Specjalne urzędy na specjalnych prawach

W ministerstwach i urzędach wojewódzkich o wolnych etatach i zarobkach można się dowiedzieć bezpośrednio z ogłoszenia, które jest zamieszczane aż w trzech miejscach, w tym na stronach kancelarii premiera. Niestety w podległych im instytucjach nie ma już tak przejrzystych zasad zatrudniania. Jednostki nadzorowane przez ministerstwa rządzą się swoimi prawami. Mają wewnętrzne procedury i na ich podstawie zatrudniają. W efekcie podległe urzędom instytucje mogą bez ograniczeń i transparentności zwiększać zatrudnienie oraz podwyższać pensje. W urzędach centralnych jest to utrudnione, bo podlegają one większej kontroli, m.in. ze strony premiera.

Objąć korpusem służby

Eksperci uważają, że do podległych ministrom jednostek powinna też mieć zastosowanie ustawa z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.). W praktyce jest całkiem inaczej. Pracownicy tam są zatrudniani zarówno na podstawie kodeksu pracy, jak i na podstawie ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 86, poz. 953 z późn. zm.).

– Trudno wytłumaczyć, dlaczego jednostka podległa nie należy do administracji rządowej – mówi Ewa Polkowska, szefowa Kancelarii Senatu.

Jej zdaniem nie ma racjonalnego wytłumaczenia, dlaczego nie stosują ustawy o służbie cywilnej. Ale są inne powody.

– Bez procedur łatwiej jest zatrudnić nowego pracownika z dnia na dzień i zaproponować mu wyższe wynagrodzenie niż innym urzędnikom ministerialnym – tłumaczy szefowa Kancelarii Senatu.

Również Rządowe Centrum Legislacji nie jest włączone do służby cywilnej. Jednak Jacek Krawczyk, wiceprezes centrum, zauważa, że dzięki temu, że RCL jest poza służbą cywilną, łatwiej mu pozyskać specjalistów bez sformalizowanego konkursu. Podkreśla też, że pracownicy urzędów państwowych zarabiają nieco więcej niż pozostali, a to często pomaga w ich pozyskaniu.

Niekonsekwencji jest więcej. Na przykład kuratoria, które podlegają resortowi edukacji narodowej, już muszą stosować się do ustawy o służbie cywilnej, mimo że inne jednostki takiego obowiązku nie mają.

Chaos administracyjny

Zdaniem ekspertów nie ma woli politycznej, aby uporządkować sposób zatrudniania i wynagradzania urzędników według jednolitych zasad.

– Zasady pracy pracowników administracji publicznej nie powinny budzić żadnych wątpliwości. Tworząc w latach 90. korpus służby cywilnej, zakładano, że będzie on stopniowo się rozszerzał na całą administrację publiczną. Tymczasem dostrzegamy odwrotny trend – zauważa Grażyna Kopińska z Fundacji im. Stefana Batorego.

Podkreśla, że po wyborach zawsze znajduje się grono osób, które trzeba dodatkowo nagrodzić. Dlatego oferuje się im pracę w instytucjach, gdzie z łatwością, bez żadnych formalności tworzy się dla nich etaty.

Nieobjęci urzędnicy

Rownież Trybunał Konstytucyjny nie pomaga w doprecyzowaniu stosowania przepisów o służbie cywilnej. 15 czerwca 2011 roku TK orzekł (sygn. akt K 2/09), że pozostawienie pracowników Komisji Nadzoru Finansowego (KNF) poza służbą cywilną jest zgodne z konstytucją. Wtedy rzecznik praw obywatelskich wykazywał, że KNF ma cechy centralnego organu administracji rządowej. TK argumentował, że członkowie tej instytucji wywodzą się z różnych segmentów władzy wykonawczej, a to oznacza, że jednostka ta nie może być zaliczona do urzędów administracji rządowej.

– Mimo że premier pełni nadzór na tą instytucją, to nie wystarczy, aby uznać ją za administrację rządową – dodaje prof. Jacek Jagielski z Uniwersytetu Warszawskiego, autor komentarza do ustawy o służbie cywilnej.

Tłumaczy, że do korpusu służby cywilnej powinni być włączani wszyscy urzędnicy, ale nie można do nich dołączyć np. pracowników ośrodków wypoczynkowych podległych jednemu z ministerstw.

– Konieczna jest szczególna analiza wszystkich instytucji podległych i nadzorowanych, ale już wiadomo, że większość z nich powinna znaleźć się w korpusie, a nie poza nim – dodaje.

Jak urzędy państwowe zatrudniają pracowników