonej agitacji wyborczej, o których mowa w art. 111 par. 1 k.w., nie muszą pochodzić od komitetu wyborczego. Poza tym chodzi o wypowiedzi lub inne formy prowadzonej agitacji wyborczej, które zawierają nieprawdziwe informacje nie tylko w prasie, lecz także na innych polach komunikacji społecznej. Tak orzekł Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w postanowieniu z 7 września 2013 r. (sygn. akt I ACz 775/13, Lex nr 1366132). Zdaniem sądu, jeżeli w trybie wyborczym dopuszczalne byłoby rozpoznawanie jedynie spraw dotyczących materiałów wyborczych (wyraźnie oznaczonych przez komitety wyborcze), to stanowiłoby to swego rodzaju zachętę do łamania k.w. Premiowane byłyby komitety, które w celu uniknięcia rygorów odpowiedzialności wynikającej z szybkiego trybu wyborczego do prowadzenia agitacji wyborczej posługiwały się podmiotami trzecimi, formalnie z nimi niezwiązanymi. W ocenie sądu prowadziłoby to z kolei do pozbawienia konkurentów możliwości skorzystania z szybkiej ochrony prawnej, co ma znaczenie w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybory i ciszę wyborczą, kiedy standardowe środki ochrony prawnej przewidziane w k.c. byłyby nieskuteczne, właśnie z uwagi na ów krótki czas pozostający do dnia głosowania. Zdaniem sądu powyższe rozumienie brzmienia art. 111 par. 1 k.w. potwierdza jego cel, czyli dążenie do zapobieżenia zniekształceniu wyniku wyborów przez rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji. [przykład 2]

PRZYKŁAD 2

Wypowiedź nie musi pochodzić od komitetu wyborczego

W radiu, w jednej z audycji, pojawiła się zapowiedź dotycząca publikacji, która miała się ukazać w regionalnej gazecie. Z treści tej reklamy wynikało, że ukaże się tekst dotyczący przynależności kandydata do PZPR. W trybie wyborczym kandydat wniósł do sądu o zobowiązanie radia do sprostowania na antenie, że nigdy nie należał do PZPR.

Sąd I instancji oddalił to żądanie. Uznał, że radiowa zapowiedź nie pochodziła od komitetu wyborczego, zatem nie jest materiałem wyborczym.

Sąd II instancji uznał, że żądanie kandydata było uzasadnione. Wypowiedzi lub inne formy agitacji wyborczej mogą pochodzić od kogokolwiek (niekoniecznie od komitetu wyborczego), byle tylko dały się zakwalifikować jako agitacja wyborcza. Zapowiedź radiowa bez wątpienia miała charakter publiczny, została utrwalona w formie audycji (spotu reklamowego) i miała bezpośredni związek z wyborami, tzn. jej celem było między innymi wpłynięcie na wynik głosowania. Była to forma agitacji wyborczej dająca się zakwalifikować do tzw. kampanii negatywnej.

Informowanie wyborców o faktach dotyczących kontrkandydatów musi być rzetelne. Podstawą tych informacji powinna być chociażby w minimalnym stopniu sprawdzona wiedza o rzeczywistych poczynaniach czy zachowaniach innego kandydata (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 11 października 2012 r., sygn.. akt I ACz 1877/12, www.orzeczenia.ms.gov.pl). [przykład 3]

PRZYKŁAD 3

Kampania negatywna ma też swoje granice

Kandydat na burmistrza Jan M. opublikował w prasie ogłoszenie, w którym informował, że jego kontrkandydat Lucjan P. prowadzi działalność publiczną w porozumieniu z osobą, która pełniła tę funkcję, a została skazana za popełnione przestępstwa. Lucjan P. wystąpił do sądu o nakazanie Janowi M. opublikowania sprostowania i przeprosin na łamach gazety.

Sąd uznał to żądanie za uzasadnione. Stwierdził, że ogłoszenie stanowi materiał w rozumieniu art. 111 k.w., jest bowiem przejawem agitacji mającym ukierunkować wyborcę i przekonać go do danych racji. Zdaniem sądu całokształt okoliczności dotyczących kontekstu, stylistyki i formy ogłoszenia wyborczego sugeruje w sposób jednoznaczny, że Lucjan P. uczestniczy w przestępczych procederach byłego burmistrza. W toku rozpoznawania sprawy Jan M. nie wykazał, że informacje te były prawdziwe, ograniczając się do bliżej niesprecyzowanych pomówień i insynuacji. Zatem zdaniem sądu uzasadnione było żądanie Lucjana P. sprostowania informacji poprzez zamieszczenie w prasie oświadczenia, że informacje Jana M. były nieprawdziwe i godziły w dobre imię kontrkandydata.

●Celem komentowanego przepisu i przewidzianego w nim specjalnego szybkiego trybu postępowania sądowego jest tłumienie potencjalnych aktów agresji, które mogą wystąpić w każdej kampanii wyborczej. Dodatkowo przewidziana procedura powoduje, że realna odpowiedzialność za nieprawdziwe materiały wyborcze nie jest iluzoryczna. Należy bowiem pamiętać, że co do zasady sprawy o naruszenie dóbr osobistych prowadzone w normalnym trybie są długotrwałe.

●Zgodnie z komentowanym przepisem na prawomocne rozstrzygnięcie sprawy sąd ma 72 godziny. Wydający orzeczenie w sprawie pomówień w kampanii wyborczej sąd może nie tylko orzec o zakazie rozpowszechniania nieprawdziwych informacji czy przepadku materiałów zawierających takie informacje. Może on również nakazać sprostowanie lub przeproszenie osoby, której dobra osobiste zostały naruszone. W orzeczeniu sąd wskazuje tytuł prasowy, w którym nastąpić ma publikacja, oraz termin, w jakim należy to zrobić. Nie powinien on przekroczyć 48 godzin, a koszty ponosi osoba skazana przez sąd. Osoba niezadowolona z rozstrzygnięcia może wnieść zażalenie na postanowienie sądu I instancji do sądu apelacyjnego. Ma na to tylko 24 godziny. Podobnie sąd apelacyjny ma jedynie 24 godziny na jego rozpatrzenie. Rozstrzygnięcie sądu apelacyjnego jest ostateczne i nie przysługuje od niego skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego. Dodatkowo przepisy k.w., w odróżnieniu od wcześniej obowiązujących przepisów, przewidują możliwość nakazania przez sąd uczestnikowi postępowania wpłacenia kwoty do 100 tys. złotych na rzecz organizacji pożytku publicznego.

●Aktualne pozostaje stanowisko Trybunału Konstytucyjnego dotyczące szczególnego postępowania wyborczego, sformułowane na tle poprzedniej, podobnej do występującej w art. 111 k.w. regulacji. W orzeczeniu z 21 lipca 2008 r. TK stanął na stanowisku, zgodnie z którym, w myśl art. 2 konstytucji, Rzeczpospolita Polska jest państwem demokratycznym. Jak podkreślił trybunał, do cech konstytutywnych państwa demokratycznego należą wolne i uczciwe wybory przeprowadzane w rozsądnych odstępach czasu. Jednym z najważniejszych elementów wolnych wyborów jest wolna debata publiczna prowadzona podczas kampanii wyborczej przez wszystkich zainteresowanych obywateli. W ocenie trybunału kampania wyborcza powinna prowadzić do swobodnego uformowania się woli wyborców i podjęcia decyzji wyrażanej w akcie głosowania. Bardzo krótkie terminy rozpoznania sprawy w pierwszej i drugiej instancji mają więc zapewnić wydanie rozstrzygnięcia w takim czasie, aby z jednej strony wyborcy mogli zapoznać się z ustaleniami sądu przed dniem głosowania, a z drugiej strony, aby rzetelna debata przedwyborcza, wolna od patologii związanych z rozpowszechnianiem nieprawdziwych wiadomości, miała miejsce przez wystarczająco długi okres, umożliwiający uformowanie woli wyborców[44].

●W praktyce wiele wątpliwości może budzić kwestia potencjalnego naruszenia interesu kandydata w wyborach w świetle publikowanych materiałów prasowych. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przewidziana w komentowanym przepisie ochrona nie neguje prawa do uzasadnionej krytyki, w tym także prawa do uzasadnionej krytyki dziennikarskiej. W konsekwencji, jeżeli dziennikarz, autor artykułu prasowego, opisuje w nim praktyki, które faktycznie miały miejsce, np. przedstawia sytuację wykorzystywania przez kandydata urzędowej kserokopiarki do powielania ulotek wyborczych na potrzeby prowadzonej przez niego kampanii wyborczej, a dodatkowo jest to poparte zweryfikowanymi dowodami, to publikacji takiej nie można oceniać jako naruszającej dobre imię kandydata[45].

Informacje, komunikaty, apele i hasła wyborcze ogłaszane w prasie drukowanej na koszt komitetów wyborczych muszą zawierać wskazanie, przez kogo są opłacane i od kogo pochodzą. Odpowiedzialnym za umieszczenie tego wskazania jest redaktor w rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe.

●Komentowany przepis wskazuje osobę odpowiedzialną za umieszczenie w publikowanych w prasie drukowanej na koszt komitetów wyborczych materiałach wyborczych wskazań umożliwiających identyfikację zarówno podmiotów, od których pochodzą, jak i podmiotów, przez które są opłacane.

●Zaniechanie komentowanego obowiązku naraża redaktora, a więc dziennikarza decydującego lub współdecydującego o publikacji materiałów prasowych[46], na karę grzywny do 5000 zł.

Wykonanie uprawnień wynikających z kodeksu nie ogranicza możliwości dochodzenia przez osoby pokrzywdzone lub poszkodowane uprawnień na podstawie przepisów innych ustaw, wobec osób, których działanie lub zaniechania w toku kampanii wyborczej naruszyło cudze dobra osobiste lub majątkowe.

●Komentowany przepis potwierdza, że poza możliwością dochodzenia roszczeń wyborczych w trybie art. 111 k.w. [47] osoby poszkodowane lub pokrzywdzone w wyniku działania innych osób w trakcie kampanii wyborczej mogą dochodzić odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych lub majątkowych w drodze odrębnego powództwa.

●Stanowisko to na tle uprzednio obowiązujących regulacji prawnych było podzielane powszechnie w orzecznictwie. Przykładowo w postanowieniu z 5 marca 2006 r. Sąd Najwyższy uznał, że prawomocne rozstrzygnięcie oparte na żądaniach wynikających z art. 72 ustawy z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 159, poz. 1547 z późn. zm.) nie stanowi przyczyny odrzucenia pozwu o ochronę dóbr osobistych na podstawie art. 199 par. 1 pkt 2 kodeksu postępowania cywilnego[48].

Wójt niezwłocznie po rozpoczęciu kampanii wyborczej zapewni na obszarze gminy odpowiednią liczbę miejsc przeznaczonych na bezpłatne umieszczanie urzędowych obwieszczeń wyborczych i plakatów wszystkich komitetów wyborczych oraz poda wykaz tych miejsc do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty oraz w Biuletynie Informacji Publicznej.

●Komentowany przepis nakłada na wójta, burmistrza, prezydenta miasta obowiązek wyznaczenia na terenie gminy odpowiedniej liczby miejsc przeznaczonych na bezpłatne umieszczanie urzędowych obwieszczeń wyborczych i plakatów wszystkich komitetów wyborczych.

●Liczba miejsc powinna być dostosowana do liczby komitetów wyborczych uczestniczących w danych wyborach.

●Wójt wyznacza miejsca przeznaczone na umieszczanie urzędowych obwieszczeń wyborczych i plakatów wszystkich komitetów wyborczych w drodze zarządzenia. [w zór 4] Niezwłocznie po podjęciu stosownego zarządzenia wykaz miejsc, o których mowa w komentowanym przepisie, powinien być podany do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty w danej gminie, a dodatkowo powinien zostać umieszczony w Biuletynie Informacji Publicznej. [w zór 5]

§ 1. Na 24 godziny przed dniem głosowania aż do zakończenia głosowania zabrania się podawania do publicznej wiadomości wyników przedwyborczych badań (sondaży) opinii publicznej dotyczących przewidywanych zachowań wyborczych i wyników wyborów oraz wyników sondaży wyborczych przeprowadzanych w dniu głosowania.

§ 2. Przepis § 1 stosuje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

●Komentowany przepis koresponduje z art. 107 k.w. ustanawiającym ciszę wyborczą[49].

●Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "podanie do publicznej wiadomości" oznacza podanie wyników sondaży bliżej nieokreślonemu i niezindywidualizowanemu kręgowi osób. W konsekwencji przepisy k.w. nie zakazują podawania wyników sondaży w zamkniętym kręgu osób, np. w rodzinie czy redakcji[50].

●Zakaz wynikający z komentowanego przepisu dotyczy wszystkich form podawania sondaży do wiadomości publicznej i wszystkich środków to umożliwiających.

●Żaden z przepisów k.w. nie przewiduje obowiązku usunięcia już opublikowanego, nawet niezgodnie z przepisami k.w., wyniku sondażowego.

Rozdział 13. Kampania wyborcza w programach nadawców radiowych i telewizyjnych.

§ 1. Komitetom wyborczym, których kandydaci zostali zarejestrowani przysługuje, w okresie od 15 dnia przed dniem wyborów do dnia zakończenia kampanii wyborczej, prawo do rozpowszechniania nieodpłatnie audycji wyborczych, w programach publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych na koszt tych nadawców.

§ 2. Przez pojęcie rozpowszechniania nieodpłatnie audycji wyborczych rozumie się zarówno rejestrację i emisję wystąpień przedstawicieli komitetów wyborczych bądź kandydatów, jak i rejestrację oraz emisję audycji wyborczych przygotowanych przez komitety wyborcze.

§ 3. Audycją wyborczą jest część programu radiowego lub telewizyjnego, niepochodząca od nadawcy, stanowiąca odrębną całość ze względu na treść lub formę.

§ 4. Czas antenowy przysługujący jednemu komitetowi wyborczemu nie może być odstępowany innemu komitetowi wyborczemu.

§ 5. Audycje wyborcze jednego komitetu wyborczego nie mogą zawierać treści stanowiących agitację wyborczą na rzecz innego komitetu wyborczego lub jego kandydatów.

§ 6. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej oraz właściwych zarządów publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych oraz właściwych rad programowych, określi, w drodze rozporządzenia:

1) czas przeznaczony na rozpowszechnianie nieodpłatnie audycji wyborczych w każdym z programów ogólnokrajowych i programów regionalnych,

2) ramowy podział czasu rozpowszechniania nieodpłatnie audycji wyborczych w okresie od 15. dnia przed dniem głosowania do dnia zakończenia kampanii wyborczej,

3) tryb postępowania w sprawach podziału czasu rozpowszechniania nieodpłatnie audycji wyborczych,

4) zakres rejestracji oraz sposób przygotowania i emisji audycji wyborczych, uwzględniając typ i rodzaj nośnika zapisu audycji wyborczej,

5) sposób rozpowszechniania informacji o terminach emisji audycji wyborczych

- mając na względzie rodzaj przeprowadzanych wyborów oraz konieczność zapewnienia najwyższego standardu technicznego emitowanych audycji wyborczych, a także powszechnej dostępności audycji wyborczych i informacji o terminach ich emisji.

●Komentowany przepis określa zasady i tryb dostępu do nieodpłatnego rozpowszechniania audycji wyborczych w programach publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych na koszt tych nadawców.

●Przepis wprowadza zakaz przekazywania wyznaczonego czasu pomiędzy poszczególnymi komitetami wyborczymi.

●W dalszym ciągu pozostaje aktualne stanowisko Sądu Apelacyjnego w Warszawie wyrażone na podstawie zbliżonych do komentowanych przepisów ustawy z 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2001 r. nr 46, poz. 499 z późn. zm.). W orzeczeniu tym Sąd Apelacyjny w Warszawie podkreślił, że ustawa wyborcza nie musi zawierać żadnych uregulowań w zakresie dotyczącym płacenia wynagrodzeń autorskich za nadanie utworów, a w szczególności nałożenia na telewizję obowiązku wypłaty tych wynagrodzeń, albowiem prawo wyborcze nie funkcjonuje w pustce prawnej i w tym zakresie istnieją stosowne regulacje w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych[51].

Zasady szczegółowe związane z kwestią podziału czasu przeznaczonego na rozpowszechnianie nieodpłatnie audycji wyborczych, trybu postępowania dotyczącego podziału czasu, zakresu rejestracji oraz sposobu przygotowania i emisji audycji wyborczych w programach publicznej radiofonii i telewizji określa rozporządzenie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji[52]. Zgodnie z powołanym rozporządzeniem np. audycje wyborcze przygotowywane przez komitety wyborcze w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw są rozpowszechniane w okresie od 15. dnia przed dniem głosowania do dnia zakończenia kampanii wyborczej, w programach:

1) ogólnokrajowych Telewizji Polskiej i Polskiego Radia - jeżeli komitet wyborczy zarejestrował listy kandydatów co najmniej w połowie okręgów wyborczych do wszystkich sejmików wojewódzkich, w tym przynajmniej jedną listę do każdego sejmiku;

2) regionalnych Telewizji Polskiej i spółek radiofonii regionalnej - jeżeli komitet wyborczy zarejestrował listę kandydatów co najmniej w jednym okręgu wyborczym.

W programach ogólnokrajowych Telewizji Polskiej czas rozpowszechniania audycji wyborczych wynosi zarówno w programie pierwszym, jak i w programie drugim po 450 minut. Z kolei czas rozpowszechniania programów w telewizji regionalnej wynosi 900 minut. Zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia czas rozpowszechniania audycji wyborczych w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw w programach:

1) ogólnokrajowych - dzieli się między uprawnione komitety wyborcze proporcjonalnie do liczby zarejestrowanych przez nie list kandydatów w wyborach do sejmików wojewódzkich, na podstawie informacji Państwowej Komisji Wyborczej;

2) regionalnych - dzieli się między uprawnione komitety wyborcze proporcjonalnie do liczby zarejestrowanych przez nie list kandydatów w okręgach na obszarze objętym programem, na podstawie informacji komisarza wyborczego.

§ 1. Audycje wyborcze komitetu wyborczego dostarczane są do publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych nie później niż na 24 godziny przed dniem ich rozpowszechnienia.

§ 2. Czas audycji wyborczych dostarczonych przez komitety wyborcze nie może przekraczać czasu ustalonego dla nich na podstawie przepisów wydanych na podstawie art. 117 § 6.

§ 3. W przypadku stwierdzenia przez publicznego nadawcę radiowego lub telewizyjnego, że dostarczone przez komitet wyborczy materiały audycji wyborczych przekraczają czas ustalony dla tych audycji, wzywa bezzwłocznie komitet wyborczy do skrócenia czasu audycji. W razie bezskutecznego wezwania nadawca przerywa emisję audycji wyborczej w chwili, kiedy upłynął czas audycji przysługujący danemu komitetowi.

●Komentowany przepis określa zasady związane z dostarczaniem do publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych właściwych audycji wyborczych. Uprawnione do tego komitety powinny dostarczyć właściwe nagrania na 24 godziny przed dniem ich rozpowszechniania.

●Zgodnie z przepisem czas poszczególnych audycji wyborczych nie może przekroczyć czasu określonego w rozporządzeniu Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z 12 lipca 2011 r. w sprawie czasu oraz ramowego podziału czasu przeznaczonego na rozpowszechnianie nieodpłatnie audycji wyborczych, trybu postępowania dotyczącego podziału czasu, zakresu rejestracji oraz sposobu przygotowania i emisji audycji wyborczych w programach publicznej radiofonii i telewizji w stosunku do właściwych wyborów (Dz.U. nr 154, poz. 915). Gdyby dostarczona przez komitet wyborczy audycja przekraczała dozwolony czas, obowiązkiem odpowiednio publicznego nadawcy radiowego bądź telewizyjnego jest niezwłoczne wezwanie właściwego komitetu do dostosowania audycji do przydzielonego czasu. W przypadku bezskutecznego wezwania nadawca przerywa emisję audycji wyborczej w chwili, kiedy upłynął czas audycji przysługujący danemu komitetowi.

§ 1. Telewizja Polska Spółka Akcyjna, zwana dalej "Telewizją Polską", ma obowiązek przeprowadzenia debat pomiędzy przedstawicielami tych komitetów wyborczych w wyborach do Sejmu lub w wyborach do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej, które zarejestrowały swoje listy kandydatów we wszystkich okręgach wyborczych, a w przypadku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej - pomiędzy kandydatami. Czas debat nie jest wliczany do czasu antenowego, o którym mowa w art. 117.

§ 2. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji określi w drodze rozporządzenia, po zasięgnięciu opinii Zarządu Telewizji Polskiej, szczegółowe zasady i tryb przeprowadzenia debat, o których mowa w § 1, w tym czas trwania debat i program ogólnokrajowy, w którym debaty będą przeprowadzane, sposób przygotowania i emisji debat, oraz sposób upowszechnienia informacji o terminie emisji debat - tak, aby zapewnić poszanowanie zasady równości w prezentowaniu stanowisk i opinii uczestników debaty.

●Komentowany przepis nie ma zastosowania w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, jak również w wyborach wójta, burmistrza bądź prezydenta miasta.

●Szczegółowe zasady związane z organizacją debat określa rozporządzenie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji[53]. Zgodnie z nim debata, o której mowa w komentowanym przepisie, powinna:

1) trwać co najmniej 45 minut i być wyraźnie wyodrębniona w programie;

2) rozpoczynać się między 18.00 a 22.15;

3) być wyemitowana w okresie ostatnich dwóch tygodni poprzedzających dzień wyborów.

Jednocześnie zgodnie z powołanym wyżej rozporządzeniem, w przypadku dużej liczby przedstawicieli lub kandydatów, Telewizja Polska powinna przeprowadzić odpowiednią liczbę debat, które powinny mieć taką samą formułę. Co do zasady wybór kandydatów powinni uzgodnić przedstawiciele danych komitetów wyborczych. Gdyby nie udało się osiągnąć konsensusu w tej sprawie na co najmniej 96 godzin przed emisją pierwszej debaty, Telewizja Polska została upoważniona do dokonania takiego wyboru w drodze losowania przeprowadzanego w obecności pełnomocników wyborczych komitetów wyborczych.

Szczegółowe zasady i tryb prowadzenia agitacji wyborczej w programach publicznych i niepublicznych nadawców radiowych i telewizyjnych określają przepisy szczególne kodeksu.

●Za Bogusławem Banaszakiem należy wskazać, że komentowany przepis to niezrealizowana zapowiedź ustawodawcy. K.w. nie przewiduje bowiem regulacji szczególnych dotyczących nadawców niepublicznych. Brak jest też formalno-prawnych podstaw do rozszerzenia zakresu podmiotowego norm dotyczących wyłącznie nadawców publicznych na nadawców prywatnych[54].

§ 1. Publiczni nadawcy radiowi i telewizyjni zapewniają Państwowej Komisji Wyborczej oraz komisarzom wyborczym, w okresie od dnia ogłoszenia aktu o zarządzeniu wyborów do dnia głosowania włącznie, możliwość przedstawienia nieodpłatnie, odpowiednio, w programach ogólnokrajowych oraz regionalnych informacji, wyjaśnień i komunikatów związanych z zarządzonymi wyborami oraz obowiązującymi w danych wyborach przepisami prawnymi.

§ 2. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej i zarządów publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych, określi, w drodze rozporządzenia, tryb postępowania w sprawach, o których mowa w § 1, uwzględniając konieczność zapewnienia powszechnej informacji o zarządzonych wyborach, zasadach ich przeprowadzenia oraz terminach wynikających z kalendarza wyborczego.

●Przepis nakłada na publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych obowiązek zapewnienia PKW oraz komisarzom wyborczym w okresie kampanii wyborczej możliwości przedstawiania nieodpłatnych ogłoszeń, informacji czy komunikatów związanych z zarządzonymi wyborami. W założeniu celem przepisu jest umożliwienie właściwym organom wyborczym wyjaśnienia i przedstawienia zagadnień typowo formalnych dotyczących zarządzonych wyborów.

●Szczegóły w sprawie udostępniania czasu telewizyjnego bądź radiowego na potrzeby urzędowych komunikatów określa rozporządzenie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji[55]. W rozumieniu powołanego rozporządzenia bezpłatnym procesem przedstawiania właściwej informacji jest zarówno jej rejestracja, jak i emisja audycji. Niemniej jednak nadawca nie ponosi odpowiedzialności za treść informacji, wyjaśnień i komunikatów, gdyż informacje te przygotowywane są albo przez PKW, albo komisarzy wyborczych.

Rozdział 14. Finansowanie wyborów z budżetu państwa.

Wydatki związane z organizacją i przeprowadzeniem wyborów pokrywane są z budżetu państwa w części Rezerwy celowe zgodnie z zasadami określonymi w niniejszym rozdziale.

