Kto i kiedy ma prawo do zwolnienia z opłat celnych

Mienie osobiste przewożone przez osoby fizyczne, przenoszące swoje zwykłe miejsce zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty, zwolnione jest z należności celnych. Jednak organy celne nie przyznają tego prawa bez inicjatywy zainteresowanego i jego czynnego udziału podczas odprawy celnej.

Przez mienie osobiste rozumie się każde mienie przeznaczone na własny użytek. Dotyczy to w szczególności majątku ruchomego gospodarstwa domowego, czyli rzeczy osobistych, bielizny pościelowej, umeblowania i wyposażenia, jak również dobytku właściwego dla zwykłych potrzeb rodziny. W skład mienia osobistego wchodzą również rowery i motocykle, prywatne pojazdy silnikowe i przyczepy do nich oraz przyczepy kampingowe, łodzie wycieczkowe i prywatne samoloty. W szczególnych przypadkach zwolnienie może dotyczyć przenośnych instrumentów i sprzętów potrzebnych do wykonywania rzemiosła i zawodu. Istotna natomiast jest liczba sprowadzonych rzeczy, która nie może wskazywać, że są one przywożone w celach handlowych.

Mienie osobiste, które zostaje sprowadzone na teren Wspólnoty, może być zwolnione z opłat celnych, jeżeli pozostawało oraz było używane przez osobę zainteresowaną w jej poprzednim zwykłym miejscu zamieszkania przez co najmniej sześć miesięcy przed datą, w której to miejsce ona opuściła.

Mienie osobiste musi być przeznaczone do użytku w takim samym celu w nowym miejscu stałego zamieszkania. Trzeba zatem udowodnić, że przywożone rzeczy nie są nowe. Dotyczy to w szczególności przywożonych pojazdów mechanicznych. Starając się o zwolnienie samochodu z opłat celnych, należy udokumentować, że jego właściciel posiada auto co najmniej od pół roku, przedstawiając np. umowę kupna lub rejestracji samochodu.

Sprowadzony samochód osobowy musi przede wszystkim w urzędzie celnym Wspólnoty (na granicy z państwem trzecim) zostać objęty procedurą celną tranzytu, którą należy zakończyć w urzędzie celnym, w którym złożone będzie zgłoszenie celne o dopuszczeniu towaru do obrotu ze zwolnieniem z cła. Zgłoszenie do procedury tranzytu można złożyć tylko w formie elektronicznej do systemu wspólnotowego NCTS. Ponieważ osoba powracająca do kraju z reguły składa zgłoszenie do procedury tranzytu tylko raz, w praktyce może skorzystać z usługi agencji celnej funkcjonującej na granicy w celu przesłania w formie elektronicznej zgłoszenia. Na tranzyt wymagane jest zabezpieczenie w wysokości cła i podatków ciążących na towarze, które jest zwracane po zakończeniu operacji tranzytowej. Jeżeli operację tranzytową zorganizuje agencja celna, to ona udzieli swojego zabezpieczenia generalnego. W innym przypadku w urzędzie celnym granicznym osoba powracająca będzie musiała złożyć zabezpieczenie w postaci gotówki.

Należy bezwzględnie pamiętać o konieczności zakończenia operacji tranzytowej, tj. o dostarczeniu samochodu do urzędu celnego, w którym będą dokonywane formalności celne w związku z dopuszczeniem do obrotu towaru ze zwolnieniem od cła.

Zwolnienie nie obejmuje wyrobów alkoholowych, tytoniu i wyrobów tytoniowych, użytkowych środków transportu oraz do instrumentów wykorzystywanych do wykonywania rzemiosła lub zawodu, innych niż przenośne instrumenty i sprzęt potrzebny do wykonywania tych zajęć.

Rozporządzenie Rady (EWG) nr 918/83, które ustanawia wspólnotowy system zwolnień celnych, jasno precyzuje, jakie warunki muszą być spełnione, aby zwolnienie zostało przyznane. Ogólnie może ono zostać udzielone tylko osobom, których zwykłe miejsce zamieszkania znajdowało się poza Wspólnotą nieprzerwanie przez okres co najmniej 12 miesięcy. Aby to udowodnić, nie trzeba już przedstawiać zaświadczenia z konsulatu (co było konieczne do dnia akcesji Polski do Unii Europejskiej), ale można przedstawić inne dokumenty potwierdzające zamieszkanie w państwie trzecim przez co najmniej 12 miesięcy (na przykład bilety lotnicze, rachunki za telefon wystawione w tym państwie, zaświadczenia z banku pokazujące przepływy gotówkowe itd.). Rozporządzenie nie wskazuje, czy dotyczy to legalnego czy nielegalnego pobytu. Jednak w praktyce organom celnym nie trzeba udowadniać, że pobyt był legalny. Dlatego można sądzić, że fakt nielegalnego zamieszkania poza obszarem Wspólnoty pozostaje bez znaczenia.

