W jaki sposób należy usunąć eternit, by postąpić zgodnie z prawem

W 2002 r. został przyjęty Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski. Ustalono w nim, że wszystkie wyroby zawierające azbest muszą być wyłączone z użytku i unieszkodliwione do końca 2032 r. W tym programie określono także zadania prowadzące do realizacji tego planu i to, na kim one spoczywają. Oprócz wspomnianego programu istnieje jeszcze kilka aktów prawnych regulujących sprawy związane z użytkowaniem i usuwaniem wyrobów zawierających azbest. Jednak wiele osób nie zdaje sobie sprawy z wynikających stąd obowiązków.

Na wszystkich właścicielach, zarządcach lub użytkownikach miejsc, w których jest wykorzystywany azbest lub wyroby zawierające azbest, np.: obiekty gospodarcze, przemysłowe, mieszkalne, oświatowe, instalacje ciepłownicze, spoczywa obowiązek dokonania inwentaryzacji zastosowanych wyrobów zawierających azbest i przedłożenia odpowiednim instytucjom precyzyjnej informacji w tej sprawie. W zgłoszeniu podaje się m.in. rodzaj wyrobu (np. płyty azbestowo-cementowe) oraz jego ilość w metrach kwadratowych lub tonach). Osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami składają jeden egzemplarz spisu u wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Drugi zaś należy przechowywać przez rok. Co roku do 31 stycznia trzeba sporządzać aktualizację inwentaryzacji.

Z praktyki wynika, że najwięcej problemów jest z domami jednorodzinnymi. Ich właściciele sami powinni zgłosić fakt posiadania domu z dachem czy też ścianami pokrytymi azbestem. Niestety, nie zawsze to robią. W związku z tym niektóre gminy decydują się na wynajęcie do tego firm, które ustalają miejsca występowania azbestu i określają jego stan techniczny.

Oprócz inwentaryzacji właściciel, użytkownik wieczysty lub zarządca nieruchomości, a także obiektu, urządzenia budowlanego, instalacji przemysłowej lub innego miejsca zawierającego azbest powinien przeprowadzić kontrole stanu tych wyrobów. Jeżeli suma punktów oceny wyniesie 65 i więcej punktów (I stopień pilności), będzie to oznaczać, że wymiana lub naprawa wymagana jest bezzwłocznie. W przypadku gdy zmieści się w przedziale powyżej 35 do 60 (II stopień pilności), ponowna ocena musi nastąpić do jednego roku. W sytuacji gdy wynosi do 35 punktów (III stopień pilności), ponowna ocena musi nastąpić w terminie do pięciu lat.

Z przeprowadzonej kontroli okresowej sporządza się tego typu ocenę w dwóch egzemplarzach. Jeden egzemplarz oceny łącznie z dokumentacją miejsca zawierającego azbest i obiektu budowlanego przechowuje właściciel, użytkownik wieczysty lub zarządca nieruchomości. Natomiast drugi egzemplarz oceny należy przekazać w ciągu 30 dni od dnia kontroli powiatowemu inspektorowi nadzoru budowlanego.

Na 30 dni przed rozpoczęciem prac należy zgłosić do wydziału budownictwa zamiar wymiany dachu z eternitu. Usuwanie z dachów i elewacji wyrobów zawierających azbest przez przypadkowe i nieprofesjonalne firmy, zwiększa tylko zagrożenie pyłem azbestowym dla mieszkańców okolicy. Dlatego też należy dokonać wyboru koncesjonowanego wykonawcy robót budowlanych. Ich wykaz zwykle znajduje się w urzędzie gminy. Na siedem dni przed rozpoczęciem planowanych robót wykonawca zobowiązany jest powiadomić Państwową Inspekcję Pracy oraz powiatowego inspektora nadzoru budowlanego. Wskazane jest, aby z uwagi na dobrosąsiedzkie stosunki poinformować sąsiadów o planowanych robotach. Wykonawca musi wyznaczyć wokół budynku strefę zamkniętą (strefę zagrożenia azbestem) oraz zamieścić stosowne ostrzeżenie. Wykonawca usuwając z budynku wyroby zawierające azbest powinien pakować odpady w worki i odpowiednio je oznakować. Przygotowane do transportu odpady muszą być wywożone na składowisko odpadów niebezpiecznych. Wykonawca następnie oczyszcza miejsce prowadzonych robót i najbliższe otoczenie z pozostałości azbestu. Po zakończeniu robót wykonawca zobowiązany jest wystawić oświadczenie o przeprowadzeniu przez niego wszystkich prac (wraz z oczyszczeniem terenu z pyłu azbestowego) z zachowaniem właściwych przepisów technicznych i sanitarnych. Oświadczenie wykonawcy należy przechowywać co najmniej przez pięć lat.