Koszty przeprowadzenia wyborów ponosi państwo, kampania wyborcza zaś jest finansowana przez biorące w niej udział ugrupowania polityczne.

Szczegółowe regulacje dotyczące rezerw celowych budżetu państwa zawiera u.f.p. Rezerwy celowe mogą być wykorzystane wyłącznie na cel, w związku z którym w budżecie na dany rok zostały utworzone[56].

§ 1. Z budżetu państwa pokrywane są wydatki związane z:

1) zadaniami Państwowej Komisji Wyborczej oraz Krajowego Biura Wyborczego przewidzianymi w kodeksie;

2) zadaniami komisarzy wyborczych i komisji wyborczych niższego stopnia oraz zapewnieniem ich obsługi przez wyznaczone do tych celów organy i jednostki organizacyjne;

3) zadaniami organów administracji rządowej oraz podległych im urzędów centralnych i jednostek organizacyjnych, a także innych organów państwowych;

4) zadaniami zleconymi jednostkom samorządu terytorialnego;

5) refundacją wydatków, o których mowa w art. 154 § 6.

§ 2. Środki finansowe na zadania zlecone wykonywane przez jednostki samorządu terytorialnego są przekazywane w terminach umożliwiających ich wykonywanie.

§ 3. Informację o wydatkach, o których mowa w § 1 pkt 1-4, Szef Krajowego Biura Wyborczego podaje do publicznej wiadomości w terminie 5 miesięcy od dnia wyborów.

§ 4. Zasady planowania finansowego oraz realizacji wydatków, o których mowa w §1 i 2, a także sprawozdawczości finansowej określają przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240, z późn. zm.).

§ 5. W budżecie państwa zapewnia się ponadto corocznie w części Rezerwy celowe środki na przeprowadzenie wyborów przedterminowych i uzupełniających.

§ 6. Dysponentem środków finansowych, o których mowa w § 1, jest Szef Krajowego Biura Wyborczego.

●Zadania związane z przygotowaniem i przeprowadzeniem wyborów należą do zadań publicznych finansowanych ze środków budżetu państwa. Środki finansowe przeznaczone na wybory są więc środkami publicznymi i ma do nich zastosowanie u.f.p. w zakresie jawności i przejrzystości gospodarki tymi środkami, planowania budżetowego, dysponowania środkami oraz sprawozdawczości[57].

●Do środków przekazanych jednostkom samorządu terytorialnego mają zastosowanie regulacje samorządowe: o gminnej gospodarce finansowej[58], o finansach powiatu[59] i o finansach samorządu województwa[60], a także ustawa o dochodach. Regulacje te szczegółowo określają zasady i tryb postępowania jednostek samorządu terytorialnego z przekazanymi im środkami finansowymi jako dotacjami celowymi z budżetu państwa "na zadania zlecone ustawami". Dotacje celowe z budżetu państwa są bowiem jednym ze źródeł dochodów tych jednostek. Wielkość przekazanych środków w ramach dotacji celowej nie ma charakteru wiążącego, jeśli chodzi o poszczególne grupy wydatków i zadania wyborcze. Jednostki samorządu terytorialnego są jednak zobowiązane do przestrzegania ogólnej kwoty tych środków w ramach wydatków bieżących. Środki niewykorzystane, a także wykorzystane niezgodnie z celem, podlegają zwrotowi[61].

●Od strony przedmiotowej ze środków budżetu państwa finansowane są następujące grupy wydatków:

1) druki i formularze wyborcze, w tym druk tekstu ordynacji i ustawy o wyborze wójta, burmistrza, prezydenta miasta, wytycznych Państwowej Komisji Wyborczej dla komisji wyborczych, formularzy protokołów głosowania i protokołów o wynikach wyborów;

2) druk urzędowych obwieszczeń wyborczych:

a) o podziale jednostki samorządu terytorialnego na okręgi wyborcze, liczbie radnych wybieranych w poszczególnych okręgach,

b) o podziale gminy na obwody głosowania oraz o siedzibach komisji obwodowych (lokalach wyborczych),

c) o zarejestrowanych kandydatach na radnych do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw,

d) o zarejestrowanych kandydatach na wójtów, burmistrzów, prezydentów miast;

3) druk kart do głosowania w wyborach do rad;

4) druk kart do głosowania w wyborach wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, z uwzględnieniem ponownego głosowania (tzw. drugiej tury);

5) obsługa administracyjno-techniczna i kancelaryjna terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych (lokale i ich wyposażenie, materiały biurowe, opłaty pocztowe, łączność telefoniczna itp.);

6) diety zryczałtowane dla członków terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych;

7) czynności związane ze sporządzeniem aktów pełnomocnictwa do głosowania;

8) sporządzenie spisów wyborców;

9) wynajem lokali wyborczych i uzupełnienie wyposażenia lokali (urny, kabiny do głosowania itp.);

10) obsługa techniczna wyborów (transport druków i kart do głosowania, protokołów z wynikami głosowania i wynikami wyborów itp.);

11) obsługa informatyczna działalności komisji wyborczych;

12) urzędowe ogłoszenia prasowe postanowień, komunikatów i obwieszczeń organów wyborczych[62].

●Wydatki związane z przeprowadzeniem wyborów są pokrywane z budżetu państwa i realizowane przez gminy w formie zadań zleconych. Przepisy nie przewidują dofinansowania tych zadań ze środków własnych. Dotyczy to także wydatków związanych z organizacją przygotowań i przeprowadzeniem wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast[63].

●Wysokość środków na zadania wyborcze ustalana jest w Krajowym Biurze Wyborczym, ponieważ dysponentem tych środków, po uchwaleniu ustawy budżetowej na dany rok, jest szef Krajowego Biura Wybornego. Uruchamianie tych środków następuje w drodze decyzji ministra finansów na wniosek szefa Krajowego Biura Wyborczego. Przekazanie ich jednostkom samorządu terytorialnego na wykonanie wyborczych zadań zleconych powinno nastąpić później niż w ciągu 30 dni od dnia ogłoszenia zarządzonych wyborów w terminach umożliwiających wykonanie tych zadań. Ponadto corocznie w budżecie państwa zapewnione są środki na przeprowadzane w toku kadencji wybory uzupełniające, wybory przedterminowe, wybory ponowne oraz nowe wybory[64].

Wysokość środków przeznaczonych dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego jest określana przy użyciu tzw. wskaźników jednostkowych dla towarów i usług, czyli np. średniej ceny rynkowej na wydrukowanie w określonym formacie 100 egz. kart do głosowania, 100 egz. obwieszczeń urzędowych, wypełnienia jednej pozycji w formularzu spisu wyborców. Ustalone koszty wydatków dla każdej jednostki samorządu terytorialnego - na podstawie liczby wyborców, obwodów głosowania w gminie, okręgów wyborczych oraz orientacyjnego kosztu druku kart do głosowania, a także wysokości diet dla członków komisji wyborczych - przekazywane są (jako kwota dotacji celowej) w formie informacji do gmin, powiatów i województw. Informacja ta jest podstawą do wprowadzenia do budżetu samorządowego (w postaci planu finansowego stanowiącego załącznik do uchwały budżetowej) dotacji celowej jako dochodu danej jednostki samorządowej i w tej samej wysokości jako wydatków we właściwych działach, rozdziałach i paragrafach.

●Wielkość przekazywanych środków w ramach dotacji celowej nie ma charakteru wiążącego, jeśli chodzi o poszczególne grupy wydatków i zadania wyborcze. Jednostki samorządu terytorialnego są jednak zobowiązane do przestrzegania ogólnej kwoty tych środków w ramach wydatków bieżących. Te z nich, które nie zostały wykorzystane, jak również wykorzystane niezgodnie z celem, podlegają zwrotowi. Sposób i cel, na jaki wydatkowano środki dotacji celowej, podlegają kontroli regionalnej izby obrachunkowej oraz kontroli na podstawie sprawozdań składanych do Krajowego Biura Wyborczego[65].

●Szef Krajowego Biura Wyborczego, zgodnie z zasadą jawności finansów publicznych, podaje do publicznej wiadomości informację o wydatkach na wybory poniesionych z budżetu państwa, w ciągu pięciu miesięcy od daty wyborów ogłoszonej rozporządzeniem prezesa Rady Ministrów o zarządzeniu wyborów do rad gmin. rad powiatów i sejmików województw oraz wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast[66].

Zgodnie z informacją kierownika Krajowego Biura Wyborczego z budżetu państwa na wybory samorządowe w 2010 roku przeznaczone zostało 115 600 332 zł. W tabeli powyżej przedstawiono niektóre (wybrane) wydatki sfinansowane z budżetu[67].

Rozdział 15. Finansowanie kampanii wyborczej

Finansowanie kampanii wyborczej jest jawne.

●Jawność działalności wszystkich organów władz publicznych jest zasadą we wszystkich państwach demokratycznych. Jest ona także uznawana za konieczną przez instytucje międzynarodowe. Tytułem przykładu można wskazać na rezolucję 2005/68 Komisji Praw Człowieka ONZ, w której podkreśla się, że transparentny, odpowiedzialny, rozliczany i partycypacyjny system władz publicznych stanowi fundament, na którym spoczywa dobre rządzenie, a fundament ten stanowi konieczny warunek pełnego urzeczywistnienia praw człowieka. Dlatego jawność powinna zostać rozciągnięta również na stadia wyborów organów władzy publicznej, w tym i na kampanię wyborczą[68]. Państwa, które podpisały konwencję, zobowiązują się do: współpracy w zakresie wykrywanie skradzionych majątków, pomocy w walce z korupcją, zmniejszania skali zjawiska, wzmacnianiu znaczenia etyki w życiu publicznym. W myśl konwencji rządy państw deklarują również wspieranie działań promujących przejrzystość i odpowiedzialność międzynarodowego środowiska biznesu[69].

●Jawność i kontrola finansowania kampanii wyborczych i partii politycznych to kluczowe elementy systemu rzetelności życia publicznego. Są one również istotne dla budowania zaufania społeczeństwa do klasy politycznej. Tymczasem - według Transparency International - luki w systemie finansowania polityki są problemem występującym w niemal całej Europie. Jednocześnie stanowią one obszary szczególnego zagrożenia, z którym nie potrafiły sobie poradzić nawet te państwa, które zazwyczaj są uważane za mało skorumpowane[70].

●Artykuł 125 k.w. ma ścisły związek z zasadą jawności finansowania partii politycznych. Jeżeli bowiem dążenie do zdobycia lub utrzymania władzy następuje w oparciu o mechanizm wyborczy, istnieje ścisły związek przyczynowy między finansowaniem partii a finansowaniem kampanii wyborczych[71].

●Zasada jawności finansów partii, zawarta w art. 11 ust. 2 konstytucji, sprzyja utrzymaniu demokratycznych procedur w państwie, w założeniu ma zapobiegać korupcji i skandalom finansowym związanym z nielegalnym finansowaniem partii politycznych. Zagwarantowanie przestrzegania przez partie konstytucyjnej zasady jawności ich finansowania jest rzeczą bardzo trudną. Obecna ustawa o partiach politycznych zawiera wiele pomyłek legislacyjnych i luk w prawie. Stwarza to partiom i komitetom wyborczym niebezpieczną pokusę do zatajania ich źródeł finansowania lub gromadzenia środków finansowych w sposób niedozwolony. Istnieje obawa, że ustawodawca w celu wymuszenia na partiach politycznych jawności ich finansowania może, działając w sposób najprostszy, wprowadzić do ustawy wiele nowych, ostrych sankcji. Efekt takiego działania może być nieprzewidywalny. Te partie, które dotychczas łamały zasadę jawności ich finansów, mogą niektóre źródła swojego finansowania jeszcze bardziej utajnić. Istota zmian w większym stopniu powinna polegać na wprowadzeniu klarownych procedur sprawdzania finansów partii, w mniejszym zaś stopniu na wprowadzaniu nowych sankcji. Partie i komitety wyborcze muszą zostać zmuszone do składania prawdziwych i rzetelnych sprawozdań finansowych[72].

●Jawność jest wymuszana poprzez nałożenie na pełnomocników finansowych komitetów wyborczych obowiązku przedstawienia w ciągu trzech miesięcy od dnia wyborów sprawozdania o przychodach, wydatkach i zobowiązaniach finansowych komitetu, w tym o uzyskanych kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania (art. 142 par. 1 k.w.). Sprawozdanie to przedkładane jest organowi wyborczemu, któremu komitet wyborczy złożył zawiadomienie o utworzeniu komitetu. Organ ten w ciągu sześciu miesięcy decyduje o przyjęciu sprawozdania bez zastrzeżeń lub o przyjęciu, lecz ze wskazaniem na jego uchybienia albo jego odrzuceniu w przypadkach wyczerpująco wymienionych w k.w. (art. 144 par. 1 pkt 3 k.w.)[73].

