Samorządy zwrócą nienależne opłaty

Izby adwokackie nie mają prawa pobierać opłat z tytułu przeprowadzenia postępowania kwalifikacyjnego od osób, które chcą wpisać się na listę adwokatów. Tak stwierdził Sąd Okręgowego w Katowicach (sygn. IV Ca 297/09), który stanął na stanowisku, iż uchwały okręgowych rad adwokackich nie mogą rodzić podobnych obowiązków po stronie kandydata do zawodu. Teraz Izba Adwokacka w Katowicach musi zwrócić zaległą kwotę wraz z odsetkami. Podobnych skarg może być więcej. Tylko w 2008 roku do Ministerstwa Sprawiedliwości wpłynęło 67 odwołań od uchwał odmawiających wpisu na listy adwokackie osobom, które ukończyły aplikację sądową i prokuratorską.

Postępowanie o wpis na listę korporacji adwokackiej toczy się według przepisów o postępowaniu administracyjnym. Wpis na listę jest sprawą publiczną, a wydana w jego przedmiocie uchwała stanowi rozstrzygnięcie konkretne w sprawie indywidualnej. Tymczasem opłaty w postępowaniu administracyjnym regulować mogą jedynie źródła prawa powszechnie obowiązującego, a więc ustawy i ratyfikowane umowy międzynarodowe. Konstytucja nie zalicza do nich uchwał okręgowych rad. Tymczasem samorząd określał opłaty ryczałtowo. Pobierał je z góry, a pieniądze nie podlegały zwrotowi w przypadku odmowy wpisania zainteresowanego na listę adwokatów.

– Rady nie mogą podejmować uchwał, które rodzą jakiekolwiek obowiązki po stronie osób, które nie są adwokatami. Zgodnie z prawem administracyjnym koszty postępowania ponosi organ, do właściwości którego należy załatwienie danej sprawy – mówi Wojciech Gajos, dyrektor Biura Stowarzyszenia Doradców Prawnych.

Już w 2006 roku Sąd Najwyższy wydał wyrok (sygn. akt III ZS 2/05), zgodnie z którym opłaty pobierane przez okręgowe rady adwokackie powinny pokrywać rzeczywiste koszty postępowania, w tym koszty podróży i doręczania pism urzędowych. NRA wydała 18 lutego 2006 r. uchwałę wskazującą na potrzebę dostosowania uchwał okręgowych rad adwokackich ustalających opłaty związane z wpisem na listę adwokatów do sądowego wyroku.

– NRA wskazała na potrzebę ustalania opłat związanych z wpisem na listę adwokatów nie na zasadzie ryczałtu, a w wysokości odzwierciedlającej rzeczywiste koszty postępowania w tych sprawach – wyjaśnia Paweł Rochowicz, szef biura prasowego NRA.

Wyjątek przewiduje art. 262 i nast. kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z nimi organ prowadzący postępowanie może w drodze postanowienia nałożyć na stronę obowiązek wydatkowania kosztów, jeżeli podejmuje czynność dodatkową na żądanie strony lub koszt powstał z winy strony.