Jak powinna wyglądać kontrola działalności spółek odpowiedzialnych za wspólnoty gruntowe

Czy w najbliższym czasie przygotowane zostaną zmiany przepisów, które pozwolą na urealnienie zasad funkcjonowania wspólnot gruntowych?

Problematyka wspólnot gruntowych została uregulowana przepisami ustawy z 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz.U. nr 28, poz. 169 ze zm.).

Na skutek wieloletnich zaniedbań ze strony terenowych organów administracji publicznej nie ustalono wszystkich wspólnot gruntowych i obecnie występują trudności przy ustalaniu nieruchomości oraz wykazów rolników uprawnionych do udziałów w takich wspólnotach. Nie są to jednak trudności nie do pokonania.

Z uwagi na uwarunkowania prawne i gospodarcze obowiązujące w okresie powstania przepisów ustawy z 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych wiele przepisów tej ustawy budzi obecnie kontrowersje i wymaga stosownych zmian, co wynika z napływających do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi informacji m.in. ze strony rolników i wójtów. Podstawowe zasady działalności wspólnot nie przystają do współczesnych realiów gospodarczych, a przede wszystkim do zasad państwa prawa. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji prawnej podmiotów, którym przysługują określone uprawnienia w ramach wspólnot gruntowych. Nie ulega wątpliwości, iż prawa przysługujące udziałowcom wspólnot gruntowych mają określone znaczenie gospodarcze, tymczasem nie istnieje żadna forma sądowej kontroli organów spółek do zagospodarowania wspólnot gruntowych.

Kolejnym problemem regulacji wspólnot jest okoliczność, że wskazanie osób, które uprawnione są do udziału we wspólnocie, oraz wielkości przypadających im udziałów, jak również ustalenie nieruchomości wchodzących w skład wspólnoty następuje w drodze administracyjnej. Sprawy te nie podlegają więc kontroli sądów powszechnych, tymczasem w polskim systemie prawnym jest zasada, że sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, w tym rzeczowego, rozpatrywane są przez sądy powszechne. Trudno wskazać przekonujące argumenty za właściwością tylko organów administracji i sądów administracyjnych w sprawach wspólnoty, wprost przeciwnie, prawa majątkowe udziałowców wspólnoty gruntowej byłyby bardziej chronione w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Mając na celu zmianę przepisów o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, przed przystąpieniem do prac legislacyjnych jeszcze w marcu 2008 r. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpiło do wojewodów o informacje na temat aktualnego stanu wspólnot gruntowych oraz o przeprowadzenie konsultacji z zarządami wspólnot gruntowych, organizacjami i związkami rolników oraz starostwami i zgłoszenie propozycji rodzaju i zakresu zmian oraz nadesłanie opinii w tej sprawie. Po ustaleniu stosownych informacji przystąpiono do prac nad zmianami przepisów.

W założeniach do zmian proponuje się m.in. umożliwienie przekształcenia wspólnot gruntowych we współwłasność. Proponuje się wprowadzić ostateczny termin do wydania decyzji w sprawie ustalenia wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej, a także regulacji, zgodnie z którymi gminy nabyłyby te nieruchomości, co do których nie jest obecnie możliwe wydanie decyzji określających wykazy osób uprawnionych do wspólnoty. Przewiduje się również wprowadzenie sądowej kontroli działalności organów spółki powołanej do zagospodarowania wspólnoty gruntowej.

Nie przewiduje się natomiast przekazania gminom wspólnot, które mają uregulowany stan prawny, są to bowiem uprawnienia o charakterze zbliżonym do współwłasności przysługujące prywatnym podmiotom. Przekazanie takich wspólnot gruntowych gminom stanowiłoby w istocie wywłaszczenie rolników z tych gruntów. Natomiast uzasadnione jest przekazanie gminom tych nieruchomości, co do których nieuregulowany jest stan prawny i nie ma możliwości ustalenia uprawnionych (na podstawie odpowiedzi na interpelację nr 7548).