●Jawności finansów wyborczych służyć ma też obowiązek dokonywania operacji finansowanych wyłącznie za pośrednictwem rachunku bankowego, założonego specjalnie w tym celu, obwarowanego dodatkowo pewnymi ograniczeniami zawartymi w umowie o jego ustanowieniu[74].

Wydatki ponoszone przez komitety wyborcze w związku z zarządzonymi wyborami są pokrywane z ich źródeł własnych.

●K.w. nie przyznaje żadnego dofinansowania dla komitetów wyborczych[75]. Wydatki ponoszone w związku z wyborami są pokrywane z ich źródeł własnych. Biorąc pod uwagę to, że wzrosło zapotrzebowanie na skuteczną kampanię wyborczą, większe szanse w wyborach mają ugrupowania silniejsze, dysponujące większymi środkami własnymi. Mogą one zatrudniać lub korzystać z usług specjalistów różnych dziedzin, mogą również przeznaczać większe środki na marketing polityczny[76]. Posiadanie przez dany komitet wyborczy wystarczających środków finansowych nie tylko w znacznej mierze ułatwia prowadzenie kampanii wyborczej, lecz także może wpływać na wynik wyborów[77].

●Wynik uzyskany w wyborach samorządowych, w przeciwieństwie do wyborów parlamentarnych, nie stanowi też podstawy do otrzymania przez podmioty uczestniczące w wyborach subwencji z budżetu państwa. W grę wchodzą jedynie prawnie dozwolone sposoby zasilania finansowego, z których komitet może pozyskiwać środki na pokrycie kosztów związanych z kampanią wyborczą. Mogą one być przeznaczone wyłącznie na cele związane z już zarządzonymi wyborami[78].

●Wydatki (koszty) komitetów wyborczych obejmują: koszty zużycia materiałów i energii, koszty usług obcych (łącznie z opłatami za korzystanie ze środków masowego przekazu i wykonanie materiałów wyborczych), koszty spotkań i podróży wyborczych, wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń, pozostałe wydatki pieniężne[79].

●Kampanie wyborcze przeprowadzane są w praktyce przez ugrupowania polityczne oraz przez komitety koalicyjne partii politycznych, jak również przez komitety wyborcze stowarzyszeń, organizacji lub wyborców. Ustawodawca dokonał zróżnicowania dopuszczalnych sposobów przekazywania środków finansowych. W pierwszym przypadku środki finansowe mogą pochodzić wyłącznie z funduszu wyborczego partii tworzonego zgodnie z postanowieniami u.p.p. W przypadku zaś koalicyjnego komitetu wyborczego zasoby pieniężne pochodzą z funduszy wyborczych partii politycznych wchodzących w skład koalicji. Z kolei środki finansowe komitetów wyborczych organizacji oraz komitetów wyborczych wyborców mogą pochodzić wyłącznie z wpłat od osób fizycznych oraz kredytów bankowych zaciąganych na cele związane z wyborami. Ustawodawca, stojąc na straży ochrony zasady jawności, przejrzystości i uczciwości finansowania kampanii wyborczych, wprowadził, podobnie jak w przypadku kampanii partii politycznych, ograniczenia w kategorii przedmiotowego i podmiotowego wspierania akcji elekcyjnych. I tak komitety wyborcze organizacji i wyborców nie są uprawnione do przyjmowania jakichkolwiek środków finansowych pochodzących od cudzoziemców mających miejsce zamieszkania na terenie RP oraz osób fizycznych niemających miejsca zamieszkania na terenie Polski, z wyłączeniem obywateli polskich zamieszkałych za granicą[80].

§ 1. Za gospodarkę finansową komitetu wyborczego odpowiedzialny jest i prowadzi ją jego pełnomocnik finansowy.

§ 2. Pełnomocnikiem finansowym nie może być:

1) kandydat na posła, kandydat na senatora, kandydat na posła do Parlamentu Europejskiego albo kandydat na Prezydenta Rzeczypospolitej;

2) pełnomocnik wyborczy, z zastrzeżeniem art. 403 § 5 pkt 1;

3) funkcjonariusz publiczny w rozumieniu art. 115 § 13 kodeksu karnego.

§ 3. Można być pełnomocnikiem finansowym tylko jednego komitetu wyborczego.

●Ustawodawca nie określił żadnych formalnych wymagań (np. wieku, wykształcenia itp.) wobec pełnomocnika finansowego. Należy więc przyjąć, że wystarczające jest, aby była to osoba o pełnej zdolności do czynności prawnych nieobjęta regulacją art. 127 par. 2 k.w. Oczywiście musi też cieszyć się zaufaniem komitetu wyborczego. Pełnomocnik finansowy może upoważnić inne osoby do podejmowania określonych czynności związanych z dokonywaniem wydatków komitetu wyborczego w jego pomocniczych strukturach terenowych. Nie zwalnia go to jednak z odpowiedzialności za całokształt gospodarki finansowej komitetu[81].

●Pełnomocnikiem finansowym może być kandydat na radnego, jak również kandydat na wójta (burmistrza, prezydenta miasta), z wyłączeniem kandydatów, którzy w kończącej się kadencji pełnią funkcję radnego czy wójta[82].

●Zgodnie z art. 403 par. 5 pkt 1 k.w. w przypadku, gdy komitet wyborczy wyborców został utworzony jedynie w celu zgłoszenia kandydatów na radnych do rady gminy w gminie niebędącej miastem na prawach powiatu, pełnomocnik wyborczy jest jednocześnie pełnomocnikiem finansowym tego komitetu.

●W rozumieniu art. 115 par. 13 k.k. funkcjonariuszami publicznymi są: prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, poseł, senator, radny, poseł do Parlamentu Europejskiego, sędzia, ławnik, prokurator, funkcjonariusz finansowego organu postępowania przygotowawczego lub organu nadrzędnego nad finansowym organem postępowania przygotowawczego, notariusz, komornik, kurator sądowy, osoba orzekająca w organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy, osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba w zakresie, w którym uprawniona jest do wydawania decyzji administracyjnych, osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe, osoba zajmująca kierownicze stanowisko w innej instytucji państwowej, funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego albo funkcjonariusz Służby Więziennej, osoba pełniąca czynną służbę wojskową.

●Z odpowiedzialnością pełnomocnika finansowego za całą gospodarkę finansową komitetu wyborczego wiąże się również odpowiedzialność karna za naruszenie zakazów i ograniczeń w pozyskiwaniu i wydatkowaniu środków, a także za niewypełnienie obowiązków wskazanych k.w. [83].

●Jeżeli pełnomocnik finansowy złożył rezygnację z pełnionej funkcji i został powołany nowy pełnomocnik, należy o tym powiadomić ten organ wyborczy, który przyjmował zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego. Pełnomocnik finansowy komitetu wyborczego odpowiada wówczas za gospodarkę finansową komitetu z okresu, w którym pełnił funkcję pełnomocnika[84].

●Przepisy nakładają na pełnomocnika finansowego m.in. następujące zadania:

- prowadzenie rachunkowości komitetu wyborczego zgodnie z obowiązującymi przepisami,

- złożenie sprawozdania finansowego (Państwowej Komisji Wyborczej lub komisarzowi wyborczemu) w terminie trzech miesięcy od dnia wyborów,

- przechowywanie dokumentów związanych z finansowaniem kampanii wyborczej przez okres co najmniej 12 miesięcy od dnia wyborów[85].

●Utworzenie pomocniczych struktur terenowych komitetu wyborczego nie ogranicza odpowiedzialności pełnomocnika finansowego za całokształt gospodarki finansowej komitetu. Pełnomocnik finansowy może upoważnić inną osobę do wykonywania wskazanych w upoważnieniu czynności, mimo to jednak ponosi odpowiedzialność za całokształt gospodarki finansowej komitetu[86].

Komitety wyborcze prowadzą rachunkowość na zasadach określonych w ustawie z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223, Nr 157, poz. 1241 i Nr 165, poz. 1316 oraz z 2010 r. Nr 47, poz. 278) dla jednostek nieprowadzących działalności gospodarczej.

●Dokumentami dotyczącymi kosztów i wydatków są: rachunki, faktury, umowy, pokwitowania odbioru gotówki do rozliczenia (KW), inne dokumenty wystawione na komitet wyborczy. Dokumenty finansowo-księgowe wystawione na nazwisko osoby fizycznej (np. na nazwisko kandydata) nie są dowodami kosztów komitetu wyborczego. Do wydatków lub kosztów komitetów wyborczych zalicza się:

- koszty zużycia materiałów i energii,

- koszty usług obcych, w tym opłaty za korzystanie ze środków masowego przekazu i wykonanie materiałów wyborczych,

- koszty spotkań i podróży wyborczych,

- wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń,

- spłatę zaciągniętych kredytów bankowych,

- pozostałe wydatki pieniężne[87].

●Komitet wyborczy powinien odrębnie ewidencjonować zobowiązania finansowe, obejmujące równowartość niespłaconych kredytów bankowych oraz nieopłaconych rachunków i faktur wystawionych z tytułu dostaw i usług na rzecz komitetu[88].

●Dowody księgowe dotyczące wydatków (kosztów) powinny spełniać warunki określone w ustawie o rachunkowości, a w szczególności muszą być zatwierdzone przez osobę odpowiadającą za gospodarkę finansową komitetu[89].

●Ewidencja wydatków i zobowiązań finansowych komitetu wyborczego powinna być prowadzona w sposób zapewniający uzyskanie informacji niezbędnych do prawidłowego sporządzenia sprawozdania finansowego[90].

●Komitet wyborczy partii politycznej, jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych. Deklaracje podatkowe w zakresie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych składają odrębnie partia polityczna i odrębnie komitet wyborczy[91].

§ 1. Komitet wyborczy może pozyskiwać i wydatkować środki jedynie na cele związane z wyborami.

§ 2. Zabrania się pozyskiwania środków przez komitet wyborczy:

1) przed dniem przyjęcia przez właściwy organ wyborczy zawiadomienia o utworzeniu komitetu;

2) po dniu wyborów.

§ 3. Zabrania się wydatkowania środków przez komitet wyborczy:

1) przed dniem przyjęcia przez właściwy organ wyborczy zawiadomienia o utworzeniu komitetu;

2) po dniu złożenia sprawozdania finansowego, o którym mowa w art. 142 § 1.

●Artykuł 129 par. 1 k.w. ma na celu zapewnienie jawności finansowania działalności komitetów wyborczych, a gdy są one tworzone przez partie polityczne - również jawności działalności partii. Ponadto zabezpiecza równoprawną konkurencję komitetów wyborczych rywalizujących ze sobą w wyborach oraz gwarantuje, że pozyskiwane środki finansowe będą służyły rzeczywiście realizacji funkcji wyborczej[92].

●Podstawową zasadą, jaką kodeks przyjął w sprawie wydatkowania środków finansowych przez komitety, jest założenie, że wydatki mogą być czynione wyłącznie na cele związane z wyborami. Samo sformułowanie zawarte w art. 129 par. 1 k.w. nie jest jednak dostatecznie precyzyjne. Brak jest bezpośredniego określenia, co jest takim celem, nie ma też chociażby przykładowego wskazania celów związanych z wyborami. Uznaje się, że wystarczy, by cel, na który zostaną wydatkowane środki komitetu, miał funkcjonalny, zarówno bezpośredni, jak i pośredni, związek z wyborami[93]. To bowiem komitet określa sposób prowadzenia kampanii wyborczej i swoich potrzeb z tym związanych. Wykluczone staje się jednak wykorzystanie wspomnianych środków w sposób niezwiązany z wyborami, chociażby w celu generowania zysku na rzecz komitet[94].

●Komitet wyborczy czynności prawne, w tym te związane z pozyskiwaniem środków finansowych na kampanię wyborczą i ich wydatkowaniem, może podejmować dopiero po wydaniu przez Państwową Komisję Wyborczą albo komisarza wyborczego postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o jego utworzeniu[95].

