Rządowa recepta na kryzys finansowy

Senat przyjął poprawki do uchwalonej 9 stycznia 2009 r. ustawy o udzielaniu przez Skarb Państwa wsparcia instytucjom finansowym. Zagrożone utratą płynności finansowej m.in. banki, fundusze gwarancyjne czy ubezpieczyciele będą mogli otrzymywać od Skarbu Państwa gwarancje i pożyczki na preferencyjnych warunkach.

Senat uchwalił jedynie formalne poprawki. Nie zmienił zasadniczo treści ustawy. A jest ona rządową reakcją na kryzys finansowy. Umożliwia bowiem ministrowi finansów podjęcie działań w razie zagrożenia płynności konkretnej instytucji. Wsparcie będzie mogło być udzielane nie dłużej niż do 31 grudnia 2009 r.

Beneficjentami wsparcia będą banki krajowe, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, fundusze inwestycyjne, domy maklerskie, fundusze emerytalne i krajowe zakłady ubezpieczeń.

Wsparcie ma być udzielane w postaci gwarancji Skarbu Państwa udzielanych tylko bankom krajowym. O pożyczki skarbowych papierów wartościowych, ich sprzedaż z odroczonym terminem płatności lub z rozłożeniem płatności na raty lub w drodze oferty będzie mogła starać się każda z instytucji finansowych, których dotyczy ustawa.

Akt ten wyposaży przy tym Radę Ministrów w prawo wydania - po zasięgnięciu opinii komisji sejmowej - rozporządzenia przenoszącego wydatki budżetowe między częściami i działami budżetu państwa. I to właśnie prawo wzbudziło najwięcej kontrowersji podczas prac w komisji sejmowej. Posłowie PiS podnosili, że jest to uprawnienie do wprowadzenia tylnymi drzwiami zmian w budżecie państwa.

Obecnie nie ma - zdaniem przedstawicieli rządu - zagrożenia niewypłacalnością instytucji finansowych działających w Polsce. W razie jednak zmiany tej sytuacji Skarb Państwa będzie mógł udzielić gwarancji spłaty przez banki kredytu refinansowego zaciągniętego w Narodowym Banku Polskim. Gwarancja ta może być udzielona do połowy pozostającej do spłaty kwoty. Skarb Państwa mógłby też udzielić gwarancji spłaty kredytów międzybankowych po to, by utrzymały one płynność. Interwencja rządu podejmowana byłaby na wniosek instytucji finansowych po zasięgnięciu opinii Komisji Nadzoru Finansowego i prezesa NBP, a w przypadku wsparcia udzielanego bankowi - również Bankowego Funduszu Gwarancyjnego. W ustawie określono minimalną treść wniosku o udzielenie wsparcia oraz wskazano minimalny zakres postanowień umowy o udzielenie wsparcia.

Wyposażenie ministra finansów w tego rodzaju instrumenty zmniejszy monopol NBP i zmniejszy jego bezpośredni wpływ na płynność rynku finansowego w Polsce. Dodatkowo minister finansów będzie miał prawo częściowego umorzenia pożyczek papierów wartościowych lub płatności związanych z zapłatą za skarbowe papiery wartościowe.

Wsparcie może stanowić pomoc publiczną w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego WE. Dlatego każdorazowe udzielenie wsparcia na podstawie tej specustawy powinno być notyfikowane Komisji Europejskiej (zgodnie z art. 88 ust. 3 TWE). Udzielenie wparcia będzie mogło nastąpić tylko po wydaniu pozytywnej opinii Komisji.