Kto i kiedy musi poddać produkt ocenie zgodności z wymogami UE

Nie można wprowadzać na rynek towarów, których nie sprawdzono pod kątem ich zgodności z wymaganiami mającymi na celu eliminowanie zagrożeń dla życia i zdrowia konsumentów, dla mienia i środowiska, a ponadto znoszenie barier technicznych w handlu oraz ułatwiających międzynarodowy obrót towarowy. Temu wszystkiemu służy system oceny zgodności, na który składają się przepisy i normy określające zasadnicze i szczegółowe wymagania dotyczące wyrobów (z wyjątkiem artykułów rolno-spożywczych i środków żywienia zwierząt) oraz obowiązki podmiotów uczestniczących w procesie oceny zgodności, w tym sprawujących nad nim kontrolę.

System obejmuje producentów, ich upoważnionych przedstawicieli oraz jednostki certyfikujące, kontrolujące i laboratoria badawcze lub pomiarowe.

Wspomniane zasadnicze wymagania dotyczą cech wyrobu, zasad jego projektowania lub wytwarzania, wynikające z dyrektyw nowego podejścia, czyli dyrektyw Wspólnoty Europejskiej, przyjętych zgodnie z uchwałą Rady Unii Europejskiej z 7 maja 1985 r., w sprawie nowego podejścia do harmonizacji technicznej oraz normalizacji. Dyrektywy te określają, w jakim kierunku powinny iść ustawodawstwa krajów Wspólnoty odnoszące się do danych rodzajów wyrobów, i są podstawą wprowadzanych w państwach członkowskich krajowych aktów prawnych określających odpowiednie wymagania zasadnicze dla danych artykułów. Takich dyrektyw jest ponad 30. Na ich podstawie wydano w Polsce prawie tyle samo aktów (przede wszystkim resortowych rozporządzeń).

Z kolei szczegółowe wymagania są określone w aktach prawnych Wspólnot Europejskich innych niż dyrektywy nowego podejścia i w odpowiednich polskich regulacjach.

System polega na tym, że wyroby wprowadzane do obrotu lub oddawane do użytku muszą być poddane ocenie zgodności z wymaganiami zasadniczymi albo szczegółowymi. Zawierają je wspomniane polskie rozporządzenia, w których ustalono także procedury oceny zgodności, biorąc pod uwagę rodzaje wyrobów, stopień stwarzanych przez nie zagrożeń oraz inne wymagania zawarte w dyrektywach wspólnotowych, a także metody badań i sposoby znakowania towarów.

Warto przy okazji wyjaśnić, że prawo przewiduje tzw. domniemanie zgodności wynikąjace z dwóch ustawowych zasad. Jak mówi pierwsza, jeśli wyrób posiada oznakowanie zgodności lub dokumentację potwierdzającą spełnienie zasadniczych wymagań, to domniemywa się, że jest zgodny z wymaganiami określonymi w obowiązujących przepisach. Według drugiej domniemywa się, że wyrób spełnia określone zasadnicze wymagania, jeżeli jest zgodny z odpowiednimi postanowieniami norm zharmonizowanych lub specyfikacji zharmonizowanych.

Ocenę zgodności trzeba przeprowadzić przed wprowadzeniem wyrobu do obrotu lub oddaniem go do użytku. Może jej dokonać sam producent bądź importer (deklarując na własną odpowiedzialność zgodność wyrobu z odpowiednimi wymaganiami), albo - jeśli tego wymaga prawo - notyfikowana jednostka certyfikująca. Producent, który potwierdzi zgodność produktu z wymaganiami zasadniczymi, ma obowiązek wystawienia deklaracji zgodności i dołączenia go do wyrobu (jeżeli tak przewiduje procedura określona w odpowiednim rozporządzeniu) i na potwierdzenie umieszczenia na nim znaku zgodności (oznakowania CE). Informacje, jakie powinny zawierać deklaracje, określają przepisy odnoszące się do poszczególnych rodzajów wyrobów. Kopię deklaracji należy przekazać niezwłocznie ministrowi kierującemu resortem właściwym dla branży, do której należy zbadany wyrób. Dokument ten musi być ponadto udostępniany organom nadzorującym rynek.

W każdym razie wystawienie znaku zgodności (jeśli tego wymagają przepisy) potwierdza, że produkt spełnia zasadnicze wymagania określone w Unii Europejskiej - że np. działanie konkretnego produktu nie wytwarza więcej hałasu niż Wspólnota dopuszcza dla takiego wyrobu albo że korzystając z niego nie zużywa się więcej energii. Jednakowe podejście do tego rodzaju wymagań ma pokonywać bariery wewnątrzwspólnotowe, tak aby kupowane w jednym kraju przedmioty czy urządzenia tak samo bezpiecznie i bez przeszkód działały w innym - dotyczy to np. sprzętu RTV i AGD, zabawek, komputerów czy okularów przeciwsłonecznych.

Z kolei pozytywna ocena wydana przez notyfikowaną jednostkę certyfikującą oznacza wydanie producentowi (jego przedstawicielowi) certyfikatu zgodności. Lista i informacje o notyfikowanych (czyli zgłoszonych Komisji Europejskiej i państwom UE) jednostkach certyfikujących i jednostkach kontrolujących oraz notyfikowanych laboratoriach, a także o zmianie zakresu notyfikacji i jej cofnięciu ogłaszane są przez ministra gospodarki w obwieszczeniach publikowanych w Dzienniku Urzędowym RP "Monitor Polski" (patrz MP z 2004 roku nr 50, poz. 858). Z kolei wykaz akredytowanych jednostek certyfikujących lub kontrolujących oraz akredytowanych laboratoriów lub innych akredytowanych podmiotów przeprowadzających oceny zgodności lub weryfikacje prowadzi Polskie Centrum Akredytacji. Ich wykaz można znaleźć na stronie internetowej Centrum (www.pca.gov.pl).

Dokumentacja dotycząca wyrobów (ich projektów, sposobów produkcji, zasad działania) i wyników oceny zgodności z zasadniczymi wymaganiami musi być przechowywana przez 10 lat od daty wyprodukowania ostatniego egzemplarza danego wyrobu, którego dotyczy ta dokumentacja, chyba że przepisy szczególne stawiają inne wymagania i np. wyznaczają krótszy okres.

Prawo przewiduje karę grzywny za wprowadzenie do obrotu lub oddania do użytku wyrobu niezgodnego z zasadniczymi wymaganiami, umieszczanie oznakowania zgodności na takim produkcie lub wyrobie nieposiadającym deklaracji zgodności, albo umieszczanie znaku do niego podobnego, wprowadzając w błąd użytkownika wyrobu, jego konsumenta lub dystrybutora. Grzywna grozi też za wprowadzenie na rynek produktu podlegającego oznakowaniu zgodności, a nieposiadającego takiego oznakowania oraz za umieszczanie oznakowania zgodności na wyrobie, który nie podlega temu oznakowaniu lub za wprowadzenie do obrotu takiego wyrobu.

Obowiązkowa ocena zgodności, związane z nią badania wyrobów, certyfikacja oraz sprawdzanie zgodności z wymaganiami dokonywane podczas kontroli kosztuje. Opłaty za te czynności są ustalane w cennikach notyfikowanych jednostek certyfikujących lub kontrolujących, lub notyfikowanych laboratoriów. Ich zmiany mogą być wprowadzane nie częściej niż raz na sześć miesięcy.

Dla niektórych branż minister finansów (na wniosek ministra gospodarki) może określić maksymalne wysokości opłat. Takie granice określono np. dla wyrobów wyposażenia morskiego. Przykładowo maksymalny koszt obowiązkowej oceny zgodności koła ratunkowego stanowiącego wynosi 2650 zł albo 5600 zł (zależnie od modułu), a kombinezonów ratunkowych i ochronnych uznanych jako pasy ratunkowe - 3000 zł i 6000 zł.

Wyroby te określone są w rozporządzeniach wykonawczych do ustawy o systemie oceny zgodności, zawierających postanowienia wynikające z dyrektyw Unii Europejskiej. Rozporządzenia dotyczą:

● maszyn

● sprzętu elektrycznego

● przyrządów pomiarowych

● urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem

● urządzeń używanych na zewnątrz pomieszczeń w zakresie emisji hałasu do środowiska

● urządzeń spalających paliwa gazowe

● urządzeń ciśnieniowych i zespołów urządzeń ciśnieniowych

● dźwigów i ich elementów bezpieczeństwa

● środków ochrony indywidualnej

● sprzętu elektrycznego

● prostych zbiorników ciśnieniowych

● maszyn i elementów bezpieczeństwa

● efektywności energetycznej nowych wodnych kotłów grzewczych opalanych paliwami ciekłymi lub gazowymi

● efektywności energetycznej dla stateczników do lamp fluorescencyjnych

● rekreacyjnych jednostek pływających

● telekomunikacyjnych urządzeń końcowych przeznaczonych do dołączania do zakończeń sieci publicznej i urządzeń radiowych

● kolei linowych do przewozu osób

● wag nieautomatycznych

● silników spalinowych pod względem ograniczenia emisji zanieczyszczeń gazowych i cząstek stałych przez te silniki

● zużycia prądu przez sprzęt chłodniczy

● zabawek

● urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem

● urządzeń używanych na zewnątrz pomieszczeń w zakresie emisji hałasu

● dźwigów i ich elementów bezpieczeństwa

● urządzeń ciśnieniowych i zespołów urządzeń ciśnieniowych

● prostych zbiorników ciśnieniowych

● urządzeń spalających paliwa gazowe

● aparatury pod względem kompatybilności elektromagnetycznej

W rejestrze umieszcza się m.in.:

● datę wpisu do rejestru i numer identyfikacyjny wpisu,

● nazwę wyrobu,

● informację o grupie konsumentów, dla których wyrób jest przeznaczony,

● dane przedsiębiorcy, który wprowadził do obrotu lub oddał do użytku wyrób albo dostarczył lub udostępnił wyrób po jego wprowadzeniu do obrotu, w tym określenie, czy działał on jako producent, upoważniony przedstawiciel producenta, importer czy dystrybutor, jeżeli jest to niezbędne dla identyfikacji wyrobu,

● opis rodzaju i zakresu niezgodności wyrobu z wymaganiami,

● określenie zagrożeń, jakie może spowodować wyrób,

● określenie środków, jakie przedsiębiorca lub organ nadzoru zastosował w odniesieniu do wyrobu niezgodnego z zasadniczymi lub innymi wymaganiami.

W rejestrze może być umieszczone zdjęcie wyrobu.

iwona.jackowska@infor.pl

Art. 2-15, 23, 37 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 204, poz. 2087 z późn. zm.).

Par. 1-3 rozporządzenia ministra finansów z 2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobu ustalania opłat za czynności związane z systemem oceny zgodności oraz akredytacją jednostek certyfikujących, kontrolujących i laboratoriów (Dz.U. nr 70, poz. 636).