●Zdaniem Sądu Najwyższego wyrażonym w postanowieniu z 3 października 2012 r. [96] w sformułowaniu "pozyskiwanie środków" użytym w art. 129 par. 2 k.w. mieści się przyjmowanie przez komitet wyborczy (bez rozróżnienia między komitetem wyborczym partii politycznej a innym komitetem) wpłat pieniężnych dokonanych na jego rachunek bankowy w ramach finansowania kampanii wyborczej przez wszystkie uprawnione do tego podmioty. Zasilenie rachunku jest przysporzeniem majątkowym bez względu na przeznaczenie przyjętych przez komitet wyborczy środków. Wykorzystanie ich na spłatę zobowiązań komitetu nie oznacza więc, że do przysporzenia nie doszło. [przykład 4]

PRZYKŁAD 4

Środki na spłatę zobowiązań

Państwowa Komisja Wyborcza postanowiła odrzucić sprawozdanie finansowe komitetu wyborczego jednej z partii. PKW stwierdziła, że na rachunek komitetu wpłynęły po dniu wyborów środki finansowe. Pełnomocnik komitetu tłumaczył się w ten sposób, że wszystkie wpłaty, które wpłynęły na konto funduszu wyborczego, a następnie zostały przekazane na konto komitetu wyborczego po dniu wyborów, były dokonane tylko i wyłącznie w celu uregulowania zobowiązań finansowych komitetu wobec podmiotów wykonujących usługi wyborcze. PKW wskazała, że przekazywanie po dniu wyborów środków z funduszu wyborczego partii na rachunek bankowy komitetu wyborczego oznacza pozyskiwanie przez komitet wyborczy środków po dniu wyborów. Stanowi to naruszenie art. 129 par. 2 k.w. i uzasadnia odrzucenie sprawozdania.

●Pozyskanie środków przez komitet wyborczy następuje po dniu wyborów, gdy po tym dniu wpłacający złożył dyspozycję przelewu ze swego rachunku bankowego[97]. [przykład 5]

PRZYKŁAD 5

Dyspozycja przelewu przed dniem wyborów

Państwowa Komisja Wyborcza odrzuciła sprawozdanie finansowe komitetu wyborczego. W uzasadnieniu wskazała, że z historii rachunku bankowego komitetu wynikało, że trzy wpłaty na ten rachunek zostały dokonane po dniu wyborów. Pełnomocnik złożył skargę do SN. Tłumaczył, że dyspozycje bankowe zostały dokonane w trakcie kampanii, a zostały tylko zaksięgowane po dniu wyborów. SN uznał skargę pełnomocnika za zasadną, bo art. 129 par. 2 k.w. rodzi pytanie o treść i znaczenie sformułowania "pozyskiwanie środków". Mianowicie nie jest jednoznaczne, czy chodzi tu o dzień polecenia przelewu, czy dzień uznania rachunku komitetu wyborczego. Zdaniem SN wątpliwości w interpretacji tego artykułu należy rozstrzygać na korzyść wolności obywatelskich. W tym przypadku należy zatem uwzględnić, na korzyść uprawnień wyborczych obywateli, skuteczność dokonanej na rzecz komitetu wyborczego wpłaty. Skargę pełnomocnika należy uznać, dyspozycje przelewu zostały bowiem złożone przed dniem wyborów, co jest udokumentowane stosownymi pismami z banku.

●Po dniu wyborów dopuszczalne jest jedynie przekazywanie przez osoby albo partie polityczne, które utworzyły komitet wyborczy, środków na uiszczenie opłat bankowych za prowadzenie i likwidację rachunku. W sytuacji, gdy pozostają nieuregulowane zobowiązania finansowe komitetu, na zaspokojenie których nie wystarczyło środków finansowych zgromadzonych na rachunku bankowym, roszczenia te powinny być pokryte w trybie art. 130 k.w. przez pełnomocnika finansowego komitetu bez pośrednictwa rachunku bankowego komitetu[98].

●W przypadku ponownego głosowania w wyborach wójtów komitety wyborcze, których kandydaci nie uczestniczą w ponownym głosowaniu, nie mogą pozyskiwać środków finansowych po zakończeniu pierwszej tury wyborów. Komitety te nie mogą także po tym dniu zaciągać nowych zobowiązań. Do dnia przedłożenia sprawozdania wyborczego mają one jedynie prawo pokrywać zaciągnięte wcześniej zobowiązania oraz wydatkować środki na cele związane z zakończeniem działalności komitetu i sporządzeniem sprawozdania. Komitety wyborcze, których kandydaci uczestniczą w ponownym głosowaniu, mogą podjąć ponownie pozyskiwanie środków finansowych dopiero z dniem podania do publicznej wiadomości informacji o konieczności przeprowadzenia tego ponownego głosowania[99].

●W przypadku wyborów ponownych, przeprowadzanych w związku z unieważnieniem wyborów lub wyboru radnego przez właściwy sąd w wyniku złożonego protestu wyborczego, komitet wyborczy uczestniczący w tych wyborach może pozyskiwać i wydatkować środki od dnia podania do wiadomości publicznej zarządzenia wojewody o przeprowadzeniu wyborów ponownych. Pozyskiwanie i wydatkowanie środków jest niedopuszczalne w sytuacji, gdy w wyniku orzeczenia sądowego wybory ponowne są ograniczone do powtórzenia czynności ustalenia (przeliczenia) wyników głosowania i wyników wyborów[100].

§ 1. Odpowiedzialność za zobowiązania majątkowe komitetu wyborczego ponosi pełnomocnik finansowy.

§ 2. Bez pisemnej zgody pełnomocnika finansowego nie można zaciągać żadnych zobowiązań finansowych w imieniu i na rzecz komitetu wyborczego.

§ 3. W przypadku gdy z majątku pełnomocnika finansowego nie można pokryć roszczeń wobec komitetu wyborczego, odpowiedzialność za zobowiązania majątkowe:

1) komitetu wyborczego partii politycznej albo organizacji ponosi partia polityczna albo organizacja, która utworzyła komitet wyborczy, a w przypadku komitetu wyborczego utworzonego przez stowarzyszenie zwykłe - solidarnie członkowie stowarzyszenia;

2) koalicyjnego komitetu wyborczego ponoszą solidarnie partie polityczne wchodzące w skład koalicji wyborczej;

3) komitetu wyborczego wyborców ponoszą solidarnie osoby wchodzące w skład komitetu.

§ 4. Odpowiedzialność za zobowiązania majątkowe, o której mowa w §1-3, obejmuje także zobowiązania związane z rozliczeniem korzyści majątkowych przyjętych przez komitet wyborczy z naruszeniem przepisów kodeksu, z wyłączeniem korzyści, o których mowa w art. 149 § 4.

●Z nałożenia na pełnomocnika finansowego komitetu odpowiedzialności za zobowiązania majątkowe komitetu wynika, że nawet jeżeli upoważni on inne osoby do podejmowania określonych czynności związanych z dokonywaniem wydatków komitetu wyborczego, nie zwalnia go to z odpowiedzialności za całokształt gospodarki finansowej komitetu. Ich działanie w imieniu i na rzecz pełnomocnika finansowego musi być niewątpliwe. Zaciąganie zobowiązań finansowych w imieniu i na rzecz komitetu wyborczego jest możliwe jedynie za pisemną zgodą pełnomocnika finansowego komitetu. Bez niej pełnomocnik finansowy nie powinien uznawać zobowiązań finansowych zaciągniętych w imieniu komitetu[101].

●Komitety wyborcze utworzone dla wyborów samorządowych nie mają osobowości prawnej, w związku z czym konieczne jest ustawowe określenie zasad odpowiedzialności za zaciągnięte zobowiązania majątkowe komitetu w związku z prowadzeniem kampanii wyborczej. Jeżeli po zakończeniu wyborów pozostają w komitecie wyborczym po stronie "winien" pozycje do uregulowania, to należności te obciążają:

- w przypadku komitetu wyborczego partii lub organizacji - tę partię lub organizację, która komitet utworzyła; jeżeli dotyczy to stowarzyszenia zwykłego - za zobowiązania majątkowe odpowiadają solidarnie członkowie stowarzyszenia;

- w przypadku koalicji wyborczej - solidarnie partie polityczne wchodzące w skład koalicji;

- w przypadku komitetu wyborczego wyborców - solidarnie osoby wchodzące w skład komitetu wyborców[102].

●Odpowiedzialność za zobowiązania majątkowe komitetu wyborczego, która spoczywa na ustawowo określonych podmiotach, ma charakter cywilnoprawny i nie wygasa nawet po rozwiązaniu komitetu wyborczego. Komitety wyborcze odpowiadają nie tylko za zobowiązania majątkowe powstałe z tytułu nieuregulowanych rachunków (faktur) za wykonane usługi i inne zlecenia, niespłaconych kredytów itp., lecz także te korzyści majątkowe przyjęte przez komitet wyborczy z naruszeniem k.w., które nie zostały dobrowolnie, w określonym terminie wpłacone na konto urzędu skarbowego właściwego dla siedziby komitetu wyborczego[103].

●Odpowiedzialność solidarna polega na tym, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich zobowiązanych łącznie, od kilku z nich lub od każdego z nich, z osobna. Zasady odpowiedzialności solidarnej określają art. 366-378 k.c. Odpowiedzialność za zobowiązania majątkowe komitetu obejmuje także zobowiązania związane z rozliczeniem korzyści majątkowych przyjętych przez komitet wyborczy z naruszeniem przepisów ustawy - nie dotyczy to korzyści majątkowych przekazanych dobrowolnie przez komitet wyborczy na rzecz Skarbu Państwa[104].

●Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 27 września 2012 r. [105] wskazał, że stroną w postępowaniu administracyjnym o nałożenie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia w związku z prowadzoną kampanią wyborczą jest partia polityczna, która powołała komitet wyborczy - jako zobligowana do jej uiszczenia.

§ 1. Zabronione jest przekazywanie środków finansowych i wartości niepieniężnych przez jeden komitet wyborczy na rzecz innego komitetu wyborczego.

§ 2. Zabronione jest przeprowadzanie przez komitet wyborczy zbiórek publicznych.

●Komitety wyborcze nie mogą przekazywać sobie środków finansowych ani wartości niepieniężnych. W świetle tego zakazu zabronionym przekazaniem wartości niepieniężnych byłoby np. udostępnienie (nawet na krótki okres) przez jeden komitet na potrzeby innego komitetu lokalu lub sprzętu biurowego. Czynem zabronionym byłoby również przekazanie przez komitet wyborczy, który uległ rozwiązaniu przed dniem wyborów, środków finansowych, jakie pozostały temu komitetowi, na konto innego komitetu wyborczego[106]. Naruszenie tego zakazu powoduje sankcję z art. 503 k.w. Zgodnie z jego treścią kto w związku z wyborami przekazuje środki finansowe lub wartości niepieniężne jednego komitetu na rzecz innego komitetu wyborczego, podlega karze grzywny od 1000 do 10000 złotych.

●Wartości niepieniężne obejmują rzeczowe darowizny (także uzyskane w drodze spadków lub zapisów), usługi świadczone nieodpłatnie (np. bezpłatne użyczenie drukarki laserowej, komputera, kserokopiarki, udostępnienie części mieszkania do wykonywania czynności związanych z wyborami itp.). Wartością niepieniężną będzie także np. nieodpłatne rozpowszechnianie audycji wyborczych przez nadawców niepublicznych lub nieodpłatne rozpowszechnianie drukiem haseł, materiałów wyborczych itp. [107].

●Żaden komitet wyborczy nie może przeprowadzać zbiórki publicznej[108] w rozumieniu ustawy z 15 marca 1933 r. Bezwzględnie obowiązującym zakazem objęte są nie tylko zbiórki publiczne dla pozyskania środków na kampanię wyborczą, lecz także zbiórki publiczne, które komitet wyborczy chciałby przeprowadzić na cele społecznie użyteczne[109]. Przeprowadzanie przez komitet wyborczy zbiórek publicznych zagrożone jest sankcją przewidzianą w art. 504. k.w. Kto w związku z wyborami organizuje zbiórki publiczne na cele kampanii wyborczej, podlega grzywnie od 1000 do 100 000 złotych.

●Zdaniem PKW niezbędna jest nowelizacja k.w., w której zdefiniowano by i ujednolicono stosowane w nim określenia "wartość niepieniężna" oraz "korzyść majątkowa o charakterze niepieniężnym"[110].

WZÓR 1

Warszawa, 10 marca 2014 r.

