Obowiązek PRTR, czyli co wynika z Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń

Europejski Rejestr Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń E-PRTR (166/2006 z 18 stycznia 2006 r.) niesie ze sobą obowiązek składania rocznych sprawozdań, a niezłożenie do 31 marca sprawozdania dotyczącego uwolnienia i transferu zanieczyszczeń do środowiska za miniony rok sprawozdawczy grozi wysokimi karami.

Główną ideą E-PRTR jest poprawa publicznego dostępu do informacji dotyczących zanieczyszczeń środowiska poprzez ustanowienie spójnego i zintegrowanego rejestru dla całej Europy.

Implementacja rozporządzenia 166/2006 do prawa polskiego nałożyła kolejny obowiązek na podlegające mu zakłady, wyliczając 91 zanieczyszczeń z podaniem wartości progowych, których przekroczenie zobowiązuje prowadzącego instalację do sporządzenia rocznego sprawozdania PRTR.

Przeciętny podmiot korzystający ze środowiska składa rocznie kilkadziesiąt sprawozdań, niestety niejednokrotnie powtarzając w poszczególnych sprawozdaniach i raportach te same dane i informacje.

W Polsce brakuje obecnie odpowiedniej struktury organizacyjnej odnośnie zbierania i dysponowania zgromadzonymi danymi środowiskowymi z zakładów. Skomplikowany proces obiegu informacji jest m.in. skutkiem zbyt dużego rozłożenia kompetencji w zakresie ich zbierania i udostępniania.

Podmioty gospodarcze są już przyzwyczajone do zbierania danych i przekazywania stosu sprawozdań i raportów do różnych instytucji. Niestety, najwięcej problemów stwarzają nowe obowiązki, co do których nie określono jeszcze metod zbierania i wyznaczania danych, a zdarza się to, gdy przepisy wprowadzane są w pośpiechu, aby spełnić np. wymagania unijne. Powoduje to nierzadko powstawanie dużych nieścisłości w przekazywanych przez zakłady danych.

Dzieje się tak na przykład w przypadku wykazów opłatowych za korzystanie ze środowiska oraz nowych sprawozdań PRTR. Ten sam zakład w wykazie opłatowym podaje tylko kilka substancji, za które nalicza opłaty. A jednocześnie, zgodnie z Wytycznymi Komisji Europejskiej dotyczącymi wdrażania E-PRTR (Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Środowiska, Wytyczne dotyczące wdrażania Europejskiego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń) odpowiada za emisję znacznie szerszego wachlarza zanieczyszczeń. Brakuje ogłoszonych i dopuszczonych do stosowania metodyk wyznaczania emitowanych zanieczyszczeń przez zakłady.

Zgodnie z dzisiejszymi interpretacjami prawa dane ze sprawozdań PRTR nie wpływają jeszcze na wielkość opłat za korzystanie ze środowiska, ale może się to szybko zmienić: W obecnym systemie prawnym należy uznać, że system opłat i system raportowania w sprawie PRTR funkcjonują niezależnie, a zanieczyszczenia wykazane w sprawozdawczości PRTR nie mają na razie wpływu na wysokość opłat za korzystanie ze środowiska. W miarę nabycia doświadczenia w tworzeniu raportu PRTR celowa będzie pełna harmonizacja obu systemów ze stosownymi konsekwencjami - stanowisko z 30 stycznia 2008 r., źródło: www.gios.gov.pl.

Dopuszczonymi do stosowania w systemie PRTR sposobami pozyskiwania informacji o wielkości uwalnianych lub transferowanych substancji i odpadów są wyniki pomiarów (określanych symbolem M) i obliczeń (symbol C) lub oszacowań (symbol E). W opłatach za korzystanie ze środowiska przyjęto natomiast system pomiarów lub obliczeń z wykorzystaniem wskaźnika emisji. Opłaty dopuszczają korzystanie z tzw. wskaźników ministerialnych, które zostały wprowadzone do stosowania w 1995 roku przez Ministerstwo Środowiska, PRTR natomiast rekomenduje m.in. wskaźniki przyjęte i opublikowane na poziomie europejskim w CORINAIR (UNECE/EMEP Task Force on Emission Inventories and Projections: Joint EMEP/CORINAIR Atmospheric Emission Inventory Guidebook 2006, Europejska Agencja Środowiska (EEA), 2001-2006). Różnice w obliczeniach przy korzystaniu ze wskaźników z odmiennych źródeł prowadzą do różnic w obliczeniach nawet w skali kilku rzędów wielkości. Nie do końca zatem wiadomo, jakie należy stosować metody i wskaźniki, tym samym nie ma pewności co do wiarygodności przekazywanych przez instalacje danych, które zgodnie z celami systemu PRTR są publikowane i powszechnie udostępniane.

Sprawozdawczość unijna to jedna z form sprawowania kontroli, jak i benchmarkingu środowiskowego. Po raz pierwszy Unia wydała rozporządzenie regulujące ten obowiązek w sposób jednolity dla wszystkich instalacji i przedsiębiorstw w Unii.

Wśród informacji zawartych w rejestrach PRTR w publicznych serwisach największym zainteresowaniem cieszą się dane o substancjach o wysokich współczynnikach toksyczności, występujących na listach substancji zagrażających zdrowiu i życiu ludzi. Zaliczają się tu między innymi: metale ciężkie emitowane ze spalania paliw (rtęć, kadm, ołów), a także dioksyny, furany, węglowodory chlorowane itd. Zarówno instalacje udostępniające dane, jak i użytkownicy rejestrów skupiają swoją uwagę na zamieszczanych w nich danych, dlatego tak ważnym jest, aby były one wiarygodne i spójne.

Analiza krajowego systemu opłat pod kątem uproszczenia go i harmonizacji z samym systemem sprawozdawczości PRTR może przynieść znaczną ulgę polskim przedsiębiorcom. Zastąpienie obowiązującej opłatowej klasyfikacji substancji klasyfikacją PRTR w znacznym stopniu ułatwi naliczanie opłat w przedsiębiorstwach. Jednakże sama harmonizacja systemów nie wystarczy. Ważnym elementem będzie opracowanie i oficjalne udostępnienie możliwych do stosowania metod wyznaczania, szacowania i monitorowania emisji substancji, zastępując tym samym pomiary lub dając alternatywną drogę wyznaczania zanieczyszczeń powstających wskutek eksploatacji instalacji przemysłowych.

Harmonizacja systemu oraz oficjalne wprowadzenie dopuszczonych do stosowania metodyk wyznaczania emisji ułatwi zakładom sprawozdawczość, przyczyniając się do zmniejszenia ilości przekazywanych danych i sprawozdań oraz zagwarantuje ich spójność, wysoką jakość i wiarygodność.

Zanim to się stanie, należy pamiętać o opłatach za korzystanie ze środowiska, których termin naliczania mija 31 stycznia, oraz o obowiązku sprawozdawczym dotyczącym PRTR - termin mija 31 marca.

www.prtr.pl