Przed przystąpieniem do demontażu pokrycia z eternitu wykonawca robót musi sporządzić plan prac związanych z wykonywanymi robotami oraz przeszkolić pracowników w zakresie prac dotyczących demontażu azbestu. Powinien też zadbać o to, aby pracownicy posiadali aktualne badanie lekarskie.

Plan prac usuwania wyrobów zawierających azbest powinien obejmować w szczególności: identyfikację azbestu w przewidzianych do usunięcia materiałach, informacje o metodach wykonywania planowanych prac, zakres niezbędnych zabezpieczeń pracowników oraz środowiska przed narażeniem na szkodliwość emisji azbestu, ustalenie niezbędnego dla rodzaju wykonywanych prac monitoringu powietrza.

Wykonawca prac, przed przystąpieniem do ich wykonywania, zobowiązany jest do zgłoszenia tego faktu właściwemu organowi nadzoru budowlanego oraz właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy. Zgłoszenie powinno zawierać w szczególności: rodzaj lub nazwę wyrobów zawierających azbest, termin rozpoczęcia i planowanego zakończenia prac, adres obiektu, kopię aktualnej oceny stanu wyrobów zawierających azbest, określenie liczby pracowników, którzy będą mieli kontakt z azbestem.

Przed przystąpieniem do demontażu eternitu teren wokół budynku (nie mniej niż 3 m) powinien zostać wydzielony biało-czerwoną taśmą. Dodatkowo muszą zostać umieszczone tablice ostrzegawcze: Uwaga! Zagrożenie azbestem, Osobom nieupoważnionym wstęp wzbroniony. Należy uszczelnić otwory okienne i drzwiowe w domu, w którym prowadzone są prace, i w budynkach przylegających do strefy prowadzonych prac. Wykonawca powinien dokonać pomiaru stężenia włókien azbestu w powietrzu albo zlecić laboratorium wykonanie takich badań powietrza. Pracownicy firmy wykonawczej muszą mieć kaski, rękawice, ochraniacze, kombinezony ochronne i maski jednorazowego użycia. Przed załadowaniem przygotowanych odpadów zawierających azbest środek transportu powinien być oczyszczony z elementów umożliwiających uszkodzenie opakowań w trakcie transportu. Ładunek odpadów zawierających azbest powinien być tak umocowany, aby w trakcie transportu nie był narażony na wstrząsy, przewracanie lub wypadnięcie z pojazdu. Usuwane odpady zawierające azbest powinny być składowane na składowiskach odpadów niebezpiecznych lub na wydzielonych częściach składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne.

Koszty usunięcia eternitu szacowane są w zależności od powierzchni dachu i w większości przypadków są to kwoty rzędu kilku tysięcy złotych. Osoby, które usuwają eternitowe dachy, mogą liczyć na dofinansowanie tego przedsięwzięcia. Najczęściej zajmują się tym gminy. Jednak trzeba liczyć się z tym, że dofinansowanie zdjęcia eternitu nie jest obowiązkiem gminy. W każdym razie przed rozpoczęciem wymiany dachu z eternitu warto ustalić w swoim urzędzie gminy, czy w ogóle otrzymanie dofinansowania jest możliwe, a jeśli tak, to jakie warunki należy spełnić. Z tego powodu nie każda ma na ten cel przeznaczone środki pieniężne. Poza tym należy pamiętać, że nowe pokrycie dachu mieszkańcy kładą już oczywiście na swój koszt.