SĄD OKRĘGOWY W WARSZAWIE

I WYDZIAŁ CYWILNY

Arkadiusz Nowak

ul. Wołoska 122/97, Warszawa

Jan Kowalski

ul. Chopina 111/84, Warszawa

W.p.s. 10 000 zł

Niniejszym, na podstawie art. 23 i 24 w zw. z art. 448 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 121) wnoszę o:

1. Zobowiązanie pozwanego do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powoda poprzez wygłoszenie na swój koszt oświadczenia w paśmie dziennym w godzinach pomiędzy 17 a 19 lokalnej telewizji informacyjnej "TV Polityka" oświadczenia następującej treści:

"Ja, Jan Kowalski, kandydat do Rady Miasta Stołecznego Warszawy z ramienia KWW Demokracja oświadczam, że informacje rozpowszechniona przeze mnie w dniu 28 lutego 2014 r. podczas debaty publicznej transmitowanej na żywo przez telewizję lokalną »TV Polityka«, jakoby Arkadiusz Nowak, kandydat do Rady Miasta Stołecznego Warszawy, był osobiście zainteresowany dalszym rozkopywaniem Warszawy pod pozorem budowy metra i przeciąganiu całej związanej z tym procedury, ponieważ wziął w łapę od firm i osób, które zarabiają na tej inwestycji, i buduje za pieniądze z tej łapówki prywatny dom pod Warszawą, są nieprawdziwe i za ich udzielenie Arkadiusza Nowaka szczerze przepraszam" w terminie 14 dni od uprawomocnienia się orzeczenia;

2. Zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 10 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, płatnej na jego rzecz w terminie 14 dni od uprawomocnienia się orzeczenia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

3. Przeprowadzenie dowodów wskazanych w treści pozwu na wymienione tam okoliczności.

W trakcie trwającej kampanii wyborczej w ramach wyborów samorządowych do władz Miasta Stołecznego Warszawy strony brały udział w debacie poświęconej problemom współczesnej Warszawy. Podczas swej wypowiedzi, wobec braku merytorycznych argumentów popierających swoje stanowisko na temat braku zasadności dalszej budowy drugiej linii metra warszawskiego (za czym czynnie optuje powód), pozwany stwierdził, że "Arkadiusz Nowak jest osobiście zainteresowany dalszym rozkopywaniem miasta pod pozorem budowy metra i przeciąganiu całej związanej z tym procedury, ponieważ wziął w łapę od firm i osób, które zarabiają na tej inwestycji i buduje za pieniądze z tej łapówki prywatny dom pod Warszawą". Debata ta była transmitowana na żywo przez telewizję lokalną "TV Polityka" i została nadana w tym paśmie 28 lutego 2014 r. od godziny 17.30. (w załączeniu nagranie).

Powyższe stwierdzenie jest nieprawdziwe i miało na celu zdyskredytowanie powoda w oczach wyborców. Powód oświadcza bowiem, że nigdy nie przyjął jakichkolwiek profitów od osób czy firm biorących udział w budowie warszawskiego metra ani też innych podmiotów zainteresowanych w tej inwestycji. Poparcie powoda dla budowy metra jest spowodowane jedynie troską o komfort komunikacyjny mieszkańców Warszawy oraz dorównanie miasta w tym względzie stolicom europejskim. Jednocześnie powód oświadcza, że wszelkie środki przeznaczone przez niego na budowę prywatnego domu mają legalne pochodzenie, stanowią efekt pracy powoda i jego żony, co wynika z również z oświadczenia majątkowego powoda. Pozwany natomiast nie przedstawił na poparcie swych twierdzeń żadnych dowodów ani faktów, wydaje się zatem, że jego zarzuty zostały podniesione jedynie w celu postawienia powoda w negatywnym świetle jako głównego kontrkandydata, a przez to uzyskanie dla siebie lepszego wyniku w wyborach do Rady Miasta Stołecznego Warszawy.

Podstawą niniejszego roszczenia są art. 23 i 24 kodeksu cywilnego, przepisy te stanowią bowiem podstawowe normy prawa cywilnego odnoszące się do ochrony dóbr osobistych człowieka. Zgodnie z tymi przepisami, dobra osobiste człowieka, wymienione przykładowo, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach, a ochrona ta ma charakter bezwzględny, zakłada bowiem domniemanie bezprawności naruszenia dóbr osobistych, którą uchyla jedynie wykazanie przez naruszającego cudze dobro, że jego działanie nie było bezprawne. Dobrem osobistym człowieka jest jego cześć, która doznają uszczerbku przez przypisywanie mu przykładowo takich działań, jakie pozwany w odniesieniu do powoda zasugerował w przywołanej wyżej wypowiedzi. Skoro przekazana obecnym na debacie oraz widzom programu informacja nie miała poparcia w faktach, należy ją uznać za naruszającą cześć powoda. Usprawiedliwienia dla tego rodzaju działań nie sposób także wywieść z potrzeby działania w ramach debaty publicznej i w interesie społecznym. Nie można bowiem uznać, by nierzetelna krytyka mogła być uznana za podjętą w interesie społecznym i by była działaniem pożytecznym i pożądanym, jeżeli krytykujący w przedstawieniu faktów mija się z prawdą, tym samym przekracza granice rzeczowej krytyki i nie może się powoływać na wyłączenie odpowiedzialności z art. 24 kodeksu cywilnego. Za bezprawne należy uznać wyrażenia obraźliwe, a więc sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, skierowane publicznie pod adresem określonej osoby, nawet wówczas, gdy ich wypowiedzenie miało na celu obronę uzasadnionego interesu społecznego (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 29 czerwca 1983 r. w sprawie sygn. akt II CR 160/83, Lex nr 508872; podobnie w wyroku z 16 kwietnia 1999 r. w sprawie sygn. akt II CKN 279/98, Lex nr 385601).

Wobec powyższego, jako że działanie pozwanego było bezprawne i bezsprzecznie godziło w dobre imię i cześć powoda, żądanie pozwu jest konieczne i uzasadnione. Treść i sposób usunięcia skutków naruszenia i przeproszenia są adekwatne do podjętych przez pozwanego bezprawnych działań, wskazana kwota zadośćuczynienia stanowi zaś niewygórowaną wartość krzywdy powoda, której doznał w wyniku dokonanych przez pozwanego naruszeń.

Z tych względów wnoszę jak na wstępie.

Arkadiusz Nowak

W załączeniu:

1) nagranie programu,

2) odpis pozwu.

WZÓR 2

Warszawa, 10 marca 2014 r.

Komitet Wyborczy Wyborców

"Spełnienie Marzeń"

ul. Wielka 4

00-978 Warszawa

Na podstawie art. 106 par. 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 z późn. zm.) w imieniu Komitetu Wyborczego Wyborców "Spełnienie Marzeń" z siedzibą w Warszawie, ul. Wielka 4, upoważniam pana Aleksandra Wspaniałego, zamieszkałego w Warszawie przy ul. Małej 5, legitymującego się dowodem osobistym AES 3499202, wydanym przez prezydenta miasta stołecznego Warszawy, do prowadzenia agitacji wyborczej na rzecz kandydatów Komitetu Wyborczego Wyborców "Spełnienie Marzeń" przed wyborami do Parlamentu Europejskiego zarządzonymi na 25 maja 2014 r., w tym do zbierania podpisów popierających zgłoszenia kandydatów.

Mirosława Miły

pełnomocnik Komitetu

Wyborczego Wyborców

"Spełnienie Marzeń"

WZÓR 3

Warszawa, 10 marca 2014 r.

Arkadiusz Nowak

ul. Wołoska 122/57, Warszawa

1. Jan Kowalski

ul. Chopina 111/84, Warszawa

2. Komitet Wyborczy "Demokracja"

ul. Polna 15/11, Warszawa

Na podstawie art. 111 par.1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 z późn. zm.) wnoszę o:

1. Zakazanie uczestnikowi postępowania Janowi Kowalskiemu rozpowszechniania informacji o rzekomym nadużywaniu alkoholu przez wnioskodawcę i dopuszczaniu się przez niego pod wpływem alkoholu działań awanturniczych z powołaniem na sprawowane funkcje publiczne,

orzeczenie przepadku materiałów wyborczych w postaci broszur uczestnika wydawanych w formie ulotek oraz gazetki zatytułowanej "Nasz Kandydat" należących do Komitetu Wyborczego Wyborców "Demokracja" z siedzibą w Warszawie;

2. Nakazanie uczestnikowi postępowania Janowi Kowalskiemu sprostowanie nieprawdziwych informacji w formie ogłoszenia o treści:

"Jan Kowalski, kandydat do Parlamentu Europejskiego z ramienia KWW "Demokracja", oświadcza, że rozpowszechnione przez niego informacje o rzekomym nadużywaniu alkoholu przez Pana Arkadiusza Nowaka, kandydata do Parlamentu Europejskiego z ramienia KWW "Niepodległość", oraz dopuszczaniu się przez niego pod wpływem alkoholu działań awanturniczych z powołaniem na sprawowane funkcje publiczne są nieprawdziwe",

opublikowanego na stronie 1 Dziennika Gazety Prawnej o wielkości 5 cm (pion) na 10 cm (poziom), czcionką kroju Times New Roman, rozmiar 12;

3. Nakazanie uczestnikowi postępowania Janowi Kowalskiemu przeproszenia wnioskodawcy Arkadiusza Nowaka poprzez wręczenie spisanego własnoręcznie i podpisanego oświadczenia o następującej treści:

"Przepraszam Pana Arkadiusza Nowaka za to, że w kampanii wyborczej przed wyborami do Parlamentu Europejskiego w 2014 roku rozpowszechniałem nieprawdziwe informacje o rzekomym nadużywaniu przez Pana Arkadiusza Nowaka alkoholu oraz dopuszczaniu się przez niego pod wpływem alkoholu działań awanturniczych z powołaniem na sprawowane funkcje publiczne";

4. Nakazanie uczestnikowi postępowania Janowi Kowalskiemu wpłacenie kwoty 20 000 zł na rzecz Fundacji na rzecz walki z alkoholizmem z siedzibą w Warszawie KRS 000015331.

W trakcie trwającej kampanii wyborczej do Parlamentu Europejskiego uczestnicy opracowali, wydrukowali i rozpowszechnili poprzez wrzucanie do skrzynek mieszkań i domów na terenie Miasta Stołecznego Warszawy oraz rozdawanie na ulicach tego miasta broszur wyborczych oraz gazetki zatytułowanej "Nasz Kandydat" (fakt bezsporny). W materiałach tych znajdowała się między innymi cytowana, tj. zaznaczona cudzysłowem oraz podpisana imieniem i nazwiskiem, wypowiedź kandydata do Parlamentu Europejskiego, uczestnika postępowania Jana Kowalskiego, naruszająca dobra osobiste wnioskodawcy (str. 2 broszury i str. 3 gazetki). Zgodnie z treścią wypowiedzi zacytowanej we wskazanych wyżej materiałach "Nieważne są kwalifikacje merytoryczne oraz przygotowanie fachowe Pana Arkadiusza Nowaka do sprawowania funkcji w Parlamencie Europejskim, możliwość właściwego jej wykonywania wyłącza bowiem fakt, że zarówno w przeszłości, jak i obecnie regularnie i w sposób niekontrolowany nadużywa on alkoholu. Z moich informacji wynika, że po spożyciu alkoholu Pan Arkadiusz Nowak wszczyna awantury i domaga się nieuzasadnionych przywilejów, powołując się na sprawowane funkcje publiczne. W mojej ocenie przedstawicielem narodu w Unii Europejskiej powinien być człowiek nieobarczony tego typu nałogami, w przeciwnym bowiem razie nasz kraj zostanie narażony na śmieszność". Egzemplarz broszury i gazetki w załączeniu.

Powyższe stwierdzenie jest nieprawdziwe i miało na celu zdyskredytowanie wnioskodawcy w oczach wyborców. Wnioskodawca nigdy nie nadużywał alkoholu ani też nie uczestniczył pod jego wpływem w żadnych działaniach awanturniczych, tym bardziej powołując się przy tym na rzekome przywileje związane ze sprawowaniem funkcji publicznych. Jako że uczestnik nie poparł swego oświadczenia jakimikolwiek dowodami należy uznać, iż te zarzuty wobec wnioskodawcy zostały podniesione z pełnym rozmysłem, jedynie w celu postawienia wnioskodawcy jako głównego kontrkandydata w negatywnym świetle, a przez to uzyskanie dla siebie lepszego wyniku w wyborach.

Zgodnie z art. 111 par. 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 z późn. zm.), jeżeli rozpowszechniane, w tym również w prasie w rozumieniu ustawy z 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz.U. nr 5, poz. 24 z późn. zm.), materiały wyborcze, w szczególności plakaty, ulotki i hasła, a także wypowiedzi lub inne formy prowadzonej agitacji wyborczej, zawierają informacje nieprawdziwe, kandydat lub pełnomocnik wyborczy zainteresowanego komitetu wyborczego ma prawo wnieść do sądu okręgowego wniosek o wydanie orzeczenia:

1) zakazu rozpowszechniania takich informacji,

2) przepadku materiałów wyborczych zawierających takie informacje,

3) nakazania sprostowania takich informacji,

4) nakazania publikacji odpowiedzi na stwierdzenia naruszające dobra osobiste,

5) nakazania przeproszenia osoby, której dobra osobiste zostały naruszone,

6) nakazania uczestnikowi postępowania wpłacenia kwoty do 100 000 zł na rzecz organizacji pożytku publicznego.

