Odszkodowanie za grunty przejęte przy wprowadzaniu reformy administracji

Czy nadal jest podstawa do rozpatrywania wniosków w sprawie o odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne na podstawie ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133, poz. 872 ze zm.)?

Zgodne z art. 73 ust. 1 tej ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133, poz. 872 ze zm.), nieruchomości pozostające 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

Stosownie do art. 73 ust. 4 powołanej ustawy, odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które z mocy prawa stały się własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Odszkodowanie ustala starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.), po uprzednim potwierdzeniu przez wojewodę, w drodze decyzji, przejścia nieruchomości zajętych pod drogi publiczne na własność Skarbu Państwa lub odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego.

Termin do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania, wynikający z powołanych przepisów prawa, jest terminem prawa materialnego - do jego przywrócenia nie jest uprawniony ani orzekający w sprawie organ administracji publicznej, ani sąd. Niezachowanie terminu przewidzianego art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające (...) przesądza o wygaśnięciu prawa do odszkodowania. W takim stanie rzeczy wnioski o odszkodowanie złożone po dacie 31 grudnia 2005 r. są bezskuteczne.

Przesunięcie w czasie terminu składania wniosków właścicieli o odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, w stosunku do daty ich przejęcia z mocy prawa na własność Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego wynikało z konieczności zapewnienia w budżecie Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego odpowiednich środków na wypłatę odszkodowań.

Można natomiast przytoczyć fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 lipca 2002 r., sygn. akt SK 11/02, w którym Trybunał wskazał, że: art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające tworzy mechanizm regulujący wywłaszczanie nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, który powoduje pewne ograniczenie ekwiwalentności odszkodowania. Prowadzi do tego zarówno odsunięcie w czasie możliwości złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania, ograniczenie okresu dochodzenia roszczenia, jak też brak określenia terminu zapłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz wyłączenie z zakresu czasowego waloryzacji okresu między dniem utraty własności a dniem ustalenia wysokości odszkodowania. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego rozwiązanie to pozostaje jednakże w granicach wyznaczonych przez konstytucyjny wymóg przyznania słusznego odszkodowania, którego słuszność mierzy się nie tylko interesami podmiotu wywłaszczanego, lecz również znanymi ustawodawcy możliwościami władzy publicznej w zakresie sprostania wymaganiom związanym z uregulowaniem sytuacji prawnej nieruchomości zajętych pod drogi publiczne (kwestia czasu koniecznego do przygotowania środków w budżetach państwowych i gminnych do wypłaty odszkodowań).

Trybunał Konstytucyjny, dokonując oceny zgodności art. 73 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną z normami konstytucyjnymi, wskazywał, że regulacja ta podejmuje próbę uporządkowania stosunków własnościowych nieuregulowanych przez wiele lat, jest wyrazem dążenia do wzmocnienia i niewzruszalności powstałych stosunków (uzasadnienie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 lipca 2002 r., sygn. akt SK 11/2002).

ZK