Losowanie nie może być podstawą weryfikacji wniosków

Przeprowadzenie losowania w celu ustalenia kolejności weryfikacji wniosków składanych w sprawie dofinansowania projektu ze środków unijnych stanowi naruszenie zasad przewidzianych w ustawie o Narodowym Planie Rozwoju oraz przepisach wykonawczych. Wszczęcie postępowania w ramach programu wsparcia dla rolników powinno być zorganizowane w taki sposób, aby możliwe było ustalenie kolejności wpływu poszczególnych zgłoszeń. To z kolei umożliwiłoby dalszą weryfikację formalną oraz merytoryczną wniosków z uwzględnieniem naczelnych zasad i celów strategicznych określonych w NPR. Każdy zainteresowany, który złożył niekompletny wniosek, powinien być wezwany przez organ do jego uzupełnienia w terminie 14 dni od doręczenia wezwania. Nie jest to jedynie wymóg prawno-procesowy, nie można bowiem wykluczyć, iż w wyniku formalnoprawnej konwalidacji wniosków projekty następnie przekazane do merytorycznej oceny uznane zostałyby za w pełni spełniające cele przewidziane w ramach danego programu.

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa umorzyła postępowanie w sprawie przyznania pomocy w związku ze złożonym przez rolnika wnioskiem o dofinansowanie realizacji projektu w ramach jednego z programów operacyjnych. Organ podał, że w odpowiedzi na ogłoszenie ministra rolnictwa i prezesa ARiMR dotyczące naboru wniosków o dopłaty 16 kwietnia 2007 r. wpłynęło 1825 wniosków. Przyznana w ramach tego programu pula środków wynosiła 40 755 110 zł, natomiast kwota wnioskowanej pomocy kilkakrotnie ją przewyższała. Z uwagi na to przeprowadzono losowanie, którego celem było ustalenie kolejności weryfikacji złożonych wniosków. W wyniku weryfikacji ustalono, że wniosek zainteresowanego rolnika okazał się niekompletny. Pisma o uzupełnienie wniosków były kierowane przez ARiMR według kolejności ustalonej w wyniku losowania. Ponieważ przepisy wykonawcze przewidywały, że projekty przyjmowane są do realizacji w ramach dostępnych środków, a wnioski kompletne weryfikowane w kolejności ustalonej w drodze losowania wyczerpały pulę środków, rolnik nie został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy zaskarżoną przez rolnika decyzję, wskazał, że wnioski, które zweryfikowano pozytywnie pod kątem kompletności i poprawności formalnej oraz zgodności z Programem przed wnioskiem zainteresowanego, wyczerpały limit środków, wobec tego wysyłanie do wnioskodawcy prośby o uzupełnienie wniosku stało się bezprzedmiotowe. WSA nie dopatrzył się w działaniu organów naruszenia prawa i oddalił skargę. W skardze kasacyjnej rolnik zarzucił m.in., że sposób sformułowania ogłoszenia o naborze wniosków jedynie pozornie został oparty na jakichś zasadach, gdyż faktycznie wynik pozostawiono przypadkowi. NSA uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów I i II instancji.

Sąd kasacyjny wskazał, że w rozpatrywanej sprawie szczególne znaczenie ma istota instytucji dopłat przewidzianych ramach dofinansowania z sektorowego programu operacyjnego dla rolników. NSA wyjaśnił, że ustawa o NPR określa strategię rozwoju regionalnego, która z kolei przewiduje m.in. diagnozę sytuacji społeczno-gospodarczej oraz priorytety operacyjne rozwoju regionalnego. Programy przewidziane w ustawie o NPR służą podnoszeniu poziomu ekonomicznego i gospodarczego w określonych regionach kraju lub sektorach gospodarki narodowej. W ocenie NSA istota programów operacyjnych sprowadza się zatem do osiągnięcia celów gospodarczych przewidzianych w NPR. NSA stwierdził, że zasady dotyczące systemu wyboru projektów powinny być odczytywane przede wszystkim na gruncie strategicznych celów ustawy o NPR. Cele takie mogą być osiągnięte w najpełniejszym wymiarze przez wykształcenie spójnego systemu weryfikacji projektów oraz konsekwentnej praktyki administracyjnej po stronie organów stosujących prawo. System ten powinien funkcjonować w sposób pozwalający na rzeczywisty wybór najlepszych projektów, przy jednoczesnej możliwości eliminacji dofinansowania tych projektów, które w mniejszym wymiarze pozwalają na realizację założeń ustawy o NPR.

NSA stwierdził, że postępowanie wszczyna złożenie wniosku przez podmiot ubiegający się o dofinansowanie, zaś kwalifikacja projektu objętego wnioskiem dokonywana jest według kolejności wpływu poszczególnych zgłoszeń. Organ ma obowiązek w pierwszej kolejności poddać wnioski ocenie formalnej. W sytuacji ujawnienia wniosków zawierających wady lub niekompletnych organ zobowiązany jest wezwać wnioskodawcę, w formie pisemnej, do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od doręczenia wezwania. Reguła ta ma na celu stworzenie możliwości uzyskania dofinansowania dla tych wnioskodawców, których projekty są na wysokim poziomie merytorycznym, natomiast zawierają jedynie braki formalne. W takim znaczeniu ten przepis procesowy służy nie tylko poprawności proceduralnej, ale także strategicznym celom przewidzianym w ustawie o NPR. Zdaniem sądu naruszenie tego przepisu powoduje daleko idące skutki w sferze prawa materialnego. Nie można bowiem wykluczyć, że w wyniku naprawienia wniosków projekty następnie przekazane do merytorycznej oceny uznane zostałyby za w pełni spełniające cele przewidziane dla danego działania.

asystent sędziego NSA

Przedstawione orzeczenie NSA zostało wydane na kanwie zakończonego już działania w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego przewidzianego na lata 2004–2006. Orzeczenie to ma jednak charakter uniwersalny w odniesieniu do sposobu przeprowadzania przez organy będące dysponentami środków publicznych podziału kwot stanowiących dofinansowanie dla rolników. Z jednej strony organ ma obowiązek takiego zorganizowania systemu weryfikacji wniosków, aby możliwe było wybranie najlepszych pod względem realizacji celów ustawy o NPR oraz wymogów danego działania lub programu zgłoszeń. Z drugiej zaś strony, konsekwencją przyjęcia takiego założenia musi być umożliwienie wszystkim zainteresowanym zaprezentowania – w ramach istniejących procedur administracyjnoprawnych – swoich projektów od strony merytorycznej. Poza tym przyjęcie systemu uwzględniającego kolejność wpływu wniosków, a także poddanie go innym wskazanym w wyroku NSA regułom pozwala na stworzenie przejrzystego i pozbawionego cech przypadkowości systemu.