Wobec powyższego żądanie wniosku jest uzasadnione. W ocenie wnioskodawcy treść i sposób opublikowania sprostowania i przeproszenia są adekwatne do sposobu podniesienia i rozpowszechnienia nieprawdziwych informacji na temat wnioskodawcy.

Arkadiusz Nowak

W załączeniu:

1) broszura i gazetka wyborcza,

2) 2 odpisy wniosku.

WZÓR 4

Na podstawie art. 114 ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 z późn. zm.), art. 30 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 594 z późn. zm.), w związku z obwieszczeniem Państwowej Komisji Wyborczej z 24 lutego 2014 r. o zarządzeniu przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wyborów do Parlamentu Europejskiego oraz o okręgach wyborczych i siedzibach okręgowych komisji wyborczych zarządza się, co następuje:

Zapewnia się na terenie Gminy Jaki miejsca przeznaczone na bezpłatne umieszczanie:

1. Urzędowych obwieszczeń wyborczych:

1) tablice i słupy ogłoszeń zlokalizowano:

a) w miejscowości Jaki przy:

- ul. Długiej 8,

- ul. Wysokiej 5,

b) w miejscowości Duże przy:

- ul. Miłej 2,

- ul. Słonecznej 8;

2. Plakatów wyborczych komitetów wyborczych:

1) tablice i słupy ogłoszeń zlokalizowano:

a) w miejscowości Jaki przy:

- ul. Wschodniej 4,

- ul. Północnej 5,

b) w miejscowości Duże przy:

- ul. Pod Górkę 5 na ścianie północnej budynku

- ul. Warszawskiej 2 na tablicy ogłoszeń.

Plakaty i hasła wyborcze należy umieszczać w taki sposób, aby można je było usunąć bez powodowania szkód.

Plakaty i hasła wyborcze oraz urządzenia ogłoszeniowe nieusunięte przez zobowiązanych do tego pełnomocników wyborczych w terminie 30 dni po dniu wyborów zostaną usunięte na koszt obowiązanych.

Zarządzenie podlega podaniu do publicznej wiadomości poprzez rozplakatowanie na tablicach ogłoszeń na terenie Gminy Jaki, a także przez zamieszczenie jego treści w Biuletynie Informacji Publicznej Gminy Jaki.

Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podjęcia.

Wójt Gminy

Jan Miły

WZÓR 5

.

Na podstawie art. 114 ustawy z 5 stycznia 2011 roku - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 z późn. zm.) podaję do wiadomości publicznej wykaz miejsc przeznaczonych na bezpłatne umieszczanie urzędowych obwieszczeń wyborczych i plakatów komitetów wyborczych w związku z wyborami do Parlamentu Europejskiego zarządzonymi na 25 maja 2014 r.

Zapewnia się na terenie Gminy Jaki miejsca przeznaczone na bezpłatne umieszczanie:

1. Urzędowych obwieszczeń wyborczych:

1) tablice i słupy ogłoszeń zlokalizowano:

a) w miejscowości Jaki przy:

- ul. Długiej 8,

- ul. Wysokiej 5,

b) w miejscowości Duże przy:

- ul. Miłej 2,

- ul. Słonecznej 8;

2. Plakatów wyborczych komitetów wyborczych:

1) tablice i słupy ogłoszeń zlokalizowano:

a) w miejscowości Jaki przy:

- ul. Wschodniej 4,

- ul. Północnej 5,

b) w miejscowości Duże przy:

- ul. Pod Górkę 5 na ścianie północnej budynku,

- ul. Warszawskiej 2 na tablicy ogłoszeń.

Wójt Gminy

Jan Miły

TABELA

Wydatki z budżetu państwa w wyborach samorządowych w 2010 roku (wyciąg) *



A. Wydatki realizowane przez Krajowe Biuro Wyborcze	11 971 099	10,36
I. Centralnie - wydatki bieżące, w tym:	4 426 733 2 149 492	3,83 1,86
Wydatki na działalność Państwowej Komisji Wyborczej i Krajowego Biura Wyborczego	382 506	0,33
Druk tekstów regulacji wyborczych	199 523	0,17
Obsługa informatyczna wyborów	1 567 463	1,36
Wydatki majątkowe związane z obsługą informatyczną wyborów	2 277 241	1,97
II. Poprzez delegatury KBW - wydatki bieżące	7 544 366	6,53
Działalność komisarzy wyborczych	763 446	6,53
Szkolenia członków terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych	1 295 668	1,12
Działalność pełnomocników wyborczych	1 450 977	1,26
Obwieszczenia o wynikach głosowania i wynikach wyborów w województwach	107 852	0,09
Inne wydatki (transport, opłaty telekomunikacyjne, artykuły biurowe itp.)	1 661 649	1,44
Koszty obsługi informatycznej komisarzy wyborczych	1 313 773	1,14
B. Dotacje celowe na zadania zlecone jednostkom samorządu terytorialnego	103 629 233	89,64
I. Wydatki na wybory do rad gmin oraz wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast	72 987 534	63,14
Ustalanie, sporządzanie i aktualizacja spisów wyborców	4 034 917	3,5
Obsługa gminnych (miejskich) i obwodowych komisji wyborczych	5 898 171	5,1
Zryczałtowane diety członków obwodowych komisji wyborczych	29 525 109	25,54
Druk kart do głosowania w wyborach do rad gmin oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast	6 841 020	5,92
II. Wydatki na wybory do rad powiatów	6 765 101	5,85
Obsługa powiatowych komisji wyborczych	685.350	0,59
Druk kart do głosowania	2 979 154	2,58
III. Wydatki na wybory do sejmików województwa	6 319 854	5,47
Obsługa wojewódzkich komisji wyborczych	314 697	0,27
Druk kart do głosowania	4 737 543	4,1
IV. Wydatki na ponowne głosowanie w wyborach wójtów, burmistrzów i prezydentów miast	17 556 744	15,18
Obsługa gminnych (miejskich) i obwodowych komisji wyborczych	1 070 008	0,93
Zryczałtowane diety członków obwodowych komisji wyborczych	11 347 877	9,82

* W związku z tym, że pokazujemy tylko część wydatków, nie bilansują się one w poszczególnych grupach do 100 proc. źródło: Krajowe Biuro Wyborcze

Przypisy

[1] Więcej na ten temat zob. komentarz do art. 85.

[2] Więcej o roli mężów zaufania m.in. w stanowisku Państwowej Komisji Wyborczej z 1 sierpnia 2011 r. w sprawie uprawnień mężów zaufania w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (ZPOW-503-41/11) - www.pkw.gov.pl.

[3] Ibidem.

[4] F. Rymarz [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, "Samorządowe prawo wyborcze. Komentarz", Warszawa 2010, str. 200.

[5] B. Banaszak, "Kodeks wyborczy. Komentarz", Warszawa 2014, str. 179.

[6] Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej z 2 lipca 2012 r. w sprawie sprawozdania finansowego Komitetu Wyborczego Platforma Obywatelska RP, dostęp: www.pkw.gov.pl. W uchwale tej PKW negatywnie oceniła podejmowanie działań promocyjnych przez osoby zamierzające kandydować w wyborach w okresie bezpośrednio poprzedzającym zarządzenie wyborów. W ocenie PKW zaprezentowanym w tej uchwale zapobieżenie obchodzeniu w podobny sposób zasad prowadzenia i finansowania kampanii wyborczej wymaga ustawowego uregulowania sposobu prowadzenia tzw. prekampanii wyborczej i jej skutków dla gospodarki finansowej komitetów wyborczych. Jednocześnie w ocenie PKW bez podjęcia stosownej decyzji przez ustawodawcę podmioty uczestniczące w procesie wyborczym będą mogły bez narażania się na jakiekolwiek sankcje korzystać z takich działań kandydatów umieszczanych następnie na listach komitetów wyborczych. W informacji z 20 czerwca 2012 r. o realizacji ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzonych 9 października 2011 r. (ZPOW-430-5/12, dostęp: www.pkw.gov.pl) PKW wskazuje, że prekampania może być prowadzona na wiele sposobów, m.in. w formie działalności informacyjnej, społecznej i rozrywkowej. Zwraca dodatkowo uwagę, że przepisy z jednej strony zawierają istotne luki, które nie pozwalają na sankcjonowanie tego rodzaju zachowań, z drugiej zaś organom wyborczym brakuje środków oddziaływania, które wykraczałyby poza formułę oświadczeń i apeli skierowanych do podmiotów prowadzących prekampanię. Jednocześnie przyznaje, że w związku z prowadzoną prekampanią wiążą się określone wydatki pozostające de facto poza kontrolą właściwych organów wyborczych.

[7] Stanowisko Państwowej Komisji Wyborczej z 18 lipca 2011 r. (ZPOW-557-1/11), dostęp: www.pkw.gov.pl.

[8] Wyjaśnienia Państwowej Komisji Wyborczej z 5 sierpnia 2011 r. w sprawie zasad finansowania kampanii wyborczej w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 9 października 2011 r. (ZKF-503-2/11), dostęp: www.pkw.gov.pl.

[9] Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej z 2 lipca 2012 r. w sprawie sprawozdania finansowego Komitetu Wyborczego Platforma Obywatelska RP, dostęp: www.pkw.gov.pl.

[10] M. Gałązka, M. Solon-Lipoński, J. Zbieranek, "Przejrzystość finansowania kampanii wyborczych i partii politycznych. Wybrane problemy i rekomendacje", str. 9, dostęp: www.isp.org.pl.

[11] Więcej na temat roli i znaczenia komitetów wyborczych zobacz komentarz do art. 84 par. 1 kodeksu wyborczego.

[12] B. Banaszak, op. cit., str. 180.

[13] Wyjaśnienia Państwowej Komisji Wyborczej z 18 sierpnia 2011 r. dotyczące sposobu prowadzenia i finansowania stron internetowych komitetów wyborczych uczestniczących w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 9 października 2011 r. (ZKF-503-6/11), dostęp: www.pkw.gov.pl.

[14] Na temat kampanii wyborczej w internecie zobacz więcej: A. Rakowska, "Prawna regulacja kampanii wyborczej w Internecie"; A. Sawicki (red.), "Wybory do Parlamentu Europejskiego 2009. Monitoring Finansów Wyborczych".

[15] Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121).

[16] Zobacz wyrok Sądu Najwyższego z 26 lutego 2002 r., sygn. akt. I CKN 413/2001, LexPolonica nr 355828.

[17] Zobacz wyrok Sądu Najwyższego z 28 marca 2003 r., sygn. akt. IV CKN 1901/10, Lex nr 81295.

[18] Zobacz wyrok Sądu Najwyższego z 29 czerwca 1983 r., sygn. akt. II CR 160/83, Lex nr 508872; wyrok Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 1999 r., sygn. akt. II CKN 279/98, Lex nr 385601.

[19] B. Banaszak, op. cit., str. 182.

[20] Zobacz uchwała Sądu Najwyższego z 20 września 1973 r., sygn. akt.VI KZP 26/73, OSNKW 1973, nr 11, poz. 132.

[21] Zobacz wyrok Sądu Najwyższego z 18 lutego 1947 r., sygn. akt K 2251/46, PiP 1948, nr 2, str. 149; wyrok Sądu Najwyższego z 26 marca 1973 r., sygn. akt Rw 279/73, OSNKW 1973, nr 7-8, poz. 101.

[22] Wyrok Sądu Najwyższego z 3 sierpnia 1972 r., sygn. akt Rw 743/72, LexPolonica nr 322367.

[23] Informacja Państwowej Komisji Wyborczej z 9 maja 2005 r. o sposobie, miejscu i czasie prowadzenia kampanii wyborczej (ZPOW-654-5/05), dostęp: www.pkw.gov.pl.

[24] Stanowisko Państwowej Komisji Wyborczej z 22 marca 2010 r. w związku ze zbliżającymi się wyborami Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (ZPOW-603-4/10), dostęp: www.pkw.gov.pl.

[25] J. Giezek, [w:] J. Giezek, N. Kłączyńska, G. Łabuda, "Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz", Warszawa 2007, str. 702.

[26] R. Góral, "Kodeks karny, praktyczny komentarz", Warszawa 2000, str. 306.

