Dwie procedury oceny oddziaływania na środowisko, obie skomplikowane

Dokonane zmiany prawa miały na celu uwzględnienie przekazanych, w trybie roboczym, przez Komisję Europejską, zarzutów dotyczących nieprawidłowego przeniesienia zapisów unijnej dyrektywy do prawa polskiego.

Dla przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, ale nienależących do kategorii mogących znacząco oddziaływać na środowisko, procedura oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko będzie prowadzona na etapie wydawania jakiejkolwiek wymaganej dla danego przedsięwzięcia decyzji administracyjnej. Niektóre z takich decyzji zostały wymienione w ustawie. Zawarcie w ustawie zamkniętego katalogu takich decyzji jest niemożliwe z uwagi na liczbę tych decyzji i niebezpieczeństwo pominięcia niektórych z ich kategorii. Dyrektywa siedliskowa wymaga natomiast, aby wszystkie przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, podlegały ocenie oddziaływania na ten obszar.

Takie rozwiązania ustawy, choć celowe i potrzebne, nie są wystarczające dla zapewnienia pełnej zgodności z wymaganiami prawa wspólnotowego. Uzupełnione one być powinny o przepis nakazujący, by każdy organ czy instytucja publiczna zastanawiały się nad wpływem na obszary Natura 2000 przed jakimkolwiek działaniem nawet wtedy, gdy nie wymaga ono decyzji regulacyjnej. Wymaga też, aby w razie stwierdzenia takiego potencjalnego oddziaływania organy te bądź instytucje uzgadniały swoje działanie z organem odpowiedzialnym za sieć Natura 2000, czyli z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska. Przepis ten wynika z przyjętej przez KE interpretacji Dyrektywy Rady 92/43/EWG z 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory. Zgodnie z tą dyrektywą zakresem oceny przewidzianej w tej dyrektywie objęte są również - realizowane przez organy administracji - przedsięwzięcia niebędące rutynowo przedmiotem kontroli regulacyjnej (tzn. niewymagające wydania decyzji).

W przepisie określającym rodzaje decyzji, w przypadku których organ ma wyraźny obowiązek rozważać wpływ na obszary Natura 2000, zostawiono jedynie te, które zostały wyraźnie wskazane przez Komisję Europejską, a pominięto np. pozwolenia emisyjne. Tymczasem pozwolenia emisyjne, w tym zwłaszcza pozwolenie zintegrowane, są w wielu państwach UE traktowane jako wymagające przeprowadzenia oceny habitatowej i prędzej czy później spodziewać się można, iż KE upomni się o to również i w Polsce.

Rozwiązania prawne dotyczące kompetencji organów w zakresie oceny siedliskowej przypominają określenia zakresu kompetencji przy dokonywaniu powtórnej oceny środowiskowej i niestety powielają ich błędy. Zgodnie z przyjętym prawem ocena habitatowa (ocena oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000) zasadniczo ma być prowadzona przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Organ właściwy do wydania decyzji będzie przeprowadzał jedynie postępowanie z udziałem społeczeństwa.

Sensowniej byłoby, aby całą ocenę prowadził regionalny dyrektor. Pozwoliłoby to na szybkie i w miarę sprawne postępowanie, jako że będzie to organ wyspecjalizowany w sprawach ocen. Tymczasem ustawa wprowadza tutaj (podobnie jak w przypadku powtórnej oceny) niepotrzebnie skomplikowany system, w którym za przeprowadzenie procedury udziału społeczeństwa (gdzie w praktyce zdarza się najwięcej problemów i uchybień skutkujących odwołaniami i skargami do sądu) będą odpowiadały organy samorządowe.

Ustawa przewiduje obowiązek podania do publicznej wiadomości informacji o wydaniu decyzji i możliwościach zapoznania się z nią. Wymaganie takie istniało już wcześniej, chociaż nie było to jasno sformułowane. Obecnie obowiązek ten dotyczy każdej decyzji z art. 72 (a więc np. pozwolenia na budowę czy decyzji o warunkach zabudowy) w przypadku wszystkich przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz przedsięwzięć, dla których była przeprowadzana ocena oddziaływania na obszar Natura 2000.

* Ustawa z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko