Firma odpowiada za wyrządzoną szkodę ekologiczną

Sprawca zanieczyszczenia w środowisku musi naprawić wyrządzoną szkodę. Zgodnie z ustawą z 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz.U. nr 75, poz. 493 z późn. zm.) przedsiębiorcy odpowiadają nie tylko za katastrofy ekologiczne. Koszty związane z przywróceniem naturalnego stanu środowiska na danym terenie mogą powstać nawet wtedy, gdy w wyniku działalności zmniejszy się np. populacja ptaków na danym terenie lub zostaną zniszczone chronione gatunki roślin.

Kto odpowiada

Firmy, które korzystają ze środowiska, muszą naprawiać szkody, jeżeli zanieczyszczą wodę, glebę lub powietrze. Obowiązek taki powstaje, gdy dojdzie na przykład do emisji szkodliwych substancji do środowiska. Przepisy w dużym stopniu dotyczą firm, które działają na podstawie pozwolenia na korzystanie ze środowiska, zajmujących się gospodarką odpadami czy produkujących lub w jakikolwiek sposób wykorzystujących chemikalia. Ponadto za szkody odpowiadają także ci, którzy wykonują transport drogowy, kolejowy czy morski towarów niebezpiecznych. Jednak w przypadku szkód wyrządzonych w siedliskach przyrodniczych lub w gatunkach chronionych odpowiedzialność spoczywa na każdym przedsiębiorcy, który korzysta ze środowiska i w wyniku swojej działalności zanieczyścił np. glebę czy wodę.

Z uwagi na to, że przepisy ustawy obowiązują od 30 kwietnia 2007 r., do zanieczyszczeń, które powstały przed tą datą, nie mają zastosowania te przepisy. Oznacza to, że działania naprawcze w środowisku musi przeprowadzić właściciel nieruchomości, na której doszło np. do wycieku szkodliwej substancji.

Przeciwdziałanie szkodom

Zanim dojdzie do szkody ekologicznej, a istnieje takie ryzyko, przedsiębiorca musi podjąć działania zapobiegawcze. Tak jest na przykład w przypadku firm, które posiadają pozwolenia zintegrowane - np. przedsiębiorstwa energetyczne, hutnicze, chemiczne. Firma powinna sama ocenić, czy w wyniku jej działalności istnieje zagrożenie dla środowiska. Jeżeli dojdzie do zagrożenia, to należy podjąć działania, które wyeliminują niebezpieczeństwo - np. ograniczenie emisji szkodliwych substancji.

Przepisy określają, że jeżeli przedsiębiorstwo nie podejmuje działań zapobiegawczych, a istnieje ryzyko wystąpienia szkody w środowisku, to takie zagrożenie może zgłosić każdy. Regionalny dyrektor ochrony środowiska, który dostanie zawiadomienie o takim przypadku może zwrócić się wówczas do firmy o podjęcie działań zapobiegawczych. Ponadto, do dyrektora ochrony środowiska firma sama powinna zgłaszać informacje, jeżeli powstało zagrożenie. Taką informację powinien otrzymać także wojewódzki inspektor ochrony środowiska.

Jeżeli w wyniku działalności firmy doszło jednak do wystąpienia szkody w środowisku, to należy w pierwszej kolejności podjąć działania zmierzające do ograniczenia niepożądanego działania. Podjęte kroki mają zapobiec także powstawaniu kolejnych szkód tego samego typu.

Zgodnie z rozporządzeniem ministra środowiska z 4 czerwca 2008 r. w sprawie rodzajów działań naprawczych oraz warunków i sposobu ich prowadzenia (Dz.U. nr 103, poz. 664) przedsiębiorca, który zanieczyścił środowisko, w pierwszej kolejności podejmuje podstawowe działania naprawcze. Jeżeli okażą się one niewystarczające, musi podjąć działanie uzupełniające. Może jednak zaistnieć konieczność przeprowadzenia dalszych działań, aby przywrócić pierwotny stan w przyrodzie.

Warunki naprawiania szkody musi uzgodnić z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska. We wniosku o uzgodnienie działań naprawczych należy wskazać obszar, na którym konieczna jest naprawa szkody, i funkcję, jaką pełni dany teren. Ponadto należy poinformować o stanie środowiska w danym miejscu sprzed powstania zanieczyszczenia oraz o aktualnym stanie tego obszaru. Przedsiębiorca musi również podać planowany zakres i sposobu przeprowadzenia działań naprawczych oraz terminu rozpoczęcia prac i ich zakończenia.

W wyniku uzgodnień dyrektor ochrony środowiska przedstawi firmie informacje o stanie, do jakiego ma zostać przywrócone środowisko, zakres i sposób przeprowadzenia napraw i termin, w jakim mają zostać one wykonane.

Wyłączenie z odpowiedzialności

Nie w każdym przypadku przedsiębiorca musi przeprowadzać działania naprawcze w środowisku i ponosić z tego tytułu koszty. Przepisy ustawy nie mają bowiem zastosowania do szkód starszych niż 30 lat. Ponadto wyłączenie z odpowiedzialności jest także w sytuacji, gdy szkoda w środowisku została spowodowana przez różnego rodzaju konflikty zbrojne (wojny, powstania). Tak samo jest wtedy, gdy szkody są efektem katastrof naturalnych, czyli zdarzeń związanych np. z silnymi wyładowaniami atmosferycznymi, trzęsieniami ziemi, silnymi wiatrami, suszami czy intensywnymi opadami deszczu lub śniegu.

Odpowiedzialność firmy

●  brak działań zapobiegawczych lub naprawczych

●  brak zgłoszenie do organu ochrony środowiska wystąpienia bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub szkody w środowisku

●  prowadzenie działań naprawczych bez wcześniejszych uzgodnień

Łukasz Kuligowski

lukasz.kuligowski@infor.pl