[27] B. Banaszak, op. cit., str. 184.

[28] Wyjaśnienia Państwowej Komisji Wyborczej z 18 czerwca 2010 r. w sprawie tzw. ciszy wyborczej (ZPOW-603-125/10), dostęp: www.pkw.gov.pl.

[29] Ibidem.

[30] Zobacz wyjaśnienia Państwowej Komisji Wyborczej z 17 listopada 2010 r. dotyczące prowadzenia kampanii wyborczej, dostęp: www.pkw.gov.pl.

[31] Postanowienie Sądu Najwyższego z 12 listopada 2001 r., sygn. akt III SW 84/01, OSNP 2002, nr 3, poz. 61.

[32] Zobacz wyrok Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim z 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt II W 279/13; B.Banaszak, op. cit., str. 696.

[33] B. Banaszak, op. cit., str. 189.

[34] Ibidem.

[35] Ibidem, str. 190.

[36] Zobacz postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 10 listopada 2006 r., sygn. akt I ACz 872/2006, LexPolonica nr 2379023.

[37] B. Banaszak, op. cit., str. 192 i powołane tam orzecznictwo.

[38] Ibidem, str. 194.

[39] Zobacz uzasadnienie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2012 r., sygn. akt K 14/12, OTK-A 2012, nr 7, poz. 82.

[40] Ibidem.

[41] Zobacz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 6 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 686/12, dostęp: orzeczenia.nsa.gov.pl.

[42] Zobacz wyroki Trybunału Konstytucyjnego wraz z uzasadnieniami: z 29 kwietnia 1998 r., sygn. akt K 17/97, OTK ZU 3/1998, poz. 30; z 4 września 2007 r., sygn. akt P 43/2006, OTK ZU 8/A/2007 poz. 95 oraz z 8 listopada 2010 r., sygn. akt P 29/2009, OTK A 09/2010 poz. 104.

[43] Zobacz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 6 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 686/12, dostęp: orzeczenia.nsa.gov.pl.

[44] Zobacz wyrok Trybunału Konstytucyjnego wraz z uzasadnieniem z 21 lipca 2008 r., sygn. akt K 7/09, OTK-A 2009, nr 7, poz. 113.

[45] Więcej D. Wąsik, Sądowa ochrona prawna uczestników kampanii wyborczej, dostęp: http://www.wspolnota.org.pl/aktualnosci/aktualnosc/sadowa-ochrona-prawna-uczestnikow-kampanii-wyborczej/.

[46] Zobacz art. 7 ustawy z 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz.U. nr 5, poz. 24 z późn. zm.).

[47] Zobacz komentarz do art. 47 kodeksu wyborczego.

[48] Obecnie ustawę z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 159 poz. 1547 ze zm.) zastąpiły przepisy kodeksu wyborczego. Regulacje w zakresie sądowej kontroli w trakcie kampanii wyborczej są zbliżone w obu wymienionych wyżej akta prawnych. Zobacz również postanowienie Sądu Najwyższego z 5 maja 2005 r., sygn. akt IV CK 735/2004, LexPolonica nr 389249.

[49] Co do ciszy wyborczej i konsekwencji jej złamania zobacz komentarz do art. 107 k.w.

[50] B. Banaszak, op. cit., str. 205.

[51] Zobacz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 12 kwietnia 2005 r., sygn. akt VI ACa 971/2004, LexPolonica nr 411517.

[52] Zobacz więcej w rozporządzeniu Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z 12 lipca 2011 r. w sprawie czasu oraz ramowego podziału czasu przeznaczonego na rozpowszechnianie nieodpłatnie audycji wyborczych, trybu postępowania dotyczącego podziału czasu, zakresu rejestracji oraz sposobu przygotowania i emisji audycji wyborczych w programach publicznej radiofonii i telewizji (Dz.U. nr 154, poz. 915 z późn. zm.).

[53] Rozporządzenie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z 6 lipca 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu przeprowadzania debat przez Telewizję Polską Spółkę Akcyjną (Dz.U. nr 146, poz. 878).

[54] B. Banaszak, op. cit., str. 210.

[55] Zobacz więcej w rozporządzeniu Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z 12 lipca 2011 r. w sprawie trybu postępowania w sprawach nieodpłatnego przedstawiania w programach publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych informacji, wyjaśnień i komunikatów Państwowej Komisji Wyborczej oraz komisarzy wyborczych związanych z zarządzonymi wyborami oraz obowiązującymi w danych wyborach przepisami prawnymi (Dz.U. nr 154, poz. 916).

[56] B. Banaszak, op. cit., str. 211.

[57] K.Czaplicki, [w:] K. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, op. cit., str. 258.

[58] Rozdział 6 u.s.g.

[59] Rozdział 6 u.s.p.

[60] Rozdział 5 u.s.w.

[61] K. Czaplicki, [w:] K. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz , op. cit., str. 259.

[62] Ibidem, str. 259-260.

[63] Uchwała Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Łodzi z 11 grudnia 2002 r., nr 31/73/2002, Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych 2003/2/46.

[64] K. Czaplicki, op. cit., str. 260-261.

[65] Ibidem, str. 261.

[66] Ibidem, str. 262.

[67] Informacja o wydatkach z budżetu państwa poniesionych na przygotowanie i przeprowadzenie wyborów do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast 21 listopada 2010 r. i głosowania ponownego w wyborach wójtów, burmistrzów i prezydentów miast 5 grudnia 2010 r. została opublikowana w Przeglądzie Wyborczym w Biuletynie Informacyjnym nr 3-5/2011, dostęp: www.pkw.gov.pl.

[68] B. Banaszak, op. cit., str. 213.

[69] Marek Chmaj, "Jawność finansowania polityki" [w:] "Finansowanie polityki w Polsce na tle europejskim", praca pod red. M. Chmaja, Toruń 2008, udostępniono maszynopis.

[70] M. Gałązka, M. Solon-Lipiński, J. Zbieranek, "Przejrzystość finansowania kampanii wyborczych i partii politycznych. Wybrane problemy i rekomendacje, op. cit., str. 5.

[71] J. Jaskiernia, "Prawo wyborcze do jednostek samorządu terytorialnego", [w:] "Administracja publiczna. Ustrój administracji samorządowej", t. III, Warszawa 2012, wersja elektroniczna.

[72] Marek Chmaj, op. cit.

[73] Marek Chmaj, Wiesław Skrzydło, "System wyborczy w Rzeczpospolitej Polskiej", Warszawa 2011, str. 94-95.

[74] Piotr Uziębło, "Wprowadzenie do kodeksu wyborczego", Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2011/3 (dodatek), str. 17.

[75] Zgodnie z art. 84 par. 4 k.w. w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego oraz w wyborach wójta komitety wyborcze mogą być tworzone przez partie polityczne i koalicje partii politycznych, stowarzyszenia i organizacje społeczne, zwane dalej "organizacjami", oraz przez wyborców. Por. komentarz do cytowanego artykułu.

[76] Podczas kampanii politycznych wydatki na marketing są przeznaczane głównie na:

- kampanię medialną (opłaty za korzystanie ze środków masowego przekazu: prasy, radia, telewizji etc.);

- materiały promocyjne (ulotki, plakaty wyborcze, billboardy etc.) oraz produkcję gadżetów (np. długopisów, czapeczek, chorągiewek, baloników, kubków, koszulek, naklejek etc.);

- bezpośrednie spotkania z potencjalnym elektoratem (organizacja wieców, spotkań, festynów wyborczych i prawyborów etc.).

Więcej na ten temat I. Podobas, "Marketing polityczny, a wzrost wydatków na kampanie polityczne", [w:] "Finansowanie polityki...", op. cit.

[77] M. Bąkiewicz, Źródła finansowania polityki [w:] "Finansowanie polityki...", op. cit.

[78] Ibidem, str. 95.

[79] B. Banaszak, op. cit., str. 213-214.

[80] M. Bidziński, "Jawność finansowania polityki", [w:] "Finansowanie polityki...", op. cit.

[81] B. Banaszak, op. cit., str. 214.

[82] Wyjaśnienia PKW o zasadach gospodarki finansowej, uzyskiwaniu przychodów oraz o wydatkach związanych z finansowaniem kampanii wyborczej komitetów wyborczych w wyborach do organów jednostek samorządu terytorialnego (ZKF-703-12/10), opubl.: Przegląd Wyborczy. Biuletyn Informacyjny nr 8-9/2010, str. 66.

[83] Zdaniem ekspertów odpowiedzialność pełnomocnika finansowego za wszystkie kwestie związane z finansami partii stanowi zbyt duże obciążenie. Rygorystyczne regulacje sprawiają, że komitety wyborcze często mają problem ze znalezieniem osoby, która pełniłaby tę funkcję. Jednocześnie, jak pokazuje praktyka, często pełnomocnicy finansowi komitetów wyborczych mają trudności z interpretacją niektórych przepisów prawa wyborczego. Zdarza się, że popełniają błędy skutkujące poważnymi sankcjami, por. M. Gałązka, M. Solon-Lipiński, J. Zbieranek, op. cit., str. 14-15.

[84] K.Czaplicki, op. cit., str. 263.

[85] Ibidem, str. 263.

[86] Ibidem, str. 263-264.

[87] Wyjaśnienia PKW o zasadach gospodarki finansowej..., str. 77-78.

[88] Ibidem, str. 78.

[89] Ibidem, str. 78.

[90] Ibidem, str. 78.

[91] Interpretacja indywidualna dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 9 lutego 2012 r., nr IPPBS/423-1147/11, za: Bogusław Banaszak, op. cit., str. 216.

[92] Ibidem, str. 217.

[93] Sąd Najwyższy w postanowieniu z 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SW 3/12, OSNP 2013/19-20/243 uznał, że celem związanym z wyborami związany jest wydatek na publikację podziękowań za oddane głosy w wyborach.

[94] P. Uziębło, "Finansowanie kampanii wyborczej w polskich wyborach parlamentarnych na mocy kodeksu wyborczego" [w:] "Kodeks wyborczy. Wstępna ocena", pod red. Krzysztofa Skotnickiego, Warszaw 2011, str. 252.

[95] Wyjaśnienia Państwowej Komisji Wyborczej o zasadach gospodarki finansowej..., op. cit., str. 64.

[96] Sygn. akt: III SW 7/12, OSNP 2013/19-20/244.

[97] Postanowienie Sądu Najwyzszego z 3 października 2012 r., sygn. akt III SW 6/12, OSNP 2013/17-18/218.

[98] B. Banaszak, op. cit., str. 218-219.

[99] Ibidem, str. 219.

[100] K. Czaplicki, op. cit., str. 266.

[101] B. Banaszak, op. cit., str. 220.

[102] K. Czaplicki, op. cit., str. 220.

[103] Ibidem, str. 220.

[104] Wyjaśnienia Państwowej Komisji Wyborczej o zasadach gospodarki finansowej..., op. cit., str. 67.

[105] Sygn. akt: VI SA/Wa 858/12, Legalis nr 554889.

[106] K. Czaplicki, op. cit., str. 267.

[107] B. Banaszak, op. cit., str. 222.

[108] Pozyskiwanie pieniędzy od anonimowych ofiarodawców uniemożliwia bowiem skuteczną kontrolę źródła ich pochodzenia, z czym wiąże się niebezpieczeństwo "prania brudnych pieniędzy."; por. Joanna Juchniewicz, "Finansowanie kampanii wyborczych do parlamentu i kampanii prezydenckich", [w:] "Finansowanie polityki...", op. cit.

[109] K. Czaplicki, op. cit., str. 267.

[110] Informacja o działalności Państwowej Komisji Wyborczej i Krajowego Biura Wyborczego w 2012 r., str. 14-15, www.pkw.gov.pl. W poselskim projekcie nowelizacji k.w. z 24 lipca 2013 r. (druk 1786) proponuje się w art. 131 par. 1, art. 144 par. 1 pkt 3 lit. d, art. 503 oraz art. 506 pkt 1-3, 6 i 7 zastąpić wyrazy "środki finansowe i wartości niepieniężne" oraz wyrazy "środki finansowe lub wartości niepieniężne" jednolitym pojęciem "korzyści majątkowe". Wspomniany projekt obejmuje wszystkie propozycje zmian legislacyjnych zgłoszone przez PKW w powyższej informacji. Niestety prace w Sejmie nad tą nowelizacją nie są zaawansowane. Projekt po pierwszym czytaniu 23 października 2013 r. został skierowany do komisji nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach.

Dziękujemy za przeczytanie artykułu!

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.

Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.

komentarze prawne

Zgłoś błąd