Od wymogu zamieszkiwania na obszarze państwa trzeciego przez co najmniej 12 miesięcy mogą być i są stosowane wyjątki. Po pierwsze, zwolnienie może być przyznane, gdy wyraźną intencją osoby zainteresowanej było stałe zamieszkiwanie poza Wspólnotą nieprzerwanie przez okres co najmniej 12 miesięcy. Po drugie, osoba, która w związku ze zobowiązaniami osobistymi opuszcza państwo trzecie, w którym mieszkała i nie ustala jednocześnie swojego stałego zamieszkania na obszarze Wspólnoty, może również otrzymać zwolnienie z należności celnych przywozowych mienia osobistego pod warunkiem, że spełni odpowiednie wymogi. Po trzecie, zwolnienie może być przyznane, gdy osoba ubiegająca się o nie zobowiąże się przed organami do faktycznego ustalenia miejsca stałego zamieszkania na obszarze celnym Wspólnoty w okresie wyznaczonym przez organy. Organy celne mogą wymagać, aby osoba złożyła zabezpieczenie, którego formę i wysokości ustalają same stosownie do okoliczności. Mogą one również udzielić zwolnienia, jeśli osoba musi przenieść swoje zwykłe miejsce zamieszkania w wyniku wyjątkowych okoliczności natury politycznej.

Jeżeli mienie osobiste, które zostało zwolnione z należności celnych w ciągu 12 miesięcy od daty dopuszczania do swobodnego obrotu zostanie pożyczone, oddane w zastaw, wynajęte lub odstąpione odpłatnie lub nieodpłatnie bez uprzedniego poinformowania o tym właściwych organów przyznane zwolnienie celne zostanie cofnięte. Spowoduje to powstanie obowiązku uiszczenia należności celnych przywozowych od danego mienia. Stosuje się wtedy stawkę celną obowiązującą w dniu pożyczenia, oddania w zastaw, wynajęcia lub odstąpienia. Stawka zależy też od rodzaju rzeczy i wartości celnej ustalonej lub przyjętej w tym dniu przez właściwe organy.

Mienie przesiedleńcze można przywozić w kilku oddzielnych partiach w ciągu 12 miesięcy od daty ustalenia nowego miejsca zamieszkania. Po tym czasie przywożone rzeczy nie będą zwolnione z opłat celnych.

Obywatel polski mieszkał w Stanach Zjednoczonych przez 15 lat, gdzie pracował i dorobił się majątku. Postanowił przeprowadzić się na stałe do Polski. W związku z tym przywozi rzeczy, które wchodziły w skład jego gospodarstwa domowego. Wśród jego mienia osobistego zgłoszono w deklaracji celnej pięć nowych odkurzaczy, które zostały nabyte trzy miesiące przed przeprowadzką, oraz dwie lodówki nabyte rok przed powrotu do kraju. Organy celne nie przyznały zwolnienia z opłat celnych odkurzaczy, ponieważ ich liczba wskazywała na to, że zostają sprowadzone w celach handlowych, a ponadto stały się częścią mienia osobistego wcześniej niż pół roku przed datą zmiany miejsca zamieszkania.

Obywatel polski, który przebywał dwa lata za granicą, sprowadził do Polski samochód i skuter. Zostało mu przyznane zwolnienia w ramach mienia przesiedleńczego. Zwolnione z cła towary zostały jednak sprzedane innemu obywatelowi polskiemu pół roku od momentu dopuszczenia towarów do obrotu bez poinformowania o transakcji sprzedaży organów celnych. Z tej racji zwolnienie zostało cofnięte. W konsekwencji od sprzedanego samochodu i skutera należy zapłacić cło według stawek obowiązujących w dniu sprzedaży (stawki mogą być wyższe niż w dniu dopuszczenia towarów do obrotu).

Paulina Bąk

paulina.bak@infor.pl

Rozporządzenie Rady 918/83/EWG z 28 marca 1983 r. ustanawiające wspólnotowy system zwolnień celnych (Dz.Urz. UE L 1983.105.1 z